Το τίμημα των υψηλών προσδοκιών

Η ανάληψη της εξουσίας από τον Τζο Μπάιντεν στις 20 Ιανουαρίου 2021 χαιρετίστηκε διεθνώς ως μια ένδειξη επιστροφής στην κανονικότητα και μια νίκη του ορθολογισμού απέναντι στον πολιτικό αταβισμό του προκατόχου του. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, βέβαια, η εισβολή στο Καπιτώλιο κατέδειξε τις βαθιές ρίζες του τραμπισμού στην αμερικανική κοινωνία και οδήγησε τους λιγότερο αιθεροβάμονες αναλυτές στη διατύπωση αμφιβολιών για την οριστική κατατρόπωση του δαιμονοποιημένου πολιτικού αντιπάλου του Μπάιντεν. Στο εξωτερικό, όμως, τέτοιου είδους προβληματισμοί έπεφταν στο κενό, καθώς η ρητορική του νέου προέδρου για επιστροφή στις θεμελιώδεις φιλελεύθερες και δημοκρατικές αρχές και αξίες είχαν γεννήσει προσδοκίες για μια ταχεία αποκατάσταση των ρήξεων και εντάσεων του πρόσφατου παρελθόντος.

Η πρώτη κίνηση του Μπάιντεν ως προέδρου να επαναφέρει τις ΗΠΑ εντός του πλαισίου παγκόσμιας περιβαλλοντικής διακυβέρνησης αποτέλεσε μια ισχυρή συμβολική ένδειξη της βούλησής του να τηρήσει τις προεκλογικές του δεσμεύσεις σε όλα τα μέτωπα. Από το περιβάλλον και την κλιματική κρίση στην επανεκκίνηση της οικονομίας, την καταπολέμηση της φυλετικής αδικίας και ανισότητας και φυσικά την αποτελεσματική διαχείριση της πανδημίας, η ατζέντα του Μπάιντεν ήταν υπερφορτωμένη με μείζονες προκλήσεις, η διαχείριση των οποίων θα γινόταν μέσα σε ένα κλίμα πολιτικής συνεργασίας για να εμπεδωθεί η δημοκρατική ομαλότητα και να αποκατασταθεί η διασαλευμένη ενότητα του αμερικανικού έθνους.

Και μετά ήρθε η απότομη προσγείωση. Σίγουρα κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ο Μπάιντεν έχει παραμείνει αδρανής. Η πανδημία τέθηκε υπό έλεγχο – μέχρι το καλοκαίρι τουλάχιστον – με την κυβέρνηση να πιστώνεται σειρά επιτυχημένων δράσεων. Η αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης δρομολογήθηκε μέσα από την ανακοίνωση ενός εξαιρετικά μεγαλόπνοου σχήματος «πράσινων» επενδύσεων ύψους σχεδόν τριών τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Στον τομέα της οικονομίας υπήρξαν ενθαρρυντικές ενδείξεις, κυρίως στο σκέλος της καταπολέμησης της ανεργίας και ενός ρυθμού ανάπτυξης που προς το τέλος του έτους είχε ανακάμψει σημαντικά. Στο θέμα των ανισοτήτων, η υφιστάμενη κυβέρνηση επαίρεται για την πιο διευρυμένη αντιπροσώπευση διαφορετικών φυλετικών ομάδων.

Αν έτσι είναι τα πράγματα, τότε γιατί ο πρόεδρος έχει χαμηλή δημοτικότητα έναν χρόνο μετά την εκλογή του; Κομβικό ρόλο παίζουν η νέα έξαρση της πανδημίας, το αδιέξοδο στο επενδυτικό πρόγραμμα για το περιβάλλον που αδυνατεί να ξεπεράσει τους νομοθετικούς σκοπέλους του αμερικανικού πολιτικού συστήματος, η σημαντική άνοδος του πληθωρισμού και η έλλειψη προόδου στη μεταρρύθμιση του συστήματος αστυνόμευσης αλλά και στην προστασία του δικαιώματος ψήφου λιγότερο προνομιούχων πολιτών που απειλείται σε πολλές Πολιτείες των ΗΠΑ.

Σίγουρα οι αποτυχίες αυτές στερούν ορισμένη από τη λάμψη του προέδρου, αλλά θα ήταν τουλάχιστον ουτοπικό να αναμένει κανείς επιτυχίες σε όλα αυτά τα πολύ δύσκολα μέτωπα. Αυτό που πληρώνει περισσότερο ο πρόεδρος Μπάιντεν είναι το τίμημα των υψηλών προσδοκιών που δημιούργησε η εκλογή του. Οχι τόσο στους απαυδισμένους από τον Τραμπ ψηφοφόρους, για τους οποίους το δίλημμα «Μπάιντεν ή χάος» παραμένει εν πολλοίς υφιστάμενο, ειδικά όσο γίνεται αντιληπτό το βαθύ έρεισμα του πρώην προέδρου στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και στην αμερικανική κοινωνία, που καθιστά υπαρκτό το ενδεχόμενο επιστροφής του στον προεδρικό θώκο. Μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αδυναμία του Μπάιντεν να ανταποκριθεί στις υψηλές προσδοκίες που ο ίδιος δημιούργησε σε μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας για μια νέα κανονικότητα. Κάτι που, παρ’ όλες τις προσπάθειες του προέδρου, δεν προκύπτει από πουθενά. Οσο, δε, πλησιάζουμε προς τις ενδιάμεσες εκλογές, οι πρωτοβουλίες του προέδρου θα αδρανούν περισσότερο. Ισως ο πολιτικός αναλυτής του μέλλοντος χαρακτηρίσει το πρώτο έτος διακυβέρνησης Μπάιντεν ως μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία.

Ο Σπύρος Μπλαβούκος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του ευρωπαϊκού προγράμματος «Αριάν Κοντέλλη» στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)