Το εσωτερικό μέτωπο της πολωνικής κρίσης

Το κυβερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) της Πολωνίας ήξερε καλά τι να περιμένει από τον λευκορώσο πρόεδρο Αλεξάντρ Λουκασένκο πριν αυτός αρχίσει να διοχετεύει πρόσφυγες από τη Μέση Ανατολή στα πολωνικά σύνορα. Οι λευκορωσικές Αρχές το είχαν ήδη κάνει στη Λιθουανία και τη Λετονία. Και σε ένα ξεκάθαρο σημάδι τού τι θα επακολουθούσε, η Λευκορωσία τερμάτισε τη συμφωνία επανεισδοχής με την ΕΕ τον Οκτώβριο. Η Πολωνία είχε χρόνο να επιδιώξει προληπτικά μέτρα στις χώρες καταγωγής των προσφύγων. Δεν το έκανε.

Ενας λόγος που η κυβέρνηση απέτυχε να συνεργαστεί με την ΕΕ προκειμένου να αποσοβήσει την κρίση πριν από μήνες είναι πως ήταν απασχολημένη να πολεμάει με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς για την πολιτικοποίηση της πολωνικής δικαιοσύνης, μεταξύ άλλων. Η ειρωνεία, φυσικά, είναι πως το PiS είχε προηγουμένως γίνει διαβόητο για την άρνησή του να δεχθεί αιτούντες άσυλο κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής προσφυγικής κρίσης του 2015. Θα έπρεπε να ήταν από τότε προφανές πως οι όροι θα μπορούσαν εύκολα να αντιστραφούν.

Κωλυσιεργώντας μέχρι που οι πρόσφυγες είχαν ήδη αρχίσει να συγκεντρώνονται στα σύνορα, το PiS δημιούργησε μια ευκαιρία να στήσει ένα κυνικό σόου, με πρωταγωνιστή το ίδιο να υπερασπίζεται το πολωνικό έθνος από τις έξωθεν απειλές. Κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και έδινε συνεντεύξεις Τύπου με φόντο τεθωρακισμένα – κινήσεις με σκοπό να συνασπίσουν την κοινωνία πίσω από την κυβέρνηση συνδαυλίζοντας τον φόβο και τον πατριωτισμό. Η πολωνική ηγεσία αρνιόταν επίσης να επιτρέψει στους δημοσιογράφους την πρόσβαση στη μεθόριο, δίνοντας την εντύπωση πως είτε υπήρχε κάτι να κρύψει είτε είναι παρανοϊκή.

Η κυβέρνηση του PiS έχει αφήσει την Πολωνία όλο και πιο απομονωμένη, έχοντας χαλάσει τις σχέσεις με όλους τους συμμάχους εκτός από την πιο φιλορωσική χώρα στην ΕΕ, την Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπαν. H άρνησή της ακόμα και να ζητήσει διεθνή βοήθεια όξυνε την κρίση στα σύνορα. Μία εμπλοκή της Frontex θα είχε αμέσως αλλάξει τα δεδομένα για τη Λευκορωσία και τη Ρωσία.

Ενας άλλος λόγος που ήταν η Πολωνία τόσο απροετοίμαστη για αυτή τη κρίση είναι ότι το PiS έχει εργαστεί μεθοδικά για τον διχασμό της πολωνικής κοινωνίας και της πολιτικής ελίτ. Θέλοντας απεγνωσμένα να αποτρέψει κάθε είδους διακομματική συναίνεση, η κυβέρνηση δεν προσκάλεσε την αντιπολίτευση στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας. Ακόμα και αν το είχε κάνει, ωστόσο, οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης θα είχαν κάθε λόγο να υποψιαστούν πως οδηγούνταν σε μία παγίδα.

Ετσι όπως στέκονται μόνοι τους, ο πολωνός πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέσκι και ο μαριονετίστας του, ο ηγέτης του PiS Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, πιθανότερο είναι να εμπνέουν schadenfreude παρά συμπάθεια. Αυτή θα μπορούσε όμως να είναι μία κρίσιμη στιγμή για την αντιπολίτευση, που συγκεντρώνει συλλογικά μεγαλύτερα ποσοστά στις δημοσκοπήσεις από το PiS. Τώρα που η Πολωνία αντιμετωπίζει μια πραγματική απειλή – και όχι ένα φάσμα κατασκευασμένο από τη γερμανοφοβία ή τον ευρωσκεπτικισμό – οι παγκόσμιοι ηγέτες πρέπει να θυμούνται πως το PiS δεν είναι συνώνυμο με τη χώρα.

Η Πολωνία παραμένει μία χώρα στην οποία αξίζει να πιστεύει κανείς, παρότι μέρος της πολιτικής ελίτ της κάνει ό,τι μπορεί για να τη μετατρέψει σε καμένο χαρτί. Η Πολωνία δεν είναι μόνο ο Κατσίνσκι, και η ίδια η χώρα αξίζει στήριξη, παρότι η κυβέρνησή της, όχι.

Ο Σλάβομιρ Σιερακόφσκι είναι ιδρυτής του κινήματος Krytyka Polityczna (Πολιτική Κριτική) και συνεργάτης του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.