Ακίνητη φυγή

Πολλές ελληνικές κυβερνήσεις και πολιτικοί, υποβάθμιζαν τα ελληνοτουρκικά προβλήματα θεωρώντας τα δυσεπίλυτους μπελάδες και έστρεφαν το ενδιαφέρον τους στην «κουλτούρα του νοικοκύρη». Αυτό το μοντέλο, καθόριζε τις πολιτικές ηγεμονίες. Μέγιστη απάντηση στις απειλές ή τις στρατιωτικές πράξεις, είναι η υπεράσπιση του Οίκου, δηλαδή η αναβάθμιση του σπιτιού, η αποταμίευση και η οικονομική νοικοκυροσύνη. Το σχήμα δεν ήταν επινόημα των κυβερνήσεων και του πολιτικού προσωπικού. Υιοθετούσε το διάχυτο αίσθημα που επικρατούσε στην ελληνική κοινωνία. Τα «εξωτερικά» δεν ενδιαφέρουν, αφού «αύριο ρίχνω τα μπετά στον πάνω όροφο». Το συμπέρασμα ότι αυτοί που δεν μπλέχτηκαν με τα «μεγάλα», βγήκαν ωφελημένοι, έγινε ισχυρό μεταπολεμικό-μετεμφυλιακό δίδαγμα. «Κοίταζε τη δουλίτσα σου» υπήρξε ένα συντηρητικό ιδεολογικό συμπύκνωμα, πολύ αποτελεσματικότερο από τις τρομοκρατικές ιδεολογίες του αντικομμουνισμού.

Στις μετρήσεις της κοινής γνώμης, η ιεράρχηση των ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής, παραμένει πολύ χαμηλή, ενώ η αρθρογραφία όταν αναπτύσσεται πάνω στις διήκουσες των θεμάτων εξωτερικής πολιτικής, όταν δεν καταλήγει σε κάτι πιο εντυπωσιακό, σε  ποσοτικές συγκρίσεις αεροπλάνων και παράθεση αριθμού κανονιών, παραμένει περιορισμένου ή πάντως ειδικού ενδιαφέροντος. Το έχω ξαναγράψει ότι μέρος του 54% που έλαβε ο Καραμανλής μετά την πτώση της χούντας οφειλόταν στην ανακούφιση από τη μη επέκταση του ελληνοτουρκικού πολέμου που είχε ήδη διεξαχθεί στην Κύπρο. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, δεινός αναλυτής της διεθνούς κατάστασης, ως αντιπολίτευση, πάντα ψήφιζε τον αμυντικό προϋπολογισμό και υπογράμμιζε ως μοναδικό επίτευγμα της Δεξιάς του Καραμανλή το ότι «συγκρότησε Ενοπλες Δυνάμεις που η χούντα είχε διαλύσει». Η γενική αποδοχή των αμυντικών δαπανών, αντανακλούσε και μια «δεύτερη» επεξεργασία της κουλτούρας του νοικοκύρη: την ανάγκη του τελευταίου, να παρκάρει πίσω από τις αμυντικές δαπάνες, όλες τις υποχρεώσεις πολεμικής και πολιτικής εγρήγορσης, που ο τουρκικός μικρο-ιμπεριαλισμός, μόχλευε.  Η λαϊκή ιεράρχηση μετάθεσης και υπεκφυγής, καθοδηγεί όλες τις επιλογές. Σήμερα απέναντι στο μείζον γεγονός της τουρκικής απειλής, αναπτύσσεται μια μορφή αναλυτικής απάθειας, είτε πασιφιστικής μεταφυσικής, είτε εξοπλιστικών μεγαλοστομιών. «Η Τουρκία είναι πολύ μεγάλη για να την ανταγωνισθούμε εξοπλιστικά» ή «αν εξοπλιζόμαστε επαρκώς μπορούμε να τους κατατροπώσουμε». Εμπλουτίζονται οι δύο απόψεις και με ιδεολογήματα περί ευρωπαϊκού προσανατολισμού που θα αποδυναμώσει τον μιλιταρισμό της ή τα ακόμα πιο συγκινητικά, περί φωτισμένων επερχόμενων ηγετών, που θα αντικαταστήσουν τον «κακό» Ερντογάν. Ας αφήσουμε και τα αφελή περί διεθνούς, ευρωπαϊκού, συμμαχικού παράγοντα που θα «καθαρίσει» για λογαριασμό μας.

Απέναντι σε όλα τα άσαρκα, υπάρχουν μερικά αναντίρρητα. Η τουρκική πολιτική ελίτ εν όλω, υπερκαθορίζεται από το αυτοκρατορικό απωθημένο και την ιστορική μετα-οθωμανική «αδικία» που πρέπει να αποκατασταθεί. Η δε ελληνική κοινωνία είναι ποτισμένη με το αίσθημα μελαγχολικής υπεκφυγής. Αυτά είναι οι πολιτιστικές ορίζουσες ενός σύνθετου γεωπολιτικού γρίφου. Οσο και να στρουθοκαμηλίζει κανείς, το πρόβλημα θα υπάρχει. Είσαι αναγκασμένος να κάνεις κάποιους εύστοχους αποτρεπτικούς εξοπλισμούς, είσαι αναγκασμένος να δουλεύεις πολιτικά με πλήθος διασυνδέσεων, αλλά πρέπει να απαντήσεις στα εξής: η Τουρκία έχει κάνει μέρος της ανάπτυξής της τους εξοπλισμούς – κερδίζει οικονομικά από την ένταση, κανείς δεν θα επέμβει να σε σώσει, και ο εθνικισμός έχει τσιμενταριστεί σε όλα τα επίπεδα της τουρκικής κοινής γνώμης. Στον τόπο μας, η οικονομική και πανδημική κρίση, έχει καλλιεργήσει ακόμα πιο πολύ αδρανοποιητικά συμπλέγματα. Εξαιρετισμός, αντισυλλογικότητα, κοκτέιλ εμμονικού εγωκεντρισμού. Με αυτά τα υλικά, η συγκρότηση εθνικής πολιτικής Ορθού Λόγου, γίνεται εξαιρετικά αδύναμη.