Πίσω στη λιτότητα;

Η χάραξη οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής τείνει να κινείται σαν εκκρεμές. Η ευφορία σχετικά με τις δυνατότητες της κυβερνητικής δράσης συνήθως ακολουθείται από αντιδράσεις, απογοήτευση και μειωμένες φιλοδοξίες. Η ρητορική «μπορώ να το κάνω» δίνει τη θέση της σε περιορισμούς και κανόνες του τύπου «δεν πρέπει να το κάνω». Εκεί βρίσκονται τώρα πολλές προηγμένες οικονομίες: ύστερα από μια περίοδο εθιστικών δαπανών, υπάρχει αυξανόμενη ώθηση κατά της κυβερνητικής δημοσιονομικής επέκτασης.

Προηγούμενες αλλαγές στην πορεία του εκκρεμούς πολιτικής αναφέρονται τώρα ως ιστορικές καμπές. Σκεφθείτε τη δεκαετία του 1970, η οποία ξεκίνησε με τεράστια πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κάθε πρόβλημα με κεϊνσιανή διαχείριση της ζήτησης. Η αλλαγή πορείας ήρθε το 1976, όταν ο βρετανός πρωθυπουργός Τζέιμς Κάλαχαν παραδέχθηκε, σε μια ομιλία του στη Διάσκεψη του Εργατικού Κόμματος, πως «Πιστεύαμε ότι ξοδεύοντας θα μπορούσαμε να βγούμε από μια ύφεση… Σας λέω με κάθε ειλικρίνεια ότι αυτή η επιλογή δεν υπάρχει πλέον».

Οι επόμενες δεκαετίες παρουσίασαν μια νέα ορθοδοξία επικεντρωμένη στη μείωση του ελλείμματος, στα όρια του χρέους και στους δημοσιονομικούς κανόνες. Οπως τόνισε η βρετανίδα πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ τη δεκαετία του 1980, «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση» – ένα σύνθημα που θα ενστερνιζόταν η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους της ευρωζώνης.

Η απάντηση στην πανδημία έφερε μια νέα τροπή. Αρχικά, οποιοδήποτε ποσό κρατικών δαπανών φαινόταν κατάλληλο  για να μετριαστούν οι καταστροφικές συνέπειες των περιορισμών. Κανείς δεν μπορούσε να διαφωνήσει με τη γενική οικονομική διάγνωση και οι κρατικές δαπάνες για την ανάπτυξη εμβολίων αποδείχθηκαν μοναδικά αποτελεσματικές, αποφέροντας τεράστιες οικονομικές αποδόσεις και αποτρέποντας έναν ανείπωτο αριθμό θανάτων και δαπανηρών νοσηλειών. Οι συζητήσεις σχετικά με την καταλληλότητα των δημοσιονομικών δαπανών τροφοδοτούνται επίσης συχνά από πολιτικά σκάνδαλα – πολλά από τα οποία μπορεί να έχουν διακρατικό αντίκτυπο.

Η έμφαση σε προσωπικότητες και σκάνδαλα μπορεί να είναι εγγενές στοιχείο του πολιτικού θεάτρου αλλά είναι άστοχη. Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ουσιαστικά ζητήματα και επείγοντα καθήκοντα, από τον περιορισμό του ιού έως την πρόληψη της καταστροφικής κλιματικής αλλαγής.

Κανένας από αυτούς τους στόχους δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω άκρατων δαπανών. Οι λύσεις απαιτούν ακριβώς στοχευμένα και κοστολογημένα μέτρα. Μπροστά σε μια κολοσσιαία πρόκληση δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να σπαταλούνται περιορισμένοι πόροι ή να γίνονται δαπάνες μόνο για χάρη των δαπανών.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι πόσα χρήματα υπάρχουν να δαπανηθούν, αλλά πώς μπορούν να δαπανηθούν καλύτερα τα χρήματα για να διασφαλιστεί ένα βιώσιμο μέλλον. Χρειαζόμαστε να εστιάσουμε περισσότερο και να υπερβάλουμε λιγότερο.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University και εταίρος του Center for International Governance Innovation. Είναι ειδικός στην οικονομική ιστορία της Γερμανίας και στην παγκοσμιοποίηση