Ανάπτυξη και {LF}ο παράγοντας {LF}της μετανάστευσης

Για να επιλέξουν έναν μόνο παράγοντα που οδηγεί στην ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινωνιών, οι σπουδαστές της παγκόσμιας ιστορίας θα δυσκολευτούν να βρουν έναν καλύτερο υποψήφιο από τη μετανάστευση. Ο ίδιος ο πόλεμος υπήρξε ένας σημαντικός μοχλός μετανάστευσης σε όλη την ιστορία. Μέσα στη ζωντανή μνήμη, ωστόσο, η σχέση μεταξύ των δύο έχει αλλάξει. Το αρχέτυπο των κατακτητών που αναζητούν νέα εδάφη για εγκατάσταση και εκμετάλλευση  έχει δώσει τη θέση του σε ένα μοτίβο μαζικών εκτοπίσεων ως υποπροϊόν μεγαλύτερων συγκρούσεων.

Η σύγχρονη έννοια του πρόσφυγα ως άτομο που δραπετεύει από τον πόλεμο ή τη δίωξη ενσωματώθηκε στο σύστημα προστασίας που προέκυψε, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, για την αντιμετώπιση των μαζικών εκτοπισμών στη μεταπολεμική Ευρώπη. Ομως ορισμένες διακρίσεις έχουν γίνει ασαφείς. Για παράδειγμα, θεωρείται ότι οι «μετανάστες» διατηρούν την επιλογή να επιστρέψουν με ασφάλεια στις πατρίδες τους. Προτείνεται επίσης ότι όσοι φεύγουν από κατεστραμμένα κράτη – όπως η σύγχρονη Βενεζουέλα ή το Αφγανιστάν – να έχουν το ίδιο καθεστώς με τους πρόσφυγες, οι οποίοι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν μπορούν να απελαθούν ή να επαναπατριστούν βίαια. Αυτή η ασάφεια κατηγοριών έχει δημιουργήσει ένα κοινωνικό και πολιτικό ναρκοπέδιο σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, καθώς αγωνίζονται να διαχειριστούν τα κύματα μεταναστών και αιτούντων άσυλο. Κατά τη διάρκεια των «ένδοξων» τριών δεκαετιών ισχυρής μεταπολεμικής ανάπτυξης, ήταν ευκολότερο να διαχειριστούμε τις αρνητικές κοινωνικές αντιδράσεις στη μετανάστευση, επειδή πολλές οικονομίες απολάμβαναν πλήρη απασχόληση και ευρεία βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Στη Γαλλία, η αυξανόμενη ανεργία που προκλήθηκε από τον στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του 1970 έγινε χρόνιο πρόβλημα, με σημαντικές επιπτώσεις στη στάση απέναντι στη μετανάστευση. Το πρόβλημα όμως σίγουρα δεν περιορίζεται μόνο εκεί.

Οι λαϊκιστές πολιτικοί έχουν εκμεταλλευτεί την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι οι μετανάστες λεηλατούν το κράτος πρόνοιας. Τα οικονομικά προβλήματα και οι αποτυχίες της πολιτικής εδραιώθηκαν μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση το 2008.

Πολλοί ψηφοφόροι σε προηγμένες οικονομίες έχουν αντιδράσει ενάντια στην πολιτική τάξη είτε με αποχή από την ψηφοφορία είτε με συστηματική απομάκρυνση από τα παραδοσιακά κυρίαρχα πολιτικά κόμματα. Ο εκτοπισμός των ανθρώπων επομένως δεν ήταν μόνο γεωγραφικός. Αν και οι μετανάστες εξακολουθούν να θεωρούν τις πλούσιες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής ως επιθυμητούς προορισμούς, οι οικονομικές και πολιτικές ελλείψεις αυτών των χωρών έχουν δημιουργήσει μια αυξανόμενη τάξη εσωτερικών εξόριστων. Οσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης η Ευρώπη και η Αμερική πρέπει να ακολουθήσουν την παλιά παροιμία, «Γιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου».

Η Μπριγκίτε Γκαρνβίλ είναι καθηγήτρια διεθνών οικονομικών και οικονομικής πολιτικής στο Queen Mary, University of London