Η πανδημία και τα (διαλυμένα;) κοινωνικά μας συμβόλαια

Η εμφάνιση της μετάλλαξης Ομικρον λίγο πριν από την περίοδο των εορτών οδήγησε σε άλλη μια έκρηξη λοιμώξεων και νοσηλειών στις πλούσιες οικονομίες του κόσμου, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο το θέμα του εμβολιασμού (ή, σε πολλές περιπτώσεις, της κατηγορηματικής άρνησης, όπως με τον σέρβο τενίστα Νόβακ Τζόκοβιτς). Οι μη εμβολιασμένοι παραμένουν αναίτια ευάλωτοι και οι όσοι έχουν κάνει διπλή και τριπλή δόση αναρωτιούνται πότε αυτό θα τελειώσει. Ακόμη χειρότερα, υπάρχουν δισεκατομμύρια άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες που δεν έχουν ακόμη πρόσβαση σε εμβόλια, γεγονός που αντιπροσωπεύει μια καταστροφική, συνεχή αποτυχία του διεθνούς συστήματος.

Η διστακτικότητα του εμβολιασμού δεν είναι μεμονωμένο ζήτημα. Μάλλον, είναι ένα σύμπτωμα της πρωταρχικής ασθένειας της εποχής μας: το σπασμένο κοινωνικό συμβόλαιο, το οποίο σε πολλές χώρες έχει οδηγήσει σε κατάρρευση της εμπιστοσύνης του κοινού στους θεσμούς.

Το κοινωνικό συμβόλαιο ορίζει τι χρωστάμε ο ένας στον άλλον. Στο στενό πλαίσιο μιας πανδημίας, καθορίζει τον βαθμό στον οποίο οι ατομικές προτιμήσεις θα υπερισχύσουν έναντι των συλλογικών συμφερόντων. Το αν οι άνθρωποι αισθάνονται υποχρεωμένοι να εμβολιαστούν, να φορέσουν μάσκα ή να απομονωθούν εάν μολυνθούν δεν αποτελεί επιδημιολογική ερώτηση. Είναι κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα.

Σαφώς, το κοινωνικό συμβόλαιο χρειάζεται αναθεώρηση. Αλλά προς ποιον σκοπό; Η πρωτοπόρος κοινωνική επιστήμονας Μπέατρις Γουέμπ (από τις ιδρυτές του London School of Economics and Political Science, του οποίου τώρα ηγούμαι) εξήγησε ότι ένα κοινωνικό συμβόλαιο πρέπει να περιλαμβάνει τρεις βασικές αρχές που θα πρέπει να στηρίζουν κάθε νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τον εικοστό πρώτο αιώνα: ελάχιστη οικονομική ασφάλεια για όλους, μέγιστη επένδυση σε δυνατότητες και ευρύτερη κατανομή του κινδύνου.

Το κοινωνικό συμβόλαιο δεν είναι μια τυπική νομική συμφωνία, ούτε υπάρχει μια συνταγή που θα ταιριάζει σε χώρες τόσο διαφορετικές όπως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Χιλή και η Γκάνα. Κάθε κοινωνία πρέπει να ορίζει τους όρους της κοινωνικής της παροχής σύμφωνα με τη δική της μοναδική ιστορία, βασιζόμενη σε οικογένειες, επιχειρήσεις, κοινοτικούς οργανισμούς και το κράτος σε διαφορετικά μέτρα. Αυτό που μοιράζονται όλες οι χώρες είναι παγκόσμιες προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή και η πανδημία. Η αποσπασματική αντιμετώπισή τους δεν είναι πρακτική. Η επίλυσή τους θα είναι αδύνατη χωρίς την αίσθηση του κοινού σκοπού. Πρέπει να αναγνωρίσουμε την παγκόσμια αλληλεξάρτησή μας, ενώ παράλληλα ανανεώνουμε τους δεσμούς αμοιβαιότητας που συγκρατούν τις κοινωνίες μας. Μόνο με ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο σε εθνικό επίπεδο μπορούμε να οικοδομήσουμε ξανά την εμπιστοσύνη που απαιτείται για την επίτευξη αλληλεγγύης τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών.

Της Μινούς Σαφίκ είναι διευθύντρια του London School of Economics and Political Science