Η Κίνα στοιχηματίζει στην κοινή ευημερία

Το 2021 σήμανε την αρχή ενός νέου προτύπου για την κινεζική οικονομία. Η Κίνα μετατοπίζεται από ένα μοντέλο που υπερασπιζόταν την ανάπτυξη του ΑΕΠ πάνω από όλα σε ένα μοντέλο που δίνει έμφαση στην αποτελεσματικότητα, την ευημερία και την προστασία των καταναλωτών, τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προστασία του περιβάλλοντος. Η ανάπτυξη των κινεζικών εταιρειών θα είναι λιγότερο αχαλίνωτη και περισσότερο ρυθμισμένη και εποπτευόμενη. Ο στόχος της οικοδόμησης ενός παγκόσμιου κέντρου παραγωγής έχει εξελιχθεί στην επιδίωξη του τεχνο-εθνικισμού. Οι ηγέτες της Κίνας πιστεύουν πως η χώρα τους βρίσκεται στο χείλος του μετασχηματισμού σε μια πραγματικά «σύγχρονη σοσιαλιστική οικονομία».

Η Κίνα δεν είναι μόνη. Ανεξάρτητα από το επίθετο που χρησιμοποιούν για τα αντίστοιχα πολιτικά τους συστήματα και παρά τις διμερείς εντάσεις, η Κίνα και η Δύση αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Αμφότερες βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες εισοδηματικές ανισότητες, την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των εταιρειών της Big Tech και ένα διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις ελίτ και τη βάση. Αντίθετα όμως με τον υπόλοιπο κόσμο, η Κίνα έχει αποφασίσει να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα κατά μέτωπο.

Στη διάρκεια του 2021, η κινεζική κυβέρνηση έκανε 20-30 σημαντικά βήματα για τον έλεγχο ενός φάσματος ηγετικών επιχειρήσεων, από πλατφόρμες παιχνιδιών μέχρι εκπαιδευτικές εταιρείες. Οι λόγοι αυτών των παρεμβάσεων ήταν η αντιμονοπωλιακή νομοθεσία, η ασφάλεια των δεδομένων και η κοινωνική ισότητα – κάποιες φορές, και τα τρία μαζί.

Παρότι αυτές οι σαρωτικές κινήσεις παρήγαγαν πολλά σχόλια στον διεθνή Τύπο, τα τελευταία μόλις που έξυσαν την επιφάνεια του βαθύτερου μετασχηματισμού που συντελείται. Οι ρυθμιστικές ενέργειες και τα μέτρα επιβολής είναι τόσο απαραίτητα όσο και καλοδεχούμενα σε μια χώρα όπου οι αναπτυξιακές προοπτικές των επιχειρήσεων και οι συνεισφορές τους στο ΑΕΠ υπερίσχυαν επί μακρόν της ευημερίας και της προστασίας των καταναλωτών.

Οι αλλαγές που εφαρμόστηκαν το 2021 εκπροσωπούν μια «ενηλικίωση» για την κινεζική οικονομία, σηματοδοτώντας πως οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη σημασία από τους συνολικούς αριθμούς. Υπό τη νέα επικεφαλίδα της «κοινής ευημερίας», ο επίσημος στόχος της κυβέρνησης για την ερχόμενη δεκαετία είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες για την ανάπτυξη μιας μεγάλης, ευκατάστατης μεσαίας τάξης, καλύτερες ευκαιρίες για όλους και μεγαλύτερη «ενσυναίσθηση» από την πλευρά των κινεζικών εταιρειών. Ο σκοπός είναι να αποφευχθεί ο αχαλίνωτος καπιταλισμός δυτικού στυλ που έχει καταλήξει σε μια «σύνθλιψη της μεσαίας τάξης», υπέρ μιας εισοδηματικής δομής που παραπέμπει περισσότερο στο σχήμα της ελιάς.

Πριν από 40 χρόνια, ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ ήρε το ιδεολογικό ταμπού όσον αφορά την ατομική επιδίωξη του κέρδους προκειμένου να επιτρέψει σε κάποιους ανθρώπους να πλουτίσουν πρώτοι και να μπορέσει κατόπιν το αυξανόμενο κύμα να σηκώσει όλα τα σκάφη. Σήμερα, η κινεζική ηγεσία πιστεύει πως είναι ώρα να αφήσει την παλίρροια να έρθει. Η COVID-19 αποκάλυψε την ανισότητα ανάμεσα στους έχοντες και τους μη έχοντες. Οι επιχειρήσεις της Big Tech έγιναν ακόμα μεγαλύτερες και ισχυρότερες στη διάρκεια της πανδημίας. Με όλον τον κόσμο περιορισμένο στο σπίτι – τις ελίτ όπως και τις μάζες – η προσοχή στράφηκε στα εσωτερικά ζητήματα και την ανάγκη για εθνική αυτάρκεια και ανεξαρτησία.

Αντίθετα με την άποψη που επικρατεί στη Δύση, η προσπάθεια της Κίνας για μεγαλύτερη ρυθμιστική εποπτεία δεν υποκινείται από μια επιθυμία απλώς αδιάκριτης καταστολής του ιδιωτικού τομέα, μείωσης του αριθμού των δισεκατομμυριούχων ή περιορισμού της διεθνούς πρόσβασης των κινεζικών εταιρειών.

Η κοινή ευημερία συνδέεται με τον ευρύτερο στόχο της κοινωνικής αρμονίας. Μια από τις μεγαλύτερες ειρωνείες στη σύγχρονη κινεζική κοινωνία είναι ο υπερβολικός ανταγωνισμός στα σχολεία, που έχει αφήσει τους γονείς αγχωμένους και τα παιδιά δυστυχή. Οι οικογένειες ξοδεύουν υπερβολικές ποσότητες χρόνου και χρήματος σε εξωσχολικές δραστηριότητες, γεμίζοντας τα προγράμματα των παιδιών με πράγματα που δεν χρειάζονται απαραίτητα για τη σύγχρονη οικονομία. Το φαινόμενο έχει παρομοιαστεί με ένα κατάμεστο θέατρο όπου κάποιοι λίγοι αποφασίζουν να σηκωθούν όρθιοι προκειμένου να βλέπουν καλύτερα, υποχρεώνοντας όλους τους άλλους να κάνουν το ίδιο. Στο τέλος, κανείς δεν βγαίνει κερδισμένος.

Τώρα που οι Κινέζοι έχουν ενστερνιστεί πλήρως την ψηφιακή ζωή, υπάρχει επίσης εντεινόμενη ανησυχία για την κατάχρηση των προσωπικών δεδομένων. Σε λίγες προβεβλημένες υποθέσεις, παρόμοιες καταχρήσεις έχουν στοιχίσει σε ανθρώπους όχι μόνο την προσωπική περιουσία τους, αλλά και τη ζωή τους. Επιπλέον, οι κινεζικοί γίγαντες της τεχνολογίας έχουν δείξει ελάχιστο ενδιαφέρον για την ευημερία των εργαζομένων τους, οδηγώντας στην απογοήτευση εξαντλημένους νέους που ήλπιζαν να χτίσουν μια οικογένεια και τώρα μένουν στάσιμοι στη δουλειά τους.

Οι κινεζικές Αρχές έχουν αναγνωρίσει τις κοινωνικές εντάσεις και τις ευαλωτότητες που συνοδεύουν την ανεξέλεγκτη, καθοδηγούμενη από τις αγορές ανάπτυξη. Παρότι οι αποτυχίες της αγοράς και οι αδικίες της νέας ψηφιακής εποχής δεν είναι μοναδικές στην Κίνα, η κινεζική προσέγγιση για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων είναι χαρακτηριστικά διαφορετική από εκείνη των περισσότερων άλλων χωρών. Κατ’ αρχάς, οι απαντήσεις είναι συχνά ταχύτερες και πιο θεαματικές. Αντιθέτως, οι σχεδιαστές της αμερικανικής πολιτικής δεν έχουν κάνει σχεδόν τίποτα προκειμένου να χαλιναγωγήσουν το Facebook, για παράδειγμα, παρά τη σειρά αποκαλύψεων για τις αμφισβητήσιμες πρακτικές της εταιρείας και τις συχνές υπενθυμίσεις των βαθιών κοινωνικών προβλημάτων που έχει προκαλέσει το επιχειρηματικό του μοντέλο.

Μια δεύτερη διαφορά είναι πως η Κίνα δεν έχει πολλές πιθανότητες να υιοθετήσει το είδος εκείνου του μεγάλου κράτους πρόνοιας που απαντά σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες. Η χώρα εκτιμά τη σκληρή δουλειά, ως εθνική και παραδοσιακή αρετή. Και, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ, το πλουσιότερο 1% δεν στηλιτεύεται, παρότι ενίοτε γίνεται στόχος διαπόμπευσης (ή και χειρότερα, αν εμπλέκεται σε παρανομία). Οι κινέζοι ηγέτες θέλουν να εξαλείψουν μόνο τις «άδικες» πηγές ανισότητας, όπως είναι οι φραγμοί εισόδου, οι υπερβολικές μονοπωλιακές εξουσίες και τα νόμιμα παραθυράκια που επιτρέπουν το «αθέμιτο εισόδημα».

Οπως και πολλές ακόμη χώρες, η Κίνα θα πρέπει να προσέξει διάφορα ζητήματα την ερχόμενη χρονιά, συμπεριλαμβανομένης της αργής ανάκαμψης από την πανδημία, της αυξανόμενης υπερχρέωσης και του κινδύνου χρεοκοπίας, των συχνότερων φυσικών καταστροφών και των άτονων επενδύσεων και κατανάλωσης. Κάτω από τις φυσικές, θετικές και αρνητικές μεταβολές των οικονομιών της αγοράς, ωστόσο, η χώρα θα κινείται προς μια μεγαλύτερη αυτοκυριαρχία, ανεχόμενη χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης με έμφαση στην ποιότητα.