Τρία σενάρια για τη συνέχεια

Για εβδομάδες, η Μόσχα επέμενε πως δεν είχε πρόθεση να εισβάλει στην Ουκρανία, χλεύαζε μάλιστα τις δυτικές προειδοποιήσεις για επικείμενη επίθεση. Χθες τα ξημερώματα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους της Ευρώπης. Ο ύστατος στόχος του είναι γνωστός: θέλει την Ουκρανία, μια χώρα που ήδη από το 2008 υποστήριζε πως «δεν είναι καν κράτος», πίσω στη ρωσική «αγκάλη» και το ΝΑΤΟ πίσω στις γραμμές του 1997. Τι ακριβώς φιλοδοξεί να κάνει όμως τώρα στην Ουκρανία: να τη διαμελίσει ή να την κατακτήσει εξ ολοκλήρου; Και πόσο βέβαιοι μπορούμε να είμαστε πως αυτός ο πόλεμος που ξέσπασε στην καρδιά της Ευρώπης δεν θα ξεπεράσει τα σύνορα αυτής της χώρας; Οσο δύσκολο, και επίπονο, και αν είναι να προσπαθεί κανείς να μπει στο μυαλό ενός ηγέτη που καταγγέλλει την Ουκρανία για «ναζιστικοποίηση» και «γενοκτονία» στο Ντονμπάς ενώ υποστηρίζει ότι το Κίεβο είχε πυρηνικές φιλοδοξίες που έθεταν σε κίνδυνο τη Ρωσία, ακολουθούν 2+1 σενάρια για τη συνέχεια – το ένα, δυστυχώς, πιο δυσοίωνο από το άλλο.

Ο διαμελισμός της χώρας. Εκμεταλλευόμενες την ξεκάθαρη εναέρια υπεροχή τους, οι ρωσικές δυνάμεις έφτασαν στα περίχωρα του Χαρκόβου και κατέλαβαν ένα στρατιωτικό αεροδρόμιο στα περίχωρα του Κιέβου μέσα σε έξι και δώδεκα ώρες αντίστοιχα από τη στιγμή που κήρυξε τον πόλεμο ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η μαξιμαλιστική αυτή προσέγγιση όμως θα μπορούσε, όπως σημειώνει στους «Financial Times» ο Ματιέ Μπουλέγκ, ερευνητής στο Chatham House, «να είναι μια στρατηγική εξαπάτησης, με στόχο μόνο την κατάληψη του Ντονμπάς». Το σενάριο του διαμελισμού μιλάει για διασφάλιση της Κριμαίας, έλεγχο ενός μεγάλου τμήματος της Ανατολικής Ουκρανίας, ενδεχομένως και της πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα, χωρίς την οποία η Ουκρανία θα έμενε περίκλειστη, χωρίς θάλασσα, και οικονομικά χωλή. Με τον καιρό, και με συνεχή την υπονόμευση του Κιέβου, τα κατεκτημένα εδάφη θα απορροφούνταν στη Ρωσία ή θα λειτουργούσαν ως αποικία της.

Η αλλαγή καθεστώτος. Στόχος του Πούτιν μπορεί πάντα να είναι και η ενσωμάτωση των εδαφών που αναγνώρισε ως «ανεξάρτητα» και ένας ολοκληρωτικός πόλεμος εναντίον του ουκρανικού έθνους. Ολα πάντως δείχνουν πως ο ρώσος πρόεδρος θέλει να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος στο Κίεβο. Θέλει να ρίξει τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και να τελειώνει με το δημοκρατικό καθεστώς. Πριν από δύο εβδομάδες ο βρετανικός Τύπος είχε κάνει λόγο για ένα ρωσικό μυστικό σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο η Μόσχα σκοπεύει να εγκαταστήσει επικεφαλής στο Κίεβο μια μαριονέτα, κάποιον βουλευτή φιλορωσικού κόμματος. Μια άλλη εικασία θέλει τον Πούτιν να επιδιώκει την παλινόρθωση του Βίκτορ Γιανουκόβιτς, του φιλορώσου προέδρου που αποπέμφθηκε το 2014, μετά τις μαζικές διαδηλώσεις που έγιναν γνωστές ως «Ευρωμαϊντάν». Θα χρειαζόταν βέβαια ένα κτηνώδες επίπεδο καταστολής για να αποδεχθεί κάτι τέτοιο ο ουκρανικός λαός.

Ενας γενικευμένος πόλεμος. «Μιλάμε για την αρχή ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου;» ρωτούσαν χθες εναγωνίως αναγνώστες της «Le Monde». Προς το παρόν, δεν βρισκόμαστε σε αυτό το στάδιο. Η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, και η Συμμαχία έχει καταστήσει σαφές πως σκοπεύει να μείνει έξω από τον πόλεμο στη χώρα – ενισχύει πάντως συνεχώς την ανατολική της πτέρυγα. Κίνδυνος εξάπλωσης της σύρραξης όμως υπάρχει: ένα ενδεχόμενο που απασχολεί τους δυτικούς ηγέτες, σημειώνει στους «Financial Times» ο Γκίντεον Ράκμαν, είναι να κυνηγήσει η ρωσική αεροπορία τους Ουκρανούς στον πολωνικό εναέριο χώρο. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε απευθείας συγκρούσεις μεταξύ Ρωσίας και Πολωνίας, ενός μέλους του ΝΑΤΟ. Οι ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις θα μπορούσαν επίσης να στοιχίσουν ζωές αμερικανών ή ευρωπαίων πολιτών που παραμένουν στην Ουκρανία, αυξάνοντας την πίεση στις κυβερνήσεις τους να απαντήσουν. Και ένα ακόμα ζοφερό ενδεχόμενο: να μην περιοριστεί ο Πούτιν στην Ουκρανία, να βάλει στο στόχαστρο και χώρες της Βαλτικής.