Προβλέψεις από το παρελθόν

Η ενεργειακή κρίση που βιώνουμε θυμίζει στους παλαιότερους την κρίση της δεκαετίας του 1970. Διήρκεσε εκείνη σχεδόν μια δεκαετία και στη διάρκειά της, η τιμή του πετρελαίου πολλαπλασιάστηκε επί τριάντα, ο πληθωρισμός τριπλασιάστηκε, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης υποδιπλασιάστηκε και στη συνέχεια μηδενίστηκε, ο αριθμός των ανέργων διπλασιάστηκε, το διεθνές εμπόριο συρρικνώθηκε και αυξήθηκε αλματωδώς το εξωτερικό χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών.

Τότε όπως και τώρα, η ενέργεια δεν αποτέλεσε την πρωτογενή αιτία των ανατιμήσεων. Στον τομέα της προσφοράς, δεν μειώθηκαν οι ενεργειακές πηγές, δεν έπαθαν ξαφνικά βλάβη ή απενεργοποιήθηκαν μεγάλα συστήματα παραγωγής και δεν καταστράφηκαν αγωγοί μεταφοράς. Αλλά και στον τομέα της ζήτησης, δεν είχε τότε υπάρξει κάποια υπερβολή όπως και τώρα η κατανάλωση δεν έχει  ακόμη επανέλθει στα προ της πανδημίας επίπεδα.

Στην πρώτη περίπτωση, την κρίση ξεκίνησε το εμπάργκο που οι άραβες πετρελαιοπαραγωγοί αποφάσισαν να εφαρμόσουν για λόγους καθαρά πολιτικούς. Οι εκ των υστέρων σοφοί της δεκαετίας του 1980 αποφάνθηκαν ότι η προηγούμενη πετρελαϊκή κρίση μπορούσε και έπρεπε να είχε αποτραπεί αν η πολιτική ηγεσία, κυρίως των ΗΠΑ, είχε μεριμνήσει για τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων αργού πετρελαίου έγκαιρα και όχι κατόπιν εορτής και αν οι «επτά αδελφές» εταιρείες πετρελαιοειδών είχαν θελήσει να ασκήσουν τη μεγάλη επιρροή που διέθεταν και να αποτρέψουν το εμπάργκο. Δεν έγιναν αυτά και ενώ η παγκόσμια οικονομία ταλαιπωρείτο, κάποια βαλάντια θησαύριζαν.

Δεν ξέρουμε σε ποιους παράγοντες θα χρεώσουν οι σοφοί του μέλλοντος την ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση,  είναι όμως φανερό ότι τώρα όπως και τότε υπάρχει περισσότερη πολιτική ακρισία παρά ενεργειακή κρίση. Οι αυξήσεις τιμών σε πρώτες ύλες και ναύλα προηγήθηκαν αρκετούς μήνες πριν από την αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου αλλά η Ευρώπη δεν διάβασε τα επερχόμενα μηνύματα και δεν έσπευσε να δημιουργήσει στρατηγικά αποθέματα στη διάρκεια του καλοκαιριού. Η περιβαλλοντική αμφιθυμία του Κογκρέσου διατήρησε το αίσθημα επιχειρηματικής ανασφάλειας των παραγωγών σχιστολιθικού αερίου και συνεχίζονται τα γεωπολιτικά παιχνίδια  με τον αγωγό Nordstream 2 και αλλού.

Φαίνεται λοιπόν ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, όπως πάντα με κάποιες παραλλαγές με κυριότερη, πιστεύω, ότι αυτή τη φορά η ακρίβεια του φυσικού αερίου δεν μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο διάστημα. Το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια αποτελούν δύο «ενδιάμεσες λύσεις» για κάλυψη των αναγκών ηλεκτροπαραγωγής μέχρι την πλήρη επικράτηση των ΑΠΕ. Οσο όμως το πρώτο παραμείνει ακριβό, χάνει το όποιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα διατηρεί απέναντι στους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Οι τελευταίοι, κυρίως οι μικροί της νέας γενιάς, έχουν χαμηλότερο κόστος πρώτης εγκατάστασης, περιγράφονται ως εξαιρετικά ασφαλείς και ασφαλώς δεν εκπέμπουν αέρια του θερμοκηπίου.

Θα υπάρξει λοιπόν, αργά ή γρήγορα,  προσγείωση των ενεργειακών τιμών σε λογικά επίπεδα όπως έγινε μετά την κρίση της δεκαετίας του 1970. Αυτό βέβαια μπορεί να συμβεί αργά και σταδιακά – ή μπορεί να γίνει σύντομα και απότομα. Μια απόφαση Οργανισμού, μια δήλωση ισχυρού παράγοντα,  ή ακόμη και ένα fake news, θα έκανε τις τιμές του φυσικού αερίου να κατρακυλήσουν. Η πρόβλεψη του πότε και πώς θα επέλθει η ομαλοποίηση είναι δύσκολη. Παραμένει λοιπόν επίκαιρο το ευφυολόγημα του μεγάλου δανού φυσικού Niels Bohr: «Το να κάνεις προβλέψεις είναι κάτι πολύ δύσκολο, ειδικά όταν αφορά στο μέλλον».

Ο Ραφαήλ Μωυσής είναι επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ