Θα φέρει ο πόλεμος ρευστοποιήσεις;

Θα «πλημμυρίσει» η αγορά από σπάνια και πανάκριβα έργα Πικάσο, Ρόθκο και Γουόρχολ; Θα αρχίσουν οι ρώσοι επενδυτές να ρευστοποιούν τις συλλογές τους για να βρουν διέξοδο από τις οικονομικές κυρώσεις της Δύσης; Και ενδέχεται ένας από τους πιο ισχυρούς παίκτες στην αγορά των δημοπρασιών, ο οίκος Philips που είναι ρωσικής ιδιοκτησίας, να δει τον περσινό του τζίρο – ρεκόρ, 993,3 εκατ. δολάρια, να καταβαραθρώνεται, μεσούσης της σεζόν;

Η ανησυχία στον χώρο της αγοράς της τέχνης είναι έντονη, με τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας να βρίσκεται σε εξέλιξη. Αρκετοί επενδυτές δηλώνουν πως εμπιστεύονται επί παραδείγματι τον οίκο Philips, ο οποίος με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καταδικάζει απερίφραστα την εισβολή στην Ουκρανία. Διατηρούν, ωστόσο, επιφυλάξεις για τις επόμενες κινήσεις τους ανάλογα με το πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση, η οποία αλλάζει με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Το γεγονός ότι πολλές ρωσικές εταιρείες έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μετά τις κυρώσεις που επέβαλαν οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης, ενώ το ρούβλι έπεσε κατά 30% τη Δευτέρα και οι καταθέτες έσπευσαν να αποσύρουν τις αποταμιεύσεις τους από τις τράπεζες, είναι αναμενόμενο να δημιουργεί τριγμούς στην αγορά.

Μεγάλες γκαλερί, οίκοι δημοπρασιών, σύμβουλοι τέχνης και δικηγόροι συλλεκτών επισημαίνουν τον κίνδυνο ρευστοποίησης έργων μουσειακού επιπέδου – δηλαδή εξαιρετικής ποιότητας με σπουδαίες υπογραφές και πολύ υψηλές τιμές – που βρίσκονται στα χέρια ρώσων επενδυτών, αλλά όλοι ξεκαθαρίζουν ότι είναι έτοιμοι να απορρίψουν «απαγορευμένες» συναλλαγές, ασχέτως του πόσο επικερδείς θα είναι. Κι αυτό διότι οι κανονισμοί για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι ιδιαιτέρως αυστηροί κι απαιτούν από τις επιχειρήσεις να προσδιορίζουν τον πραγματικό δικαιούχο, οπότε δεν θα είναι εύκολες οι συναλλαγές μέσω μεσαζόντων ή υπεράκτιων εταιρειών.

Και μπορεί οι ρώσοι συλλέκτες να μην έχουν τη δύναμη που είχαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, καθώς επλήγησαν από την οικονομική κρίση του 2008, παρ’ όλ’ αυτά εξακολουθούν να θεωρούνται υπολογίσιμοι παίκτες που διατηρούν μεγάλο αριθμό των καλλιτεχνικών θησαυρών τους σε αποθήκες ειδικού φορολογικού καθεστώτος της Ελβετίας και του Λουξεμβούργου αλλά και σε επαύλεις του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης.

Μια άλλη παράμετρος που θα επηρεαστεί λόγω του πολέμου είναι το κόστος μεταφοράς καθώς πλέον δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο ρωσικός εναέριος χώρος, με αποτέλεσμα οι αποστολές προς την Ασία να πρέπει να επαναδρομολογηθούν, γεγονός που θα επιφέρει αύξηση στον χρόνο πτήσης και κατά συνέπεια στην κατανάλωση των ήδη ακριβών καυσίμων, το οποίο θα μετακυλιστεί στον καταναλωτή.

ΟΙΚΟΙ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ. Και βεβαίως υπάρχει πάντα και η σταθερά του φαίνεσθαι. Επί παραδείγματι, μπορεί για ορισμένους συλλέκτες και μόνο το γεγονός ότι ο οίκος Philips είναι ρωσικής ιδιοκτησίας να λειτουργήσει αποτρεπτικά και να προτιμήσουν να προσφέρουν τα προς πώληση έργα τους ή να κάνουν τις αγορές τους από τον Sotheby’s ή τον Christie’s, παρά το γεγονός ότι και οι δύο οίκοι διατηρούν γραφεία στη Μόσχα, τα οποία βρίσκονταν εν λειτουργία τουλάχιστον ως τις αρχές της τρέχουσας εβδομάδας, και παραβλέποντας ίσως ότι «οι ιδιοκτήτες του οίκου Philips δεν υπόκεινται σε κυρώσεις και δεν έχουν καμία σχέση με άτομα ή ιδρύματα που μπορεί να συμπεριληφθούν άμεσα ή έμμεσα σε οποιονδήποτε κατάλογο κυρώσεων», σύμφωνα με εκπρόσωπό του.

57 εκατ. δολάρια για τις «Αλεπούδες» του Μαρκ
Η πρώτη μεγάλη ανοιξιάτικη δημοπρασία – ένας πεντάωρος «μαραθώνιος» με παράλληλες δημοπρασίες σε Σαγκάη και Λονδίνο από τον Christie’s – πραγματοποιήθηκε την Τρίτη και ενώ ο πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη. Κάλυψε τρεις πωλήσεις, δύο ηπείρους και πολλές, πολλές ζώνες ώρας. Ο τζίρος της βραδιάς ανήλθε στα 334 εκατ. δολάρια (η ανώτατη αρχική εκτίμηση ήταν 398 εκατ. δολάρια), με το 90% των προσφερόμενων έργων να αλλάζει χέρια. Κορυφαίο έργο της βραδιάς ήταν «Οι αλεπούδες» (φωτογραφία) του γερμανού εξπρεσιονιστή Φραντς Μαρκ (1913) που πωλήθηκε μέσω τηλεφωνικής προσφοράς στην τιμή των 57 εκατ. δολαρίων, υπερβαίνοντας την αρχική εκτίμηση των 46,8 εκατ. δολαρίων και υπερδιπλασιάζοντας το προηγούμενο ρεκόρ του καλλιτέχνη. Ωστόσο οι μεγάλοι αστέρες της βραδιάς δεν κατάφεραν να κάνουν την έκπληξη, καθώς το «Κορίτσι με κλειστά μάτια» (1986-87) του Λούσιαν Φρόιντ πωλήθηκε προς 20,2 εκατ. δολάρια, λίγο υψηλότερα από την ανώτατη εκτίμηση. Το «Τρίπτυχο» (1986-87) του Φράνσις Μπέικον έπιασε 47,6 εκατ. δολάρια, ελαφρώς πάνω από την κατώτατη αρχική εκτίμηση των 47 εκατ. δολαρίων.

Ρεκόρ στους Sotheby’s για πίνακα του Μαγκρίτ
Πίσω δεν έμειναν όμως και οι Sotheby’s που ακολούθησαν με μια επίσης «παγκοσμίου λήψης» δημοπρασία, ο τζίρος της οποίας κινήθηκε σε ελαφρώς χαμηλότερα επίπεδα από εκείνη των Christie’s. Ο τζίρος της βραδιάς ήταν 297,2 εκατ. δολάρια, λίγο χαμηλότερος από τον ανώτατο εκτιμώμενο που ήταν 299,7 εκατ. δολάρια. Αγοραστές βρήκε το 88% των 73 προσφερόμενων έργων και απόλυτος πρωταγωνιστής αποδείχθηκε το έργο του Ρενέ Μαγκρίτ «Η αυτοκρατορία των φώτων» (1961) το οποίο πωλήθηκε στην τιμή ρεκόρ των 79,7 εκατ. δολαρίων. Μέχρι να χτυπήσει το σφυράκι του για τελευταία φορά ο δημοπράτης προηγήθηκε μάχη επτά λεπτών μεταξύ τριών διεκδικητών από την Ασία και την Ευρώπη. Το ποσό αυτό είναι τριπλάσιο του ρεκόρ που ίσχυε ως τώρα για έργο του σπουδαίου βέλγου σουρεαλιστή. Το προηγούμενο ρεκόρ σημειώθηκε το 2018 για τον πίνακα «Η αρχή της ευχαρίστησης» (1937) που πωλήθηκε και πάλι από τους Sotheby’s προς 26,8 εκατ. δολάρια.