Ο υπερήρωας του 10ου αιώνα μ.Χ.

Η ύπαρξή του ακροβατεί μεταξύ Ιστορίας και μύθου. Στο πρόσωπό του συγκεντρώνει όλες τις αρετές εκείνων των ανδρών που είχαν αφιερώσει τη ζωή τους στην προστασία των συνόρων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τις επιθέσεις αλλοεθνών αλλά κυρίως αλλοθρήσκων. Τα κατορθώματά του, όπως η αναμέτρησή του με τον Χάρο στα μαρμαρένια αλώνια, υμνήθηκαν από στόμα σε στόμα στα ακριτικά τραγούδια και έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της μεσαιωνικής λαογραφίας. Οι δε περιπέτειές του εξήψαν το συλλογικό φαντασιακό και μπολιασμένες με τις απαραίτητες δόσεις υπερβολής και δεκάδες παραλλαγές έστησαν μια εποποιία: το έπος του Βασιλείου Διγενή Ακρίτα.

Το αρχαιότερο αυτό μνημείο της λόγιας νεοελληνικής λογοτεχνίας, όπως έφτασε να θεωρείται σήμερα, ενέπνευσε τη δημιουργία ενός νέου graphic novel, του «Διγενής Ι. Το σημάδι του Κάιν» που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες από την Jemma Press. Πρόκειται για μια φρέσκια παραλλαγή του μεσαιωνικού έπους που υπογράφουν σεναριακά ο Κωνσταντίνος Δημητρίου και η Κάλλια Παπαδάκη, ενώ την εικονογράφηση έκαναν ο Αύγουστος Κανάκης και ο Ντένης Γιατράς. Εδώ, ο θρυλικός Ακρίτας μεταμορφώνεται σε έναν ηπερήρωα του Βυζαντίου που δεν αποκόβεται από τις ιστορικές του ρίζες.

«Πριν από περίπου έξι χρόνια διάβασα τον Χρυσό Κλώνο του Τζέιμς Φρέιζερ σε μια προσπάθεια να διερευνήσω τη φύση των μύθων, των προφορικών παραδόσεων και των εθίμων, τη σημασία τους στην κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης. Από παιδί μού άρεσαν ιδιαίτερα οι μύθοι – η  Ιλιάδα, η Οδύσσεια, οι ιστορίες του Τόλκιν, τα Αρθουρικά -, και το έργο του Φρέιζερ μου ανέδειξε το αρχετυπικό, κατά τη γιουνγκιανή έννοια, πανανθρώπινο υπόστρωμα των ιστοριών» αναφέρει στα «Πρόσωπα» ο ιθύνων νους του έργου, Κωνσταντίνος Δημητρίου. «Οι αναφορές του Φρέιζερ σε μια μακρά λίστα από ευρωπαϊκές λαϊκές παραδόσεις μού έφεραν στο μυαλό τον Διγενή Ακρίτα. Εψαξα και διάβασα την απόδοση του χειρογράφου της Ανδρου από τον Μηλιαράκη, και ευθύς συνειδητοποίησα ότι το έπος περιγράφει έναν υπερήρωα. Στη σημερινή όμως εποχή, οι ιστορίες των υπερηρώων απαντώνται συνήθως σε μορφή κόμικς. Ετσι γεννήθηκε η ιδέα» συνεχίζει ο ίδιος.

Αν και η φυσιογνωμία του Διγενή είναι οικεία λόγω της εκτεταμένης παρουσίας του στα ακριτικά τραγούδια, ωστόσο το πλήθος των παραλλαγών των γραπτών της αποτυπώσεων καθιστά τη μελέτη της εποποιίας του για την απόδοσή της σε graphic novel ένα ιδιαίτερα απαιτητικό εγχείρημα. «Εστιάσαμε στα χειρόγραφα που σώζονται σήμερα, κυρίως της Ανδρου και της Κρυπτοφέρης, καθώς και σε αρκετές ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις και μελέτες για τα εν λόγω κείμενα. Οι εκτιμήσεις ορισμένων ερευνητών ότι το έπος εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια του 10ου αιώνα, καθώς και οι αναφορές στα χειρόγραφα ότι ο Διγενής συναντήθηκε με έναν αυτοκράτορα ονόματι Βασίλειο, μας ώθησαν να τοποθετήσουμε την ιστορία στην ταραχώδη εποχή του Βασιλείου Β’. Στη συνέχεια μελετήσαμε τη Βυζαντινή Ιστορία, χρησιμοποιώντας ξένες και ελληνικές πηγές και σύγχρονες αποδόσεις του Μιχαήλ Ψελλού και του Ιωάννη Σκυλίτζη. Με την πάροδο του χρόνου, όσο οι χαρακτήρες πλάθονταν και αποκτούσαν σάρκα και οστά, τόσο περισσότερο εμβαθύναμε σε λεπτομέρειες που είχαν να κάνουν με το πραγματολογικό κομμάτι, τα γενεαλογικά δέντρα των ιστορικών χαρακτήρων, τον ρουχισμό, τα όπλα και τα κτίρια της εποχής, ακόμα και το μακιγιάζ» παραδέχεται ο σεναριογράφος, ο οποίος ως σύμβουλος στρατηγικής επιχειρήσεων μοιράζει τη ζωή του μεταξύ Σιγκαπούρης και Οξφόρδης.

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ. Διατηρώντας τις πρώτες ύλες της επικής ζωής του Διγενή, η αφήγηση λοιπόν στο κόμικ τοποθετείται τον 10ο αιώνα, στα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου με τη Σαρακινή Συρία, εκεί όπου μεγαλώνει ο Βασίλειος Μουσούρ, γιος μιας βυζαντινής αυτοκρατόρισσας και ενός σύρου εμίρη. Σε μια βίαιη εποχή, όπου η επιβίωση εξαρτάται από τις πολεμικές αρετές, ο Βασίλειος δεν έχει να επιδείξει ούτε ρώμη ούτε δεξιοτεχνία, αφού είναι άνθρωπος των βιβλίων. Μέσα όμως από ένα μακρινό ταξίδι στα βάθη της Ανατολής και μια εσωτερική διαμάχη μεταξύ Καλού και Κακού, ο Βασίλειος μεταμορφώνεται σε ικανό πολεμιστή και υπερασπιστή των συνόρων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Γίνεται ο Διγενής Ακρίτας.

«Αυτό που κάνει τον Διγενή ξεχωριστό είναι η διττή ταυτότητά του, η διαρκής αμφιταλάντευσή του ανάμεσα στην αραβική και τη βυζαντινή καταγωγή του, ζώντας συνάμα σε ένα γεωγραφικό μεταίχμιο, εκείνο των ρευστών συνόρων, σε μια εποχή που μαστίζεται από τον πόλεμο και τη βία. Γεγονός που τον μεταμορφώνει ευθύς αμέσως σε ένα τραγικό πρόσωπο, κάποιον που μάχεται να αντιπαρέλθει αδέκαστους εχθρούς και προσωπικούς δαίμονες, να υπερβεί όσα τον περιορίζουν, ώστε να ζήσει ελεύθερος» τονίζει από την πλευρά της η Κάλλια Παπαδάκη.

Στους έξι συνολικά τόμους του έργου (οι υπόλοιποι πέντε θα κυκλοφορούν ανά έξι μήνες) η ιστορία του Διγενή Ακρίτα περνάει μέσα από τον Δρόμο του Μεταξιού κατά τους σκοτεινότερους μεσαιωνικούς χρόνους και κάνει ένα ταξίδι στο αχαρτογράφητο τοπίο των ανθρωπίνων ψυχών και των παθών τους. Αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος, την εξουσία και την υποταγή, την πίστη και την αθεΐα, και φτιάχνει το δικό του σύγχρονο έπος. «Εχω την εντύπωση ότι το σημαντικό είναι να απογυμνώσει κανείς αρχικά την ιστορία από τα περιττά ψιμύθια, στοχεύοντας στη συμπύκνωση και στην οικονομία, στην αποτύπωση μιας κεντρικής ιδέας που διέπει όλη τη δραματουργία και θέτει τα θεμέλια για μια συνεκτική και συνεπή σύνθεση και αφήγηση, και παράλληλα να χτίσει έναν αξιομνημόνευτο, τρισδιάστατο χαρακτήρα, ο οποίος μέσα από τα εμπόδια και τις δοκιμασίες που θα συναντήσει στον δρόμο του, ακόμα κι αν δεν επιτύχει τον σκοπό του, θα αφυπνιστεί συνειδητοποιώντας τι πραγματικά επιθυμεί» καταλήγει η συγγραφέας, ποιήτρια και σεναριογράφος.

info

«Διγενής – Το σημάδι του Κάιν» (1), Κωνσταντίνος Δημητρίου, Κάλλια Παπαδάκη, Αύγουστος Κανάκης, Ντένης Πάτρας, εκδ. Jemma Press