Νόμοι, και πολλοί και κακοί

Στις 11 του περασμένου Φεβρουαρίου, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παραβρέθηκε και χαιρέτισε διεθνές συνέδριο με θέμα την καλή νομοθέτηση. Ο υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης, μάλιστα, είχε μιλήσει για τη σχέση επιτελικού κράτους και ποιότητας της νομοθεσίας. Δεν έχω υπόψη μου τις θέσεις που εισηγήθηκε ο υπουργός αλλά δεν νομίζω να μην αναγνωρίζει ότι μεγάλο μέρος των νομοσχεδίων που κατατίθενται προς ψήφιση είναι πολύ συχνά πρόχειρα και προβληματικά κείμενα, αποτέλεσμα κοπτοραπτικής και ρυθμίσεων που τις υπαγορεύει η συγκυρία. Η πολυνομία, οι νόμοι που αλληλεπικαλύπτονται και η κακονομία είναι ένα ακόμα από τα προβλήματα της δικαιοσύνης, η καθυστέρηση στην απονομή της οποίας συνεχίζει να είναι μείζον, δομικό πρόβλημα της δημοκρατίας μας.

Πριν από μερικές ημέρες, τα πορίσματα του νέου Δείκτη Ποιότητας Νομοθέτησης τον οποίο δημοσίευσε και παρουσίασε για τρίτη συνεχόμενη χρονιά το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών, δεν είναι αισιόδοξα, κι ας παρατηρείται μικρή βελτίωση σε σχέση με ό,τι συνέβαινε τα παλαιότερα χρόνια. Εξετάζονται οι νόμοι που ψηφίστηκαν το 2020 και η γενική βαθμολογία είναι οριακά πάνω από τη βάση (δίνεται βαθμολογία 51/100). Παλαιότερα ήταν χειρότερα. Το 2020 (νόμοι του 2019 και του εκλογικού 2018) η ανάλογη βαθμολογία ήταν 49/100 και το 2018 (νόμοι του ΣΥΡΙΖΑ) η βαθμολογία ήταν τραγική: 45/100. Οι βαθμολογίες αυτές, που προκύπτουν με συγκεκριμένα ποσοτικά κριτήρια, και δεν εξετάζουν καθεαυτό το περιεχόμενο των νόμων, είναι απογοητευτικές αν τις δει κανείς συγκριτικά με τις βαθμολογίες του αντίστοιχου Δείκτη Ποιότητας Νομοθέτησης για την Ευρωπαϊκή Ενωση: το 2019 η βαθμολογία στον μέσο όρο της ΕΕ ήταν 72/100 και το 2020 65,3/100.

Ορισμένοι από τους ελληνικούς απογοητευτικούς δείκτες, σύμφωνα με την τελευταία μέτρηση: Από τις 196 τροπολογίες που ψηφίστηκαν το 2020 οι 121 (62%) ήταν εκπρόθεσμες. Οι 113 νόμοι και κυρώσεις του 2020 παρήγαγαν συνολικά 2,166 εξουσιοδοτήσεις για υπουργικές αποφάσεις και Προεδρικά Διατάγματα. Κάθε 3,2 ημερολογιακές ημέρες, δηλαδή, ψηφιζόταν ένας νόμος. Αν υποτεθεί, μάλιστα, ότι κατά μέσο όρο ο άνθρωπος διαβάζει 30 σελίδες την ημέρα, για την ανάγνωση των 4.867 άρθρων και των 10.302 σελίδων που νομοθετήθηκαν το 2020 θα χρειαζόταν κανείς 43 εργάσιμες ημέρες.

Η έρευνα μέτρησε και τα προβληματικά σημεία της νομοθεσίας. Αυτά είναι η ανεπαρκής διαβούλευση (για έναν στους πέντε νόμους δεν υπήρξε διαβούλευση), η υποταγή της νομοθεσίας στη γραφειοκρατία (τρεις στους τέσσερις νόμους δεν προβλέπουν απλούστευση διαδικασιών στις συναλλαγές με το Δημόσιο), συνεχίζονται οι κακές νομοθετικές πρακτικές του παρελθόντος (τρεις τροπολογίες κατά νόμο, οι δύο εκπρόθεσμες), δεν μετριούνται οι πραγματικές συνέπειες των νόμων στην οικονομία, στο περιβάλλον, στην ανταγωνιστικότητα.

Και το χειρότερο: οι νόμοι ψηφίζονται αλλά δεν εφαρμόζονται. Δεν είναι δηλαδή μόνο ο νόμος για την πανεπιστημιακή αστυνομία. Μόλις το 35% των εξουσιοδοτήσεων για έκδοση Υπουργικών Αποφάσεων ενεργοποιήθηκε εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση των ανάλογων νόμων.

Τα ποσοστά της έρευνας αυτής η κυβέρνηση τα γνωρίζει, τοποθετήθηκε άλλωστε γι’ αυτά κατά τη δημόσια παρουσίασή της ο υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Γεώργιος Γεωργαντάς, καθώς και από την αξιωματική αντιπολίτευση η Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου. Οι προθέσεις όλων είναι ευγενικές. Αλλά από τη θεωρία στην πράξη, η απόσταση είναι τεράστια. Η όποια μεταρρυθμιστική προσπάθεια γίνεται σκοντάφτει στην πραγματικότητα: κι η πραγματικότητα έχει να κάνει με την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού και των υπηρεσιών του Δημοσίου. Πολύ δύσκολο σταυρόλεξο.