Το λενινιστικό κληροδότημα

Στο διάγγελμα του Βλαντίμιρ Πούτιν με το οποίο αναγνώρισε τις αποσχισθείσες από την Ουκρανία περιφέρειες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσαν οι αναφορές του ότι η σύγχρονη Ουκρανία είναι κατασκεύασμα του Λένιν, των μπολσεβίκων και των κομμουνιστών, μετά την επανάσταση του 1917, κάτι που αδίκησε κατάφωρα τη Ρωσία.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Πούτιν ασκεί κριτική στον Λένιν από υπερεθνικιστική οπτική γωνία. Τον Ιανουάριο του 2016 ο Βλαντίμιρ Πούτιν κατηγόρησε τον Λένιν ότι επέβαλε την ομοσπονδιακή συγκρότηση της ΕΣΣΔ και αυτή ήταν η αιτία της κατάρρευσής της. Δεν παρέλειψε όμως να υποστηρίξει ότι «αγαπάει ακόμη τις αρχές του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού», ενώ αποκάλυψε ότι κράτησε την κάρτα μέλους του κόμματος.

Ηταν αναμενόμενο αυτές οι απόψεις να προκαλέσουν την μήνι του εγχώριου θεματοφύλακα του λενινιστικού κληροδοτήματος, του ΚΚΕ, που κατήγγειλε ότι ο Πούτιν «επιδίωξε να δικαιολογήσει τη σημερινή του στάση με ένα ρεσιτάλ αντικομμουνισμού, επίθεσης στους μπολσεβίκους, τον Λένιν και τη Σοβιετική Ενωση».

Μπορεί να φανεί παράδοξο αλλά ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει πλήρως κατανοήσει την ιδιοσυστασία της λενινιστικής κληρονομιάς, σε αντίθεση με το ΚΚΕ. Οπως έχουν επισημάνει πολλοί μελετητές, το λενινιστικό κληροδότημα στις μετακομμουνιστικές κοινωνίες ήταν ένα υβρίδιο που συνδύαζε τον κομμουνισμό με τον εθνικισμό. Οπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Zuzowski, «ο κομμουνισμός σε συνδυασμό με την απλή ιδέα του εθνικισμού, κατανοητός και πειστικός σε όλους, έγινε μια αποτελεσματική πολιτική δύναμη για κάποιο διάστημα. Ωστόσο, με το πέρασμα του χρόνου, η εσωτερική του αντίφαση δεν μπορούσε να διατηρηθεί και έμοιαζε με ένα “μπουκάλι με λάθος ετικέτα: το περιεχόμενο διέφερε από αυτό που έγραφε η ετικέτα”». Ιδιαίτερα εύστοχη είναι και η επισήμανση του Merkl που υποστηρίζει ότι «τα υπερεθνικιστικά αισθήματα επέστρεψαν εκδικητικά, σαν τα τζίνι που βγήκαν από το μπουκάλι στο οποίο ήταν κλεισμένα για καιρό».

Ο Πούτιν είναι η ενσάρκωση αυτού του υβριδίου, του κομμουνισμού και του υπερεθνικισμού. Ενα υβρίδιο που απεχθάνεται τη φιλελεύθερη δημοκρατία, που διαρκώς επινοεί εχθρούς και που υπαγορεύει στη ρωσική κοινωνία το αίσθημα της απειλής από τη Δύση και της θυματοποίησης.

Φαίνεται ότι αυτά τα χαρακτηριστικά της διανοητικής συγκρότησης του Πούτιν υποτιμήθηκαν, ή και αγνοήθηκαν, από τις πολιτικές ηγεσίες στη Δύση. Δεν δόθηκε σημασία στις δραματικές προειδοποιήσεις πολλών διανοουμένων και αναλυτών. Χαρακτηριστικές είναι οι επισημάνσεις του Γκάρι Κασπάροφ στο εξαιρετικό βιβλίο του με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ερχεται Χειμώνας – Γιατί πρέπει να αντιταχθούμε στον Βλαντίμιρ Πούτιν και στους εχθρούς του ελεύθερου κόσμου» όπου υποστηρίζει ότι «η πεποίθηση ότι το ανακοινωθέν όραμά του για μια «Μεγάλη Ρωσία» θα αρκεστεί μόνο στην Ανατολική Ουκρανία είναι αβάσιμη. Οι δικτάτορες σταματούν μόνο όταν τους σταματήσει κάποιος άλλος. Ετσι, κατευνάζοντας τον Πούτιν με την Ουκρανία το μόνο που επιτυγχάνεται είναι να τροφοδοτείται η όρεξή του για περισσότερες κατακτήσεις. Η Ουκρανία είναι μόνο μία μάχη την οποία ο ελεύθερος κόσμος πρέπει να δώσει. Η Ιστορία δεν έχει τέλος. Κάνει κύκλους. Η αποτυχία της Δύσης να υπερασπιστεί την Ουκρανία σήμερα ισοδυναμεί με την αποτυχία των Συμμάχων να υπερασπιστούν την Τσεχοσλοβακία το 1939».

Οι επισημάνσεις αυτές γράφτηκαν το 2015, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τον Πούτιν. Σήμερα, είναι περισσότερο επίκαιρες από ποτέ.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι εκδότης και συγγραφέας