Τουρκία και Ισραήλ

Το Ισραήλ βρίσκεται στη Μέση Ανατολή και μάλιστα όχι στο λιγότερο εκτεθειμένο σημείο της. Ιστορικά η Παλαιστίνη βρισκόταν στο κέντρο του «σκληρού πυρήνα» του αραβικού κόσμου, ανάμεσα στο ισχυρό Κάιρο, τη φιλόδοξη Δαμασκό ενώ κράταγε τα κλειδιά της Μεσογείου για την αραβική ενδοχώρα. Το Ισραήλ δημιούργησε μια σφήνα σε αυτόν τον συμπαγή, παρά τις εσωτερικές του διαιρέσεις χώρο.

Αυτές όμως οι γεωγραφικές ζώνες ανήκουν στους εχθρούς του Ισραήλ. Η δική του ενδοχώρα βρίσκεται μακριά, πέρα από τη Μεσόγειο, στον δυτικό κόσμο, στην Ευρώπη ή και πέρα από αυτή, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Με αυτόν τον κόσμο συνδιαλέγεται, παράρτημα αυτού του κόσμου είναι. Και ως εκ τούτου η επικοινωνία με τον κόσμο αυτό αποτελεί για το Ισραήλ βασική, ζωτική, στρατηγική του ανάγκη.

Για ένα μακρύ διάστημα, ως την πρώτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα η επικοινωνία αυτή ήταν εξασφαλισμένη. Ο 6^ος στόλος των ΗΠΑ κυριαρχούσε στα νερά της Μεσογείου και η τελευταία, ποικιλότροπα, ήταν μια αμιγώς «δυτική» θάλασσα. Ετούτες οι σταθερές άρχισαν να μεταβάλλονται στη δεύτερη δεκαετία του ίδιου αιώνα με την ανάδειξη μιας ισχυρής και φιλόδοξης περιφερειακής δύναμης στην περιοχή: εξυπακούεται ότι αναφερόμαστε στην Τουρκία.

Η εξαγγελία από την τελευταία της «Γαλάζιας Πατρίδας» ήταν το κρίσιμο σημείο. Αυτή η νέα εκδοχή περί της κυριαρχίας στην ανατολική Μεσόγειο πρωτοεμφανίστηκε ως «προσωπική» άποψη κάποιων τούρκων αξιωματικών το 2011, για να γίνει κεντρικό σημείο της τουρκικής πολιτικής μέσα σε λίγα χρόνια. Η Αγκυρα, στο μεσοδιάστημα έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να δώσει στην ιδέα αυτή ουσιαστική υπόσταση – πολιτική, διπλωματική, στρατιωτική. Η απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από το σχέδιο για τον Ιστ Μεντ, με αναφορά στις πολιτικές περιπλοκές που αυτός θα δημιουργούσε, πιστοποίησε τη δυνατότητα της τουρκικής διεκδίκησης να παράγει πραγματικές πολιτικές καταστάσεις. Το Ισραήλ όφειλε να λάβει υπόψη του τη νέα αυτή πραγματικότητα.

Η Τουρκία είναι ισλαμικό και ευμετάβλητο κράτος. Για τον λόγο αυτό το Ισραήλ θα προτιμούσε να συνεργαστεί με την Κύπρο και την Ελλάδα για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου. Η έκδηλη αδυναμία των τελευταίων να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στον έλεγχο της θάλασσας αυτής και η παθητική τους στάση μπροστά στην τουρκική διεκδίκηση, οδήγησε τους ιθύνοντες του Τελ Αβίβ στην αναζήτηση άλλων λύσεων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται τα διερευνητικά βήματα τυχόν προσέγγισης με την κυβέρνηση της Αγκυρας. Ή τουλάχιστον κάποιου συμβιβασμού.

Η προαναγγελθείσα επίσκεψη του ισραηλινού πρωθυπουργού σε Αθήνα και Λευκωσία δείχνει τις προτιμήσεις του Ισραήλ. Η επίσκεψη στην Αγκυρα δείχνει την αποδοχή -σε όποιο βαθμό – της «επί του πεδίου» πραγματικότητας. Η ενέργεια, δηλαδή οι διαδρομές των αγωγών, θα είναι το κύριο πιάτο στο μενού των συζητήσεων, όπως ο Ερντογάν έσπευσε να προσδιορίσει…

Ο δε τελευταίος από την Ουκρανία βρέθηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – όπου υπέγραψε σημαντικές οικονομικές συμφωνίες. Από τη σκοπιά της «διεθνούς απομόνωσης» δεν φαίνεται να υποφέρει ιδιαίτερα. Να θυμίσουμε ότι τα ΗΑΕ διαφημίστηκαν ως ελπιδοφόρος σύμμαχος της Ελλάδας!

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ