Καλό ταξίδι πατριώτη Κάρολε

Στην πολιτική, ενδημεί το είδος «φίλος δημοσιογράφου». Οπως και στη δημοσιογραφία, αντιστοίχως. «Φίλος πολιτικού». Στις τεσσερισήμισι δεκαετίες που ασκώ αυτό το επάγγελμα (επάγγελμα, όχι λειτούργημα όπως βαυκαλίζονται πολλοί συνάδελφοί μου να το χαρακτηρίζουν. Λειτούργημα κάνει ο δάσκαλος στα χωριά της Πίνδου, στους Αρκιούς ή τη Γαύδο. Εμείς επάγγελμα, και κάποτε καλοπληρωμένο…), «φίλο» με έκαναν πάρα πολλοί πολιτικοί. Για μια αναφορά στο ρεπορτάζ, για μια θετική υποσημείωση, για έναν ευνοϊκό αστερίσκο, για μια καλή κουβέντα, τέλος πάντων.

Στο πλαίσιο αυτής της «φιλίας», διδάχτηκα πολλά. Κυρίως όμως ένα: ότι ο πολιτικός είναι εκείνο το ιδιαίτερο είδος ανθρώπου, το οποίο χαρακτηρίζει ο ακραίος ωφελιμισμός και η άνευ ορίων αχαριστία. Εκατό φορές να γράψεις ή να πεις κάτι καλό για έναν πολιτικό, το ένα θα θυμάται, και θα στο κρατάει «μανιάτικο», που λένε. Εκείνο ακριβώς, στο οποίο του ασκούσες κριτική, τον εγκαλούσες, τον ήλεγχες, τον επέκρινες, τον αμφισβητούσες, τον απαξίωνες ίσως. Γιατί δύσκολα να αντέξει το «εγώ» του οτιδήποτε άλλο εκτός από την αποθέωση. Τον ύμνο. Την επευφημία. Τον δημόσιο έπαινο.

Κι επειδή, σε ό,τι με αφορά δυσκολευόμουν ιδιαίτερα να αποδεχτώ, ως χαρακτήρας, και ως επαγγελματίας αυτές τις συμπεριφορές, διέγραψα από τη ζωή μου «φίλους» και «φίλους». Αγνωστος, ανυπολόγιστος, επί προχείρου, ο αριθμός. Λίγοι μου έμειναν ή κράτησα – πάρτε το όπως θέλετε. Μετρημένοι στα δάχτυλα. Του ενός χεριού δε, και όχι όλα τα δάχτυλα. Πέρασαν και δεν «ακούμπησαν» που λέμε, από τη ζωή μου, πολιτικοί, κάθε είδους, και από όλες τις κλίμακες της πολιτικής. Πρωθυπουργοί και υπουργοί, γραμματείς και πρόεδροι, βουλευτές και παρατρεχάμενοι της εξουσίας.

Εμαθα να είμαι επιλεκτικός, για την ακρίβεια εκείνοι με έμαθαν να είμαι επιλεκτικός. Απόμακρος. Δεν μετείχα σε «τραπέζια», ούτε σε «συνάξεις», πολύ περισσότερο σε «σουαρέ» όπου στήνονταν συνωμοσίες και σκευωρίες. Ετσι έβγαλα «όνομα». Οτι δεν έχω «φίλους» ή ότι «δεν πιάνομαι φίλος». Δεν έκανα προσπάθειες να το αλλάξω αυτό. Τίτλο τιμής το θεωρούσα. Και το θεωρώ. Παράσημο.

Φίλος με τον πολιτικό δεν μπορείς να είσαι. Να συνεργάζεσαι μαζί του, ναι. Για να διευκολυνθεί η δουλειά σου, και να μπορέσεις να είσαι επαρκής και χρήσιμος σε αυτή. Αλλά φίλος όχι. Θα σε πουλήσει σε πρώτη ευκαιρία, και στην καλύτερη «τιμή» που μπορεί να βρει για σένα. Αφού προηγουμένως κάνει τη δουλειά του. Και αν δεν το κάνει, θα είναι γιατί θα σε έχει όμηρο, για όλη σου τη ζωή.

Στην καριέρα μου, είδα πολλές τέτοιες περιπτώσεις. Μερικές «δακτυλοδεικτούμενες» στο σινάφι μας. Ορισμένοι εξ αυτών, εξακολουθούν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας, θα τους δεις στα κανάλια να περιφέρουν την αξιοθρήνητη ομηρεία τους.

Επανέρχομαι στις δικές μου, πραγματικές φιλίες. Για να θρηνήσω έναν άνθρωπο που τίμησε αληθινά με την εκτός εισαγωγικών, αστερίσκων, υποσημειώσεων και άνω τελειών, φιλία του. Την ανιδιοτελή, χωρίς κανένα απολύτως αντάλλαγμα, φιλία του, στον οποίο χρωστώ πολλά εξ όσων κατάφερα έως τώρα. Είναι ο Κάρολος Παπούλιας, ο «πατριώτης» μου, που έφυγε την Κυριακή, και θα βρει μεθαύριο την ανάπαυση στο Νησί, της λίμνης των θρύλων, στην πατρίδα μας, στα Γιάννενα.

Τον Κάρολο δεν τον γνώριζα προσωπικά. Μου τον σύστησαν ένα βράδυ του Οκτωβρίου του 1977, δύο φίλοι μου, φοιτητές, συμπατριώτες μου από τα Γιάννενα. Εκείνοι τον γνώριζαν από την προεκλογική περίοδο του 1974 – «δαφνοστεφανωμένος» από τον αντιδικτατορικό αγώνα, υποψήφιος του ΠΑΣΟΚ στον Νομό Ιωαννίνων, δεν κατάφερε να εκλεγεί. Δεν τον ήξεραν κιόλας. Για τους πολλούς ήταν «ένας δικηγόρος που ήρθε από τη Γερμανία». Σε εκείνη την προεκλογική περίοδο το όνομά του συζητήθηκε, επειδή έκανε το αδιανόητο για την εποχή: πήγε να μιλήσει στο Μέτσοβο, το «άντρο» του Ευάγγελου Αβέρωφ, και παρά το γεγονός ότι προπηλακίστηκε από τους υπερσυντηρητικούς Μετσοβίτες, εκφώνησε ομιλία μπροστά σε ελάχιστους θαρραλέους που στάθηκαν να τον ακούσουν.

– Πάμε λίγο, από το γραφείο του Παπούλια, να τον χαιρετήσουμε, και μετά πάμε κανένα ταβερνείο, μου πρότειναν οι δύο φίλοι μου, εκείνο το βράδυ του ’77.

Ανεβήκαμε στον 5ο όροφο. Εκείνος καθόταν πίσω από το γραφείο, και το πρώτο πράγμα που παρατήρησα πάνω του ήταν τα γαλήνια μάτια του, και το χαμόγελό του.

– Ποιο είναι το παιδί; ρώτησε μετά τις χαιρετούρες με τους άλλους δύο.

Με σύστησαν.

– Με τι ασχολείσαι;

– Είμαι δευτεροετής στην ΑΣΟΕΕ, και δουλεύω δημοσιογράφος.

– Πού δημοσιογραφείς;

– Στο «Αθηνόραμα».

Δεν το ήξερε. Του εξήγησα. Το «Αθηνόραμα» μόλις είχε κυκλοφορήσει, και δεν ήταν ευρέως γνωστό.

– Ασ’ το «Αθηνόραμα». Αφού είσαι δικός μας, να πας να δουλέψεις στην «Εξόρμηση».

– Μα δεν ξέρω κανέναν εκεί, παρατήρησα.

– Περίμενε.

Σήκωσε το ακουστικό, και σχημάτισε έναν αριθμό.

Στην κοπέλα που απάντησε, της είπε κοφτά:

– Παπούλιας εδώ, τον Δημήτρη τον Μαρούδα, παρακαλώ.

Τον συνέδεσαν.

– Δημήτρη, έχω ένα δικό μου παιδί εδώ, ένα ηπειρωτάκι, δημοσιογράφο, να στον στείλω να δουλέψει στην «Εξόρμηση»;

Ο άλλος του απάντησε καταφατικά.

Την άλλη μέρα, ήμουν από νωρίς στη Χαριλάου Τρικούπη 45, στον δεύτερο όροφο, έξω από το γραφείο του Δημήτρη Μαρούδα, διευθυντή τότε της κομματικής εφημερίδας του ΠΑΣΟΚ.

Με καλοδέχτηκε.

– Ο Κάρολος είναι φίλος μου, μου είπε. Αφού σε στέλνει εκείνος, είναι διαταγή για μένα.

Κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα. Επεσα με τα μούτρα στη δουλειά. Δίπλα στον Μαρούδα, τον Ανδρέα Χριστοδουλίδη, τον Γιώργο Τσαλακό, τον Αντώνη Στρατή.

Αλλά τον Κάρολο, τον «ευεργέτη» μου, ποτέ δεν τον ξέχασα. Κάθε τόσο βρισκόμασταν σε εκδηλώσεις, σε συνεδριάσεις της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ, στη Βουλή, σε ομιλίες στα Γιάννενα, μιλούσαμε στο πόδι, και το πρώτο πράγμα που μου έλεγε ήταν «πας καλά, τα μαθαίνω εγώ τα νέα σου».

Μάθαινα κι εγώ τα δικά του. Πόσο κοντά ήταν στον Ανδρέα και πόσο σημαντική ήταν η συμβολή του στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Για την πρωτοβουλία του για το άνοιγμα της χώρας στον αραβικό κόσμο, για τη φιλία του με τον Γιάσερ Αραφάτ. Και την κεφαλαιώδους σημασίας μετάβασή του στη Σόφια τον Μάρτιο του 1987, προς συνάντηση του προέδρου Ζίβκοφ για την ενεργοποίηση της στρατιωτικής συμφωνίας Ελλάδας – Βουλγαρίας, κίνηση η οποία απέτρεψε την πολεμική σύγκρουση στο Αιγαίο, με την Τουρκία. Τον χαιρόμουν, και κάθε φορά που του το έλεγα, γέλαγε καλόκαρδα, και μου έλεγε «πατριώτη, άσ’ τα αυτά, άλλοι πρέπει να μας τα λένε».

Τον πίκρανα μια φορά. Τον Μάρτιο του 2005. Συνταξιδεύαμε τυχαία με το αεροπλάνο για τα Γιάννενα. Σε ένα ξενοδοχείο της πόλης, θα έκανε συνδιάσκεψη το ΠΑΣΟΚ, και θα μιλούσε ο πρόεδρος του Κινήματος Γιώργος Παπανδρέου. Πήγαινα για να το καλύψω.

Ημουν αναστατωμένος. Λίγο πριν μπω στο αεροπλάνο, είχα πληροφορηθεί από έγκυρη πηγή ότι ο Κώστας Καραμανλής θα πρότεινε τον Παπούλια για Πρόεδρο της Δημοκρατίας, να διαδεχθεί τον Κωστή Στεφανόπουλο. Το βρήκα τρομερό, για έναν πολιτικό της «φρουράς» του Ανδρέα να συνεργάζεται με τη Δεξιά. Καθίσαμε δίπλα-δίπλα.

 – Εμαθα ότι θα σε προτείνει για Πρόεδρο της Δημοκρατίας, του είπα συνοφρυωμένος. Φαντάζομαι πως δεν θα δεχτείς.

– Δεν ξέρω τίποτε, μου είπε κοφτά.

– Μην το προδώσεις το ΠΑΣΟΚ, Κάρολε.

– Δεν προδίδω κανέναν, δεν ξέρω τίποτε, καταλαβαίνεις;

Αργότερα έμαθα πως η πρόταση ήταν μια «ιδέα» του Αντώνη Λιβάνη, που την εισηγήθηκε στον Πέτρο Μολυβιάτη και εκείνος με τη σειρά του στον Καραμανλή, ως την κίνηση-ματ για τον διεμβολισμό του ΠΑΣΟΚ…

Ξαναμιλήσαμε, αφού έγινε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κανένα χρόνο αργότερα. Με κάλεσε στην Προεδρία. «Ολοι έρχονται ρε φίλε, εσύ για πόσο ακόμη θα μου κρατάς μούτρα;». Πήγα. Καθίσαμε στο σαλονάκι. «Πρώτα θα πιούμε ένα τρίπ’ρο. Μετά θα μιλήσουμε».

Το ένα έγιναν δύο, έγιναν τέσσερα, οκτώ. Στο τέλος, έπειτα από κανένα δίωρο, ούτε που θυμόμουν τι είχαμε πει για να λύσουμε την παρεξήγηση. Θυμάμαι μόνο πως αγκαλιαστήκαμε, φιληθήκαμε, και είπαμε «να ανταμωθούμε στα μέρη μας, να ακούσουμε και κάνα κλαρίνο».

Αυτός ήταν ο Κάρολος, ο φίλος μου. Αγαπησιάρης, ανοιχτόκαρδος, ήπιος, μειλίχιος, ήσυχος, φιλοσοφημένος, εξαιρετικός συζητητής, και ο καλύτερος για να ζητήσεις μια συμβουλή. Ενας πραγματικός ηπειρώτης ευπατρίδης, ένας ακόμη στη μακριά σειρά των μεγάλων ηπειρωτών πολιτικών που άφησαν το στίγμα τους στον τόπο. Θα μου λείψει ο καλός του λόγος, το ένα ακόμη «τσίπ’ρο» που δεν ήπιαμε, με το κλαρίνο «στ’ αφτί». Καλό ταξίδι πατριώτη…