Γιατί μεταρρυθμίζουμε την εποπτεία των επιχειρήσεων

Πριν από λίγα χρόνια παρακολούθησα ένα πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα ελεγκτών σε μια επιχείρηση για τους σκοπούς έργου που διεξήγαγε η Παγκόσμια Τράπεζα. Η επιχείρηση είχε ενημερωθεί ότι θα δεχθεί «εικονικό έλεγχο» για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Το αποτέλεσμα; Ο επιχειρηματίας δεν μπορούσε να αρθρώσει λέξη και το άγχος που τον είχε καταβάλει ήταν απερίγραπτο. Γιατί, ακόμα κι αν ο έλεγχος ήταν εικονικός, δεν έπαυε να νιώθει ότι ελέγχεται. Αυτό ακριβώς αλλάζουμε.

Δεν είναι σκοπός των ελεγκτών να τρομοκρατούν. Καθήκον τους είναι να εμπνέουν αίσθημα εμπιστοσύνης, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να συμμορφώνονται. Αλλωστε – και αυτό δυσκολεύονται πολλοί να το καταλάβουν – ο στόχος των επιχειρήσεων είναι κοινός με τη Δημόσια Διοίκηση: η αύξηση της συμμόρφωσης. Αφορά τόσο τις επιχειρήσεις, ώστε να λειτουργούν σωστά, διατηρώντας πιστούς καταναλωτές, όσο και τη Δημόσια Διοίκηση, για να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον. Επρεπε λοιπόν η Δημόσια Διοίκηση να αποτάξει τις καταβολές του τιμωρητικού χαρακτήρα του ελέγχου και να συνδράμει τις επιχειρήσεις προς όφελος της συμμόρφωσης, να λειτουργήσει δηλαδή ως συνομιλητής για τον κοινό στόχο.

Φυσικά αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη. Χρειάστηκε όγκος διαβουλεύσεων όλων των υπουργείων και βασικές αρχές και εργαλεία για να τεθούν οι βάσεις. Με σημαία την ανάλυση κινδύνου (risk-based approach) που μας εισέφερε η Παγκόσμια Τράπεζα, καταφέραμε ως υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο αρχών και εργαλείων.

Η Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας συντονίζει τα τελευταία χρόνια τη μεταρρύθμιση παράγοντας εργαλεία εποπτείας για κάθε τύπο ελέγχου (από τη βαριά βιομηχανία έως το πιο απλό κατάστημα). Συνολικά, αλλά και για λόγους συμβολισμού, παύουμε να μιλάμε μόνο για «έλεγχο» και πλέον μιλάμε για «εποπτεία», γιατί στόχος δεν είναι μόνο ο φυσικός αιφνίδιος έλεγχος για την τιμωρία, αλλά ένα σύνολο δράσεων που οφείλει να κάνει ένας σύγχρονος ελεγκτής, να βοηθά, να κατευθύνει, να συστήνει.

Την Πέμπτη παρουσιάσαμε σε ένα ευρύ κοινό τα εργαλεία που έχουμε παράξει με τα συναρμόδια υπουργεία και φορείς στα πεδία με τα οποία έχουμε καταπιαστεί (Αγροτικής Ανάπτυξης, Υγείας, Περιβάλλοντος, ΕΦΕΤ). Την τελευταία διετία παρήχθησαν 26 κανονισμοί εφαρμογής του νόμου της εποπτείας (Ν. 4512/2018): (α) Προγραμματισμός ελέγχων βάσει κριτηρίων κινδύνου, για να δίνεται έμφαση σε επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου, έναντι χαμηλού, (β) φύλλα ελέγχου (Checklists) ώστε να τυποποιείται ο έλεγχος, (γ) Μοντέλο Ενεργειών Συμμόρφωσης (παράδειγμα που αντλήσαμε από την Αγγλία), ένα δέντρο απόφασης ανάλογα με τον κίνδυνο της παράβασης (από απλή σύσταση έως πρόστιμο), (δ) Διαχείριση Καταγγελιών για να αποφασίζει η Αρχή αν μια καταγγελία πρέπει να ελεγχθεί πάραυτα ή να ενταχθεί στον προγραμματισμό, και φυσικά, (ε) Κατευθυντήριες Οδηγίες για μια ενιαία ερμηνεία των κανόνων από όλους.

Σοβαρό ρόλο διαδραματίζει και η αξιολόγηση του συστήματος. Πρέπει σταδιακά να μετακινηθούμε από τους κύριους δείκτες απόδοσης (KPIs) που μετρούν πόσους ελέγχους κάναμε και πόσα πρόστιμα επιβάλαμε, στην πραγματική αξιολόγηση της συμμόρφωσης και αποτροπής του κινδύνου. Η συνέχεια έχει πολλή δουλειά, και σκοπός και μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης είναι να εμβαθύνουμε στους μηχανισμούς αξιολόγησης, παράγοντας παράλληλα ακόμα περισσότερα εργαλεία εποπτείας και σε άλλα πεδία.

Η Θέμις Ευτυχίδου είναι γενική γραμματέας Βιομηχανίας του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων