«Η ιατρική επιστήμη δεν είναι θρησκεία»

«Η επιστήμη δεν είναι Ευαγγέλιο. Δεν είναι θρησκεία». Με την παραδοχή αυτή ο αναπληρωτής καθηγητής Πνευμονολογίας και Επείγουσας Ιατρικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins των ΗΠΑ Παναγής Γαλιατσάτος επιμένει ότι οι άνθρωποι έχουν χάσει την πίστη τους στην επιστήμη. Και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι γιατροί έχουν αποξενωθεί από τις γειτονιές, τα σχολεία και τις εκκλησιές, με αποτέλεσμα να μη μιλάνε μια… κοινή γλώσσα με τους ανθρώπους.

Στη συνέντευξη που παραχωρεί στα «ΝΕΑ» ανατρέχει στον Δεκέμβριο του 2020, όταν ο ίδιος έλαβε το εμβόλιο έναντι της Covid-19. Θυμάται πως οι περισσότεροι συνάδελφοί του τότε εξέφραζαν την αισιοδοξία πως σε έξι μήνες η πανδημία θα είχε λήξει. Εκτοτε, πέρασε ένας χρόνος, ο χειρότερος της ζωής του, όπως παραδέχεται. «Είναι σαν να εξελίσσεται μια αρχαία ελληνική τραγωδία. Εχουμε τη λύση, τα εμβόλια, αλλά ο κόσμος δεν την αποδέχεται».

Γιατί παρά τις εκκλήσεις των επιστημόνων παραμένουν αρκετοί οι αρνητές;

Το ερευνητικό μου ενδιαφέρον εστιάζει στην ενεργή εμπλοκή των γιατρών στην κοινότητα (community engagement). Ο μέντοράς μου, πριν από μία δεκαετία, μου είχε επισημάνει πως η ιατρική γνώση δεν είναι θρησκεία. Οι άνθρωποι δεν την αποδέχονται άκριτα. Το ζητούμενο είναι να μην καθόμαστε στα ιατρεία μας, αλλά να γίνουμε ενεργό «κύτταρο» των τοπικών κοινωνιών. Οι άνθρωποι είναι επιφυλακτικοί. Εμείς οφείλουμε να τους προσεγγίσουμε.

Πώς η θεωρία αυτή μπορεί να γίνει πράξη;

Εχω επισκεφτεί τουλάχιστον 500 εκκλησίες και περίπου 200 σχολεία στη Βαλτιμόρη, με την προσπάθεια αυτή να συνεχίζεται κάθε εβδομάδα. Οταν έχω μπροστά μου γονείς, τους δίνω τον χρόνο να μου μιλήσουν, να μοιραστούν τις αγωνίες τους. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάποιος έβαλε τον φόβο μέσα τους. Η παραπληροφόρηση «κολλάει» πιο εύκολα και από τον ήλιο. Συνεπώς, στόχος είναι να δημιουργηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και να αναπτυχθούν μόνιμες γέφυρες επικοινωνίας. Αλληλογραφούσα με μια μητέρα, μέσω mail, επί τρεις μήνες. Τελικά την έπεισα να εμβολιαστεί τόσο εκείνη όσο και το παιδί της. Το όφελος μπορεί να μοιάζει μικρό. Αλλά είναι σημαντικό αν σκεφτεί κανείς πως η πράξη της θα επηρέασε μέλη της κοινότητάς της.

Κι όταν απευθύνεστε σε μαθητές τι τους λέτε;

«Θα θέλατε να αποτελέσετε μια ξεχωριστή γενιά; Μια γενιά που θα καταφέρει κάτι που δεν πέτυχε καμία άλλη; Να κερδίσει την πανδημία; Θέλετε να νιώσετε σαν τους Power Rangers;». Τα παιδιά ενθουσιάζονται, χαλαρώνουν και συμμετέχουν στη συζήτηση με άνεση. Με ρωτάνε διάφορα, όπως αν θα αλλάξει με το εμβόλιο το DNA τους. Τους απαντώ με σεβασμό. Για να ασκήσεις ιατρική, θα πρέπει να γνωρίζεις τον ασθενή που έχεις μπροστά σου και τις ιδιαιτερότητες της κοινότητας στην οποία ζει. Πρωτίστως, όμως, θα πρέπει να έχουν πειστεί οι τοπικοί «ηγέτες», μέλη της κοινότητας με επιρροή, συμβάλλοντας σημαντικά στην προσπάθεια αυτή.

Πότε θα τελειώσει η πανδημία;

Εχουμε πλέον τα εργαλεία – κυρίως εμβόλια αλλά και φάρμακα – για να λήξει η πανδημία σε έξι με οκτώ μήνες. Τον περασμένο χρόνο, πριν δηλαδή από το εμβόλιο, εκτιμούσα πως θα χρειαστούν συνολικά τέσσερα χρόνια. Αλλά είναι αναγκαίο να πείσουμε τον κόσμο να έχει εμπιστοσύνη στους επιστήμονες. Αν αρκετός κόσμος κάνει το εμβόλιο, τότε η λοίμωξη Covid-19 θα μετατραπεί σε κάτι πιο ήπιο. Οσο διαρκεί η πανδημία, ο φόβος επικεντρώνεται στην πίεση που δέχονται τα νοσοκομεία, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν άνθρωποι που θα έπρεπε να σωθούν. Ο στόχος είναι να μετατραπεί σε ένα απλό κρύωμα.

Είπατε πως όσα εξελίσσονται στα νοσοκομεία μοιάζουν με μια αρχαία ελληνική τραγωδία. Εσείς πώς αντέχετε τόσο ανθρώπινο πόνο;

Ηταν η χειρότερη χρονιά της ζωής μου. Ο θάνατος μιας εγκύου ήταν κάτι το τραγικό. Το μωρό της σώθηκε και εκείνη πέθανε. Είναι τόσο κρίμα νέοι άνθρωποι να νοσούν βαριά, ενώ υπάρχει η λύση. Αυτό που με έχει βοηθήσει να μη χάσω το μυαλό μου είναι η οικογένειά μου. Συχνά απευθύνομαι και σε έναν καλό παπά εδώ στη Βαλτιμόρη. Προσπαθώ να μη θυμώνω με τους ασθενείς μου. Δεν φταίνε αυτοί που φοβούνται. Θυμώνω πιο πολύ με εμάς, τους γιατρούς, που δεν κάνουμε πολλά για να συμμετέχουμε στην κοινωνία. Η ιατρική και η αλλαγή που επιφέρει μέσω των ερευνητικών εξελίξεων δεν πρέπει να επιβάλλονται «από τα επάνω», αλλά μέσω της εμπλοκής των εκπροσώπων της επιστήμης στην καθημερινότητα των πολιτών.

Κι αν έρθει μια νέα, χειρότερη μετάλλαξη;

Τα αντισώματα που αποκτούμε μέσω του εμβολιασμού ισοδυναμούν με την καλύτερη θεραπεία που έχουμε. Είναι σαν να φοράς κράνος όταν κάνεις ποδήλατο. Το κράνος δεν σε σταματάει από το να πέσεις, αλλά σε προστατεύει από το να χτυπήσεις. Και τα εμβόλια αυτό κάνουν, σε προφυλάσσουν ώστε να μη χρειαστεί να μπεις στο νοσοκομείο και να μην πεθάνεις. Αν όμως δεν επιτευχθεί μαζικός εμβολιασμός, δίνουμε στον ιό την ευκαιρία να κάνει άλλες μεταλλάξεις που μπορεί να είναι πιο σοβαρές. Και εγκυμονεί ο κίνδυνος να αποδυναμωθούν τα εμβόλια. Αν δεν σβήσεις τη φωτιά, θα μετατραπεί σε πυρκαγιά. Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτό πως τα εμβόλια θα πρέπει να είναι διαθέσιμα σε όλο τον κόσμο. Κάθε πολιτισμός, κάθε κυβέρνηση θα πρέπει να νιώθει ευθύνη να βοηθήσει και άλλα κράτη για να μην έρθει το χειρότερο.

Τις κόρες σας τις εμβολιάσατε;

Τη μεγαλύτερη, που είναι οκτώ ετών, καθώς το εμβόλιο έχει εγκριθεί. Εμβολιάστηκε στο σχολείο της, ένα Σαββατοκύριακο. Αντίστοιχα, λειτουργούν εμβολιαστικά κέντρα και στις εκκλησίες. Οι πιστοί εμβολιάζονται πριν από την προσευχή τους. Τα παιδιά δεν απειλούνται όπως οι μεγαλύτεροι άνθρωποι. Η θνητότητα είναι χαμηλή, όμως δεν θέλουμε να χάσουμε ούτε μία παιδική ζωή. Τα παιδιά είναι το μέλλον μας και η αξία κάθε παιδικής ζωής είναι πάνω από τα στατιστικά δεδομένα. Γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν τα ερμηνεύουμε. Οφείλουμε να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να τα προφυλάξουμε.

Κι όταν τελειώσουν όλα αυτά…;

Η μάσκα θα πρέπει να μείνει και να είναι κοινωνικά αποδεκτή. Ιδίως από ανθρώπους ευπαθείς αλλά και σε περιόδους έντονης κυκλοφορίας αναπνευστικών ιών, όπως είναι για παράδειγμα η γρίπη. Οι άνθρωποι πρέπει να φοράνε τη μάσκα από δική τους επιλογή. Να μην αισθάνονται ότι τους στερείται η ελευθερία. Ομως, η εμπιστοσύνη στην ιατρική γνώση δεν έρχεται σε μία ημέρα. Πρέπει να δουλέψουμε ενεργά μέσα στις ίδιες τις κοινωνίες, με διαφορετικές κουλτούρες. Να προετοιμαστούμε για την επόμενη πανδημία.