Ο φαύλος «κύκλος της κόλασης»

Η πολιτική και θεσμική κρίση στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη έχει λάβει την εισαγωγή και την πλοκή της, φαίνεται όμως πως η κορύφωση και η τελική της έκβαση δεν έχουν έρθει ακόμα, αν και είναι δύσκολο να μιλά κανείς για αυτό επί του παρόντος, δεδομένου του ότι δεν διαβλέπεται λύση που θα σταθεροποιούσε τη χώρα τα ερχόμενα χρόνια.

Πιο συγκεκριμένα, το κράτος της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης  αντιμετωπίζει επί του παρόντος μια διττή πρόκληση η οποία απειλεί να ακυρώσει την ειρηνευτική συμφωνία του Ντέιτον, που έθεσε τέλος στον πόλεμο μεταξύ Σέρβων, Κροατών και μουσουλμάνων της Βοσνίας, και να σπρώξει τη χώρα σε έναν νέο πόλεμο.  Επικεφαλής του βοσνιακού κράτους είναι μία εκ περιτροπής τριμελής προεδρία αποτελούμενη από έναν Σέρβο, έναν Κροάτη και έναν μουσουλμάνο της Βοσνίας. Υπάρχει επίσης ένας διεθνής επιβλέπων, ο «ύπατος εκπρόσωπος», που απολαμβάνει θεωρητικά ευρείες εξουσίες επί των τοπικών αρχών. Σήμερα, το εύθραυστο status quo της χώρας αντιμετωπίζει «τη μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή της μεταπολεμικής περιόδου» προειδοποίησε ο νυν ύπατος εκπρόσωπος, Κρίστιαν Σμιτ, στην τελευταία του έκθεση στον ΟΗΕ.

Καταρχήν, η οντότητα Ρεπούμπλικα Σπρσκα πιέζει ώστε να κόψει τους περισσότερους (και εν τέλει, όλους) τους δεσμούς με την κεντρική κυβέρνηση, θέτοντας τις βάσεις για ανεξαρτησία ή ένωση με τη γειτονική Σερβία, και αποφεύγοντας μέσω αυτού όλες τις θεσμικές διαδικασίες που επιβάλλονται όταν πρόκειται για αλλαγές στο Σύνταγμα. Το σερβικό μέλος στην τριμερή προεδρία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης , ο Μίλοραντ Ντόντικ, απειλεί να αποσύρει την οντότητα από τους κρατικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του εθνικού στρατού, και να ανασυγκροτήσει μια σερβική δύναμη.

Κατά δεύτερον, οι μουσουλμάνοι και οι Κροάτες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης  βρίσκονται στα μαχαίρια για το πώς θα υλοποιήσουν τις καθυστερημένες από καιρό μεταρρυθμίσεις του εκλογικού συστήματος που φιλοδοξούν να ενισχύσουν την αδύναμη δημοκρατία της χώρας εν όψει των εθνικών εκλογών του Οκτωβρίου του 2022. Το διακύβευμα είναι υψηλό, καθότι Κροάτες και Σέρβοι έχουν απειλήσει να μποϊκοτάρουν τις εκλογές αν αποτύχει αυτή η τελευταία μεταρρυθμιστική προσπάθεια, όπως πολλές παλαιότερες προσπάθειες με τη στήριξη διεθνών παραγόντων. Ενα τέτοιο μποϊκοτάζ θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες για το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, οδηγώντας τελικά στον διαμελισμό του.

Προκειμένου να αποτρέψει τη μοιραία ανάπτυξη αυτής της κρίσης, η συμμαχία ΗΠΑ-ΕΕ στη Βοσνία πρέπει να έχει τις ίδιες κόκκινες γραμμές όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων και περαιτέρω μέτρων σε βάρος όσων απειλούν να σύρουν τη χώρα στην κατάρρευση, με επικεφαλής τον Μίλοραντ Ντόντικ. Επίσης, όσον αφορά τους διεθνείς παράγοντες που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις γύρω από τη σημερινή κρίση, είναι σημαντικό να υπάρχει μια διαφανής διαδικασία, μέσω της οποίας δεν θα κερδίσουν μόνο την εμπιστοσύνη των τοπικών πολιτικών και στις τρεις πλευρές, αλλά, ακόμα πιο σημαντικό, των πολιτών της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.

Τελευταίο αλλά όχι αμελητέο, αν η κρίση κλιμακωθεί περαιτέρω, τότε το ΝΑΤΟ πρέπει να αναπτυχθεί εκ νέου στη Βοσνία. Το ΝΑΤΟ πρέπει να εδραιώσει παρουσία στο Σαράγεβο και να χρησιμοποιήσει το αεροδρόμιο στη Βόρεια πόλη Τούζλα. Η στρατηγική πόλη Μπρέτσκο στη Βορειοανατολική Βοσνία πρέπει να διασφαλιστεί, και το ΝΑΤΟ να εδραιώσει παρουσία εκεί. Με αυτόν τον τρόπο και με ελάχιστους πόρους το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να αποτρέψει αν χρειαστεί τη διολίσθηση της Βοσνίας στην αβεβαιότητα και να διασφαλίσει πως η δυτική πολιτική και στρατιωτική επένδυση στην ειρήνη στη Νοτιοανατολική Ευρώπη θα περιφρουρηθεί.

Ο Χάρουν Τσέρο είναι βόσνιος πολιτικός επιστήμονας, ειδικός στην πολιτική της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης και πρώην δημοσιογράφος