Ορθολογικός ανορθολογισμός

Εχει χάσει ο Ερντογάν τα λογικά του, είναι ένα ερώτημα που θέτουν διάφοροι εντός και εκτός Τουρκίας και προσπαθούν να απαντήσουν ορισμένοι ευσεβοποθιστές στην Ελλάδα, χωρίς να έχουν επαρκή γνώση της κατάστασης. Ο τούρκος πρόεδρος έχει απολέσει το μέτρο, βρίσκεται μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα σε μία ιδιάζουσα κατάσταση μιας ανασφαλούς αυτοπεποίθησης, όπου από τη μία εμπιστεύεται ολοένα και λιγότερους εντός και εκτός Τουρκίας και από την άλλη, είναι αρκετά αλαζονικός στο να αποδίδει στον εαυτό του και τη χώρα του σχεδόν μαγικές δυνάμεις. Ως προς το τελευταίο, επενδύοντας τα τελευταία χρόνια στον εθνικισμό, που ο ίδιος καλλιέργησε στο εγχώριο ακροατήριο, και την αίσθηση του διαφορετικού σε σχέση με τις άλλες χώρες και θρησκείες, ποντάρει πλέον στον αγώνα ανεξαρτησίας που υποτίθεται ότι δίνει απέναντι σε όσους επιβουλεύονται την εθνική και οικονομική κυριαρχία της χώρας. Γι’ αυτό χρησιμοποιεί τα ίδια επιχειρήματα εναντίον των «κακών ξένων», οι οποίοι σε συνεργασία με εσωτερικές δυνάμεις (Γκιουλενιστές, Κούρδοι κ.ά.), επιθυμούν να τον ανατρέψουν, επειδή δεν τους είναι αρεστός, μιας και δεν τους κάνει τα χατίρια. Πολλοί αυταρχικοί και όχι μόνο ηγέτες έχουν επικαλεστεί ανάλογες θέσεις προκειμένου να αποδώσουν σε τρίτους τις αποτυχημένες πολιτικές τους.

Ο τούρκος πρόεδρος δείχνει μία επιμονή, που συχνά εξελίσσεται σε εμμονή, όπως με την ανορθόδοξη πολιτική της μείωσης των επιτοκίων εν μέσω αύξησης του πληθωρισμού. Ενισχύονται μεν οι εξαγωγές, καθίσταται η Τουρκία πιο ελκυστικός και φθηνός τουριστικός προορισμός αλλά το κοινωνικό και οικονομικό κόστος γίνεται δυσβάσταχτο. Είναι, επίσης, αλήθεια, ότι η εξασθένηση της τουρκικής οικονομίας αδυνατίζει και τη διαπραγματευτική θέση της χώρας. Και εξωθεί τον Ερντογάν σε ελιγμούς υπό πίεση, με κοινό παρονομαστή την αναζήτηση πρόσκαιρων σωσιβίων για την οικονομία, μία από το Κατάρ, την άλλη από την Κίνα, τώρα από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αργότερα από τη Σαουδική Αραβία, ίσως ξανά το Κατάρ κ.ο.κ. Ωστόσο, αυτή η πολιτική μοιάζει κοντόφθαλμη, για τους εξής λόγους: η ραγδαία μεταβίβαση τουρκικών τραπεζών σε ξένα κεφάλαια, που ακυρώνει και το επιχείρημα περί οικονομικής ανεξαρτησίας, αυξάνει τον βαθμό εξάρτησης του τραπεζικού συστήματος από το εξωτερικό. Δημιουργεί αλληλεξαρτήσεις βέβαια, όπως στην περίπτωση έκθεσης των ισπανικών τραπεζών όπου έτσι επηρεάζεται και η θέση της Μαδρίτης στα ευρωπαϊκά φόρα. Δεύτερον, τα περισσότερα από τα χρήματα που διοχετεύονται δεν δημιουργούν θέσεις εργασίας και δεν παράγουν πλούτο. Επίσης, αρκετά από αυτά τα κεφάλαια είναι με υποσχετική, οπότε δεν είναι βέβαιο ότι θα διατεθούν τελικά. Προσώρας, η Τουρκία αδυνατεί να προσελκύσει επενδύσεις από τη Δύση, κάτι που παραμένει ο μεγάλος στόχος του Ερντογάν, γι’ αυτό άλλωστε στον απόηχο της πανδημίας διαφημίζει τη χώρα του ως μία περιφερειακή Κίνα, που θα μπορεί να υποδεχτεί επενδύσεις (και) σε τεχνολογίες αιχμής, προσφέροντας πολλά και φθηνά εργατικά χέρια, με το δέλεαρ του περιορισμού της απόστασης και της εξάρτησης της Δύσης από την πρώτη στην αλυσίδα τροφοδοσίας.

Πάντως, εν μέσω οικονομικής κρίσης και με τον τούρκο πρόεδρο να ξορκίζει την προσφυγή στο ΔΝΤ, ακόμη και αν υποχρεωθεί να λάβει μέτρα τύπου ΔΝΤ, πολιτικά ο Ερντογάν δεν πρέπει να θεωρείται τελειωμένος, αν και πλησιάζει στην έξοδο. Εντούτοις, έχει ακόμη χαρτιά, ίσως και άσους στο μανίκι του, έναντι της αντιπολίτευσης, για να πάει σε εκλογές με καλύτερες προϋποθέσεις από τις τωρινές. Προς τούτο, θα προσπαθήσει να κλείσει κάποια μέτωπα στο εξωτερικό, όπως με Ισραήλ και Αίγυπτο (θυσιάζοντας Μουσουλμανική Αδελφότητα και Παλαιστινίους), για να αποκαταστήσει μέρος της χαμένης αξιοπιστίας του, να δείξει ένα διαλλακτικό πρόσωπο και έτσι να επιχειρήσει μία μεγάλη και πιθανότατα τελευταία διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής IGA και αναπληρωτής καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.