«Θα γκρεμίσουμε και πολυκατοικίες αν χρειαστεί»

«Tρία πράγματα ξέρω καλά», μου είπε. «Τα εστιατόρια, την πολιτική και την οδοντιατρική». Για το τελευταίο δεν έχω άποψη. Πολιτικό, πάλι, o Χρήστος Στυλιανίδης δεν θυμίζει με τίποτα. Ο λόγος του, ας πούμε, δεν είναι ξύλινος. Παθιάζεται μ’ αυτά που κάνει. Και ο τρόπος που τα περιγράφει σε πείθει ότι θα τα πετύχει κιόλας. Εχει άλλωστε πλούσια εμπειρία από την Κύπρο, όπου διετέλεσε βουλευτής, ευρωβουλευτής και κυβερνητικός εκπρόσωπος. Είναι γνωστές οι προσπάθειες που έκανε με την τελευταία του ιδιότητα να πρυτανεύσει η ψυχραιμία εκείνες τις μαύρες ώρες του Μαρτίου του 2013, όταν το νησί έπαιζε με το μέλλον του.

Οσο για τα εστιατόρια, με έπεισε. Κι αντί να αναζητήσουμε κάτι γκουρμέ, όπως κάνουν οι Financial Times στα αντίστοιχα γεύματα, πήγαμε στα αγαπημένα του «Πεύκα», στο Μαρούσι. Η ιστορική ταβέρνα, που λειτουργεί από το 1919, βρίσκεται σχετικά κοντά στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Αλλά ο λόγος που την προτιμά ο Χρήστος Στυλιανίδης («να ξέρεις, έχω μετοχές εδώ πέρα», μου είπε γελώντας) είναι τα παϊδάκια της. Που όταν τα δοκίμασα, κατάλαβα ότι δικαίως ο συνομιλητής μου έχει τη φήμη του bon vivant, ξέρει τι λέει.

Σου εμπνέουν εμπιστοσύνη τέτοιοι άνθρωποι, πώς να το κάνουμε. Δεν τους καταδιώκουν σύνδρομα ανωτερότητας. Δεν θέλουν να κάνουν πολιτική καριέρα. Ούτε να βγάλουν λεφτά από την πολιτική. Πιστεύουν σε κάτι και το κάνουν. Οταν η Μοσούλη απελευθερώθηκε από τον ISIS, τον Νοέμβριο του 2016, ο Στυλιανίδης βρισκόταν εκεί ως επίτροπος για τη διαχείριση ανθρωπιστικών κρίσεων. «Είδα τις ανάγκες του πληθυσμού», μου είπε, «και δεν έχασα στιγμή: παρακάμπτοντας τη γραφειοκρατία, απελευθέρωσα μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ άλλα 25 εκατομμύρια ευρώ για την ανοικοδόμηση της πόλης».

Τι σκέφτηκε όταν, μετά το φιάσκο Αποστολάκη (εγώ το είπα έτσι, όχι εκείνος), ο Πρωθυπουργός τού πρότεινε να αναλάβει το νεοσύστατο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας; «Θα σας πω μια προσωπική ιστορία. Ο πατέρας μου πολέμησε για επτά χρόνια με τον αγγλικό στρατό εναντίον του φασισμού και του ναζισμού, γιατί υπήρχε και η υπόσχεση ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα, ήταν αγωνιστής της ΕΟΚΑ. Μετά, ως άνθρωπος σοβαρός, ρεαλιστής, δίχως οποιαδήποτε ακαδημαϊκά ή εκπαιδευτικά προσόντα, απόφοιτος Δημοτικού ήταν, είχε την καθημερινή σοφία όμως, απεδέχθη και υιοθέτησε την “κληριδική” σχολή σκέψης, που ήταν ο ρεαλισμός, ο συμβιβασμός και η συνύπαρξη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, ειδικά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς. Με βιώματα από έναν τέτοιο πατέρα, θα μου ήταν δύσκολο να αρνηθώ την πρόσκληση που μου απηύθυνε η ελληνική πολιτεία, διά του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη».

Η επιλογή του δεν προκάλεσε μόνο θετικά σχόλια. Υπήρξαν κι εκείνοι που ειρωνεύτηκαν τον Μητσοτάκη επειδή, αντί να διαλέξει ένα στέλεχος από το κόμμα του, κατέφυγε σε έναν Κύπριο, ο οποίος, έλεγαν, δεν ξέρει καλά-καλά ποια είναι τα βουνά και τα ποτάμια της Ελλάδας. Ο Στυλιανίδης παραδέχεται ότι τον ενόχλησε λίγο ο τρόπος που αντιμετωπίζεται ο Ελληνισμός της Κύπρου. «Υπάρχει μια σύγχυση ανάμεσα στην κρατική ιδιότητα και την εθνική ταυτότητα. Εγώ, ακόμα και σε στιγμές που στην Κύπρο καλλιεργείτο η άποψη ότι έπρεπε να ξεπεράσουμε τις εθνικές μας ταυτότητες για να συνυπάρξουμε με τους Τουρκοκύπριους, επέμενα ότι για να μπορέσουμε να αποδεχθούμε τον άλλο, πρέπει να είμαστε οι εαυτοί μας. Γι’ αυτό έχω καλές σχέσεις με τόσους Τουρκοκύπριους, αλλά και με τον Μουσταφά Ακιντζί. Ελεγα επίσης πάντα ότι η εθνική ταυτότητα είναι συμπληρωματική της ευρωπαϊκής».

Τελικά, μελέτησε γεωγραφία πριν εγκατασταθεί στον Φάρο, όπως λέγεται το κτίριο που στεγάζει το υπουργείο; «Φοίτησα στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, το πιο ιστορικό σχολείο του Ελληνισμού, ιδρύθηκε το 1812. Ηταν το πρότυπο σχολείο στην Κύπρο και όχι μόνο κάναμε Ιστορία, κάναμε και ειδική Γεωγραφία κατά νομό της Ελλάδος και ήξερα τα χωριά όλης της Ελλάδας. Μετά τα 18 μου έζησα στην Ελλάδα πάρα πολλά χρόνια, εκεί πήρα το πρώτο μου πτυχίο, ενώ στη συνέχεια την επισκεπτόμουν τουλάχιστον είκοσι φορές τον χρόνο. Εχω οικογένεια άλλωστε εδώ, είναι ο αδερφός μου».

Μπορεί ο Στυλιανίδης να ήταν στενός συνεργάτης του Κληρίδη, στα νιάτα του όμως, όταν σπούδαζε Οδοντιατρική στη Θεσσαλονίκη, ήταν στον Ρήγα. Σήμερα τι δηλώνει, δεξιός ή αριστερός; «Δεν θέλω να βάλω στον εαυτό μου ιδεολογικές ταμπέλες. Στην αρχή της νιότης μου είχα επαναστατικές διαθέσεις και τώρα έχω γίνει μεταρρυθμιστής. Παραμένω όμως μόνιμα και σταθερά, όπως μου λένε οι πολιτικοί μου αντίπαλοι στην Κύπρο, ευρωλιγούρης». Μιας και πιάσαμε όμως τις συστάσεις, να λύσουμε και το άλλο ζητηματάκι. Είναι Ελληνας ή Κύπριος; Ή είναι το ίδιο; «Είμαι Ελληνας της Κύπρου, όπως ήταν για χρόνια ο Ελληνας της Ρόδου ή ο Ελληνας της Κωνσταντινούπολης. Πιστεύω στο κυπριακό κράτος, πιστεύω στην Κυπριακή Δημοκρατία ως μέρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και πιστεύω σε μια συμβιβαστική λύση στο Κυπριακό που θα κατοχυρώνει τον Ελληνισμό της Κύπρου. Είμαι επίσης Σεφερικός. Μ’ αρέσουν οι Δοκιμές περισσότερο από τα ποιήματα. Κι εκείνες οι επιστολές στη Μαρώ, τι γλώσσα, τι ευαισθησία…».

Οι παθογένειες και το εξαίρετο δυναμικό

Ενας ευρωλιγούρης λάτρης της ποίησης αναλαμβάνει λοιπόν να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Βλέπει αμέσως τις παθογένειες της ελληνικής διοίκησης, τις γνωστές αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων που δημιουργούν μεγάλα εμπόδια στην άσκηση πολιτικής και στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών. Βλέπει όμως κι ένα εξαίρετο ανθρώπινο δυναμικό. «Στο Αλεποχώρι, όπου κάναμε μια εξαιρετικά υψηλού επιπέδου άσκηση εκκένωσης και ενημέρωσης του κοινού, ήμουν μάρτυρας μιας παρουσίασης από ένα στέλεχος της Πυροσβεστικής. Εχω παρακολουθήσει ως επίτροπος σε όλη την Ευρώπη πάνω από 200 ανάλογες παρουσιάσεις. Ηταν η καλύτερη».

Αρα, γιατί φωνάξαμε τους Ρουμάνους το καλοκαίρι για να σβήσουν τις φωτιές; Τι μας λείπει; Η εκπαίδευση, η τεχνογνωσία; «Οι ομάδες των ευρωπαίων πυροσβεστών που ήρθαν εδώ – Γάλλοι, Πολωνοί, Σλοβάκοι, Ρουμάνοι – ήταν επίλεκτες. Και έδειξαν την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα σώμα δασοπυροσβεστών, για το οποίο ήδη ξεκινάμε δουλειά, στοχεύοντας σε 500 άνδρες και γυναίκες. Επειδή όμως χρειαζόμαστε βοήθεια, σε πρόσφατη επίσκεψή μου στις Βρυξέλλες συμφωνήσαμε να γίνει το επόμενο καλοκαίρι στην Ελλάδα το πρώτο πιλοτικό πρόγραμμα όπου πυροσβέστες από τον Βορρά θα έρθουν για να μας βοηθήσουν με χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας και του rescEU».

Εκτός από το σώμα δασοπυροσβεστών, ο Στυλιανίδης και το επιτελείο του προετοιμάζονται για την αντιπυρική περίοδο σε άλλους τέσσερις άξονες: αύξηση αντιπυρικών ζωνών, καθαρισμός δασών, αύξηση των εναέριων μέσων, ενισχυμένη χρήση των νέων τεχνολογιών. Για πρώτη φορά, μου λέει ο υπουργός, θα δημιουργηθεί ένα Ενιαίο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων που θα συγκεντρώνει και θα αναλύει όλα τα δεδομένα. Κομβικός θα είναι ο ρόλος και των εθελοντών. Ηδη έχουν ξεκινήσει οι διαδικασίες για τη λειτουργία της Ακαδημίας Πολιτικής Προστασίας που θα εκπαιδεύει πολίτες και στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Πολιτικής Προστασίας. «Δεν μπορεί η Αυστρία με λιγότερο πληθυσμό από την Ελλάδα να έχει 240.000 εθελοντές και εμείς να έχουμε καταγεγραμμένους γύρω στους 4.000 – 5.000».

«Να είμαστε έτοιμοι για ρηξικέλευθες αποφάσεις»

Πριν από τις πυρκαγιές, βέβαια, θα έχουμε πλημμύρες. Κι εδώ, ο υπουργός είναι κάθετος. «Δυστυχώς, πολλές πόλεις χτίστηκαν δίχως πολεοδομικό σχεδιασμό, δίχως να εξασφαλίζονται τα minimum από φυσικές καταστροφές και ειδικά πλημμύρες. Αυτό που ζήσαμε στη Μάνδρα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στις επισκέψεις μου στην Ιθάκη, την Κέρκυρα, είδα σπίτια χτισμένα στα ρέματα. Το ίδιο συμβαίνει και με πολυκατοικίες στην Αττική. Αν όμως θέλουμε να σώσουμε ζωές, κι αν δεν είναι δυνατά τα αντιπλημμυρικά έργα στις πηγές των ρεμάτων, ίσως να χρειαστεί να γκρεμίσουμε αυτές τις πολυκατοικίες και να παραχωρήσουμε άλλη στέγη στους κατοίκους. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για τέτοιες ρηξικέλευθες αποφάσεις. Αυτό σημαίνει διαχείριση της κρίσης και του κινδύνου».

Αυτό έγινε και με την πρόσφατη ολιγόωρη απαγόρευση κυκλοφορίας στον Κηφισό, για την οποία ο Στυλιανίδης δέχθηκε κριτική. «Ολα τα μοντέλα που επεξεργαζόμασταν έδειχναν ότι αν ξεπερνούσαμε τα 220 χιλιοστά νερού, θα υπήρχε μεγάλο πρόβλημα. Εγώ προσωπικά, με όλα όσα ξέρω, δεν θα δεχόμουν να μην υπάρχει αποφασιστική δράση, ανεξαρτήτως πολιτικού κόστους».

Του ζητάω να ξεχωρίσει ένα επεισόδιο που τον έχει σημαδέψει από την περίοδο 2014 – 2019, όταν εκτός από επίτροπος ήταν και συντονιστής της ΕΕ για τον Εμπολα. «Θα σας πω δύο. Το πρώτο συνδέεται με την πανδημία κι είναι το χάος που συνάντησα τον Νοέμβριο του 2014 όταν επισκέφθηκα τις τρεις χώρες που είχαν χτυπηθεί από τον Εμπολα, τη Σιέρα Λεόνε, τη Γουινέα και τη Λιβερία. Είχαν καταρρεύσει όχι μόνο τα συστήματα υγείας, αλλά και ολόκληρα τα κράτη. Το ίδιο είδαμε στην αρχή της πανδημίας και στο Μπέργκαμο της Ιταλίας. Γι’ αυτό επιμένω στο τρίπτυχο Πρόληψη, Προετοιμασία – Ετοιμότητα, Ανθεκτικότητα».

Και το δεύτερο; «Ενα βράδυ στην Κοιλάδα Μπεκάα στον Λίβανο, είχε αρχίσει η κρίση στη Συρία, πήγα με ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για να βοηθήσουμε τους πρόσφυγες, να τους βάλουμε σε τσαντίρια, να τους δώσουμε φαγητό, ρούχα, τα πάντα. Εκεί βρήκα μια μάνα με έξι παιδιά που είχε χάσει τον άντρα της, είχε σκοτωθεί. Της πήγα ένα δέμα, έμεινα λίγη ώρα στο μισόχτιστο σπίτι της, κι όταν έκανα να φύγω βγήκε μαζί μου έξω, ήταν – δεν ήταν 40 χρονών, μου έπιασε ντροπαλά το χέρι και μου είπε, ευχαριστώ για αυτά που μας φέρατε, αλλά τα παιδιά μου θέλουν μέλλον, θέλουν εκπαίδευση, θέλουν σχολείο. Κι έτσι έβαλα στοίχημα να αυξήσω το ποσοστό της εκπαίδευσης στον προϋπολογισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας για περιοχές κρίσεων από το 1% στο 10%».

Είχα πάντα την απορία πώς γίνεται να μην ανανεωθεί η θητεία ενός τόσο επιτυχημένου επιτρόπου. Γιατί ο πρόεδρος Αναστασιάδης έστειλε τον Στυλιανίδη σπίτι του; Είναι αλήθεια ότι οι δύο άνδρες είχαν συγκρουστεί για την υπόθεση των χρυσών διαβατηρίων; «Καταρχήν πρέπει να δεχτούμε ότι είναι δικαίωμα του αρχηγού του κράτους να λάβει μια τέτοια απόφαση. Είναι αλήθεια, και το έχει δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξή του, ότι είχαμε διαφωνήσει για το Κυπριακό. Είναι αλήθεια επίσης πως όταν συζητήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το περιβόητο warning για το επενδυτικό πρόγραμμα της Κύπρου και της Μάλτας, εγώ ως κύπριος επίτροπος υιοθέτησα αυτή την προειδοποίηση προς την Κύπρο».

Προσπαθώ να φανταστώ τι θα γινόταν στην Ελλάδα αν είχε συμβεί κάτι παρόμοιο με τον έλληνα επίτροπο και φοβάμαι πως θα είχε τύχει ακριβώς της ίδιας αποδοκιμασίας. Και οι δύο χώρες, βλέπετε, κάνουν το λάθος να πιστεύουν ότι οι επίτροποι βρίσκονται εκεί για να υπερασπίζονται τα στενά συμφέροντα της πατρίδας τους ακόμα και εάν υπονομεύουν το ευρωπαϊκό κεκτημένο».

«Ενωμένη Κύπρος μέσα στην ενωμένη Ευρώπη»

Το γκαρσόνι ρωτάει αν θα πάρουμε γλυκό και προς μεγάλη μου απογοήτευση ο Στυλιανίδης απαντάει αρνητικά – δεν θα γευτούμε τους περίφημους λουκουμάδες του μαγαζιού και θα αρκεστούμε σε λίγα φρούτα. Είναι η καλύτερη στιγμή να παραβώ τη συμφωνία που έχω κάνει και να ρωτήσω για το Κυπριακό. Υπάρχει ακόμη ελπίδα για λύση; Ο Στυλιανίδης αναστενάζει. «Η Κύπρος βρίσκεται σε πάρα πολύ δύσκολη φάση. Κάθε μέρα που περνά δεν οδηγεί απλώς στη διχοτόμηση, αλλά στο ενδεχόμενο μακροπρόθεσμα ο Ελληνισμός της Κύπρου να ζήσει πολύ σκληρές περιπέτειες. Συνεχίζω να πιστεύω ότι η ασπίδα που θα προστατεύσει τον Κυπριακό Ελληνισμό στην Κύπρο είναι μια λύση όπου, ανεξαρτήτως δομής του κράτους, η Κύπρος θα είναι ενωμένη μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη».

Ναι, αλλά υπάρχει συνομιλητής σε μια τέτοια κατεύθυνση; «Προσωπικά θεωρώ ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια για να διεκδικηθεί μια τέτοιας μορφής λύση. Θέλω να κάνω εδώ μια μνεία στον Γιάννο Κρανιδιώτη. Πίστεψε και πιστέψαμε από την αρχή ότι η γεωπολιτική της Ανατολής Μεσογείου επιβάλλει η λύση του Κυπριακού να δοθεί μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη, ώστε να είναι βιώσιμη και όσο το δυνατό πιο ισορροπημένη. Το πιστέψαμε και λόγω του ευρωπαϊκού προσανατολισμού που είχαμε, αλλά και διότι η Κύπρος, εάν αφεθεί στη μοίρα της γεωγραφίας, θα αποτελέσει μια νέα μεγάλη απώλεια του Ελληνισμού. Το Κυπριακό πάντα ήταν μια σύγκρουση Γεωγραφίας – Ιστορίας. Η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν Ελληνες, αλλά γεωγραφικά ανήκουμε στην Ανατολική Μεσόγειο με τη γνωστή γεωπολιτική επιρροή της Τουρκίας. Η ευρωπαϊκή ασπίδα εξουδετερώνει αυτή τη σύγκρουση Γεωγραφίας – Ιστορίας και εξασφαλίζει δημοκρατικά τα ανθρώπινα δικαιώματα των δύο κοινοτήτων».

Τελικά, ο Στυλιανίδης ήταν πιο εγκρατής απ’ ό,τι περίμενα. Ακόμη και το τσίπουρο με το ζόρι το άγγιξε. Τον ευχαριστώ για την κουβέντα και τον καληνυχτίζω ήσυχος: ο Πρωθυπουργός έκανε καλή επιλογή.