Η μέθοδος καταγραφής θανάτων από COVID-19

Για τον υπολογισμό των στοιχείων που σχετίζονται με την πανδημία COVID-19 στην ΕΕ/Ευρώπη, επιστήμονες και πολιτικοί καλούνται να συγκρίνουν τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου ακόμα και μεταξύ περιόδων με διαφορετικά επίπεδα διεξαγωγής τεστ. Η συγκριτική αξιολόγηση με βάση την αύξηση των συνολικών κρουσμάτων ή των ποσοστών θνητότητας είναι μεν ένας τρόπος παρακολούθησης της εξέλιξης της πανδημίας που μπορεί να κατευθύνει τις αποφάσεις για τις πολιτικές ελέγχου της μετάδοσης του κορωνοϊού, ωστόσο μόνη η σύγκριση των κρουσμάτων και των ποσοστών θνητότητας μεταξύ χωρών/περιοχών είναι δύσκολη πρόκληση λόγω των διαφορών στον τρόπο διεξαγωγής τεστ και στη λειτουργία των συστημάτων υγείας.

Στην αρχή της πανδημίας, όταν τόσο η διασπορά του ιού όσο και ο αριθμός των τεστ που γίνονταν στον πληθυσμό ήταν χαμηλά, ο ΠΟΥ έδωσε έναν διευρυμένο ορισμό των θανάτων λόγω COVID-19. Εκτοτε, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν προχωρήσει σε αλλαγές στον ορισμό που χρησιμοποιούν για τους θανάτους από COVID-19 και έχουν αλλάξει τον τρόπο που παρουσιάζουν τα σχετικά στοιχεία σε διεθνές επίπεδο. Ομως η χρήση διαφορετικών ορισμών από χώρα σε χώρα και η απουσία ενιαιοποιημένου συστήματος στην Ευρώπη αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την εξαγωγή συγκρίσιμων συμπερασμάτων σχετικά με τα στοιχεία που συλλέγονται.

Βάσει της επίσημης ιστοσελίδας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), οι κύριες διαφορές μεταξύ των χωρών σχετικά με την αναφορά θανάτων από COVID-19 αφορούν: α) το περιβάλλον από το οποίο προέρχονται οι θάνατοι, β) το χρονικό όριο από τη διάγνωση έως τον θάνατο και γ) την εργαστηριακή επιβεβαίωση των θανάτων από COVID-19.

α) Η Εσθονία και η Ουγγαρία αναφέρουν μόνο θανάτους εντός των νοσοκομείων, ενώ η Ισπανία αναφέρει κυρίως θανάτους εντός των νοσοκομείων. Για Βουλγαρία, Ισλανδία, Πολωνία και Ρουμανία δεν υπάρχουν αντίστοιχες πληροφορίες.

β) Στη Δανία και τη Σουηδία αναφέρονται μόνο θάνατοι εντός 30 ημερών από τη διάγνωση, ενώ στη Σλοβενία μόνο θάνατοι εντός ορίου 14 ημερών. Το Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρει θανάτους εντός 28 ημερών από τη διάγνωση.

γ) Το Βέλγιο, η Γαλλία και το Λουξεμβούργο αναφέρουν εργαστηριακά επιβεβαιωμένα και πιθανά κρούσματα, την ώρα που όλες οι άλλες χώρες αναφέρουν μόνο εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα. Για Βουλγαρία, Ισλανδία, Πολωνία και Ρουμανία και πάλι δεν υπάρχουν αντίστοιχες πληροφορίες.

Επιπλέον, η εργαστηριακή επιβεβαίωση δεν έχει διευκρινιστεί εάν αφορά μόνο τα μοριακά τεστ (PCR) ή τόσο τα PCR όσο και τα τεστ αντιγόνων. Για παράδειγμα, στον επίσημο ιστότοπο της Υγειονομικής Αρχής της Δανίας υπάρχει η ακόλουθη σημείωση: «Θάνατοι = τα στατιστικά στοιχεία για τους θανάτους περιλαμβάνουν τους θανάτους που καταγράφηκαν εντός 30 ημερών από την ανίχνευση της λοίμωξης COVID-19 στο άτομο, με βάση τεστ PCR».

Η Ελλάδα ακολουθεί τον αρχικό ορισμό του ΠΟΥ και καταγράφει ως θανάτους από την COVID-19 όλους τους θανάτους που σχετίζονται με κρούσματα της νόσου, χωρίς χρονικό ή τοπικό περιορισμό. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι εάν η Ελλάδα ακολουθούσε το σύστημα καταγραφής του Ηνωμένου Βασιλείου, θα κατέγραφε 20% λιγότερους θανάτους, γεγονός που φέρνει και πάλι σε πρώτο πλάνο το ζήτημα του ενιαίου τρόπου καταγραφής τουλάχιστον για τις ευρωπαϊκές χώρες.

Ενας τρόπος για να προσδιοριστεί εάν μια χώρα υποτιμά ή υπερεκτιμά τους θανάτους που σχετίζονται με την COVID-19 είναι η εξέταση της διαφοράς μεταξύ των στοιχείων για «υπερβάλλουσα θνησιμότητα» (πρόκειται για τον αριθμό των θανάτων από όλες τις αιτίες κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, πάνω και πέρα από το αναμενόμενο υπό κανονικές συνθήκες – excess mortality) και των αναφερόμενων θανάτων στη χώρα. Εάν ο συνολικός αριθμός των καταγεγραμμένων θανάτων είναι εντός των αναμενόμενων επιπέδων και ταυτόχρονα έχουμε σημαντικό αριθμό κρουσμάτων COVID-19, τότε πιθανότατα υπάρχει εσφαλμένη ταξινόμηση, που σημαίνει ότι υπερεκτιμούμε τους θανάτους από COVID-19.

Για την Ελλάδα τα σχετικά στοιχεία, όπως προκύπτουν από τον ευρωπαϊκό δείκτη θνησιμότητας Euromomo – ο οποίος συγκρίνει τους θανάτους ανά εβδομάδα με τις αντίστοιχες περιόδους των προηγούμενων ετών – δείχνουν ότι η χώρα μας δεν εμφανίζει υπερβάλλουσα θνησιμότητα γενικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας αλλά και ειδικότερα κατά τη διάρκεια του φετινού φθινοπώρου. Το συμπέρασμα αυτό, δε, προκύπτει τόσο σε σύγκριση με τα στοιχεία για την Ελλάδα από τα προηγούμενα έτη όσο και σε σύγκριση με τα στοιχεία για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμα και μεταξύ αυτών που περνούν πιο ήπια το τελευταίο κύμα της πανδημίας, εμφανίζοντας λιγότερα κρούσματα και λιγότερους θανάτους σε απόλυτους αριθμούς.

Με βάση τα παραπάνω και παρότι ο τρέχων ορισμός που χρησιμοποιεί ο ΕΟΔΥ για την παρακολούθηση των θανάτων δεν θα αλλάξει, ο Οργανισμός αφενός θα προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων (ECDC) να ακολουθείται ενιαία μέθοδος καταγραφής των θανάτων στην Ευρώπη και αφετέρου θα εφαρμόσει πρόσθετους ορισμούς για τους θανάτους από COVID-19 προκειμένου να έχουμε επαρκή δεδομένα για αξιολόγηση και για σύγκριση με άλλες χώρες.

Ο Θεοκλής Ζαούτης είναι πρόεδρος του ΕΟΔΥ