Εδώ είναι Βαλκάνια

Δεν γίνονται τυχαία viral κάποιοι νεολογισμοί. Η «πασοκοποίηση», ας πούμε, είναι μια λέξη που στοιχειώνει όλα τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης από την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση κι ύστερα. Η «βαλκανοποίηση» είναι η αποσύνθεση ενός κράτους ή μιας ομοσπονδίας κρατών και συνοδεύεται συνήθως από αιματοχυσία, εθνοκάθαρση και εμφύλιο πόλεμο. Ο τελευταίος που χρησιμοποίησε αυτή τη λέξη ήταν ο πρόεδρος της Αφρικανικής Ενωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για να περιγράψει την κατάσταση στο Κονγκό.

To βασικό συστατικό της λέξης όμως, το «βαλκανικό», είναι κάτι ευρύτερο. Συνδέεται με την ανυπακοή, τη μαγκιά και την οπισθοδρόμηση. Με τον αυταρχισμό, τον εθνικισμό, τον αντιευρωπαϊσμό, τα fake news, τις θεωρίες συνωμοσίας και τη θρησκοληψία. Με το σύνδρομο ανωτερότητας και με το σύνδρομο περικύκλωσης. Ισως να μην ήταν πάντα έτσι, είναι όμως σίγουρα εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Με αυτά τα όπλα έφτασε ο Νόβακ Τζόκοβιτς στα σύνορα της Αυστραλίας. Οφειλε να γνωρίζει ότι η πρόσφατη νόσησή του δεν συνιστούσε λόγο εξαίρεσης από τους περιορισμούς που αφορούν τη συμμετοχή στο Australian Open. Ακόμη όμως κι αν έπεσε θύμα παρεξήγησης ή παραπληροφόρησης, όφειλε να υπακούσει στη συνέχεια στις αποφάσεις και στους κανόνες. Δεν το κάνει γιατί είναι ο Τζόκοβιτς. Δεν το κάνει γιατί είναι ο άνθρωπος που υποστηρίζει ότι τα θετικά συναισθήματα μπορούν να απολυμάνουν το τοξικό νερό ή φαγητό, που αντιτίθεται φανατικά στα εμβόλια και που τον Ιούνιο του 2020, ενώ όλα σταματούσαν λόγω Covid, οργάνωσε ένα τουρνουά χωρίς κανένα μέτρο που αποδείχθηκε εστία υπερμετάδοσης του ιού.

Δεν το κάνει γιατί είναι Βαλκάνιος, «δεν είναι παίξε γέλασε». Ενώ ο Ραφαέλ Ναδάλ, που είναι Ευρωπαίος, δήλωσε ότι ο κόσμος έχει υποφέρει πολύ από το να μην υπακούει στους κανόνες. Και ο Τσιτσιπάς άφησε να εννοηθεί ότι εμβολιάστηκε.

Οπως θα περίμενε κανείς, με τον Τζόκοβιτς συντάχθηκαν όχι μόνο οι γονείς του, κάτι που δεν είναι περίεργο, αλλά και ο σέρβος πρόεδρος, ο γνωστός και μη εξαιρετέος Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο άνθρωπος που χαρακτήρισε τον Μιλόσεβιτς «σπουδαίο ηγέτη» και κατήγγειλε τους συμπατριώτες του που τον παρέδωσαν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. «Ολόκληρη η Σερβία είναι στο πλευρό σου» είπε στον τενίστα, αλλά προφανώς εννοούσε μόνο τη μισή, που είναι ανεμβολίαστη.

Η Ελλάδα πάσχισε πολύ για να πάψει να είναι «βαλκανική», ή κατ’ άλλους «ανατολική», και να γίνει μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα. Σε μεγάλο βαθμό τα έχει καταφέρει. Ορισμένα κατάλοιπα όμως παραμένουν. Ορισμένες δυνάμεις στα κόμματα και την κοινωνία θα ήθελαν να είμαστε «εθνικά υπερήφανοι», έστω κι αν αυτό θα σήμαινε χρεοκοπημένοι, ανέντιμοι και μόνοι. Την εποχή που ο μέντορας του Βούτσιτς οργάνωνε επιχειρήσεις εθνοκάθαρσης στην Κροατία, τη Βοσνία και το Κόσοβο, μπορεί οι δυνάμεις αυτές να αποτελούσαν και την πλειοψηφία. Σήμερα έχουν βγει στη σύνταξη. Ή έχουν λουφάξει περιμένοντας καλύτερες μέρες.