Να διαφυλαχθεί το κύρος των πανεπιστημιακών δασκάλων

«Τα γράμματα είναι από τις πιο ευγενικές ασκήσεις κι από τους πιο υψηλούς πόθους του ανθρώπου. Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου».

Οδυσσέας Ελύτης («ΣΥΝ ΤΟΙΣ ΑΛΛΟΙΣ – 37 Συνεντεύξεις του Ελύτη», εκδ. Υψιλον, 2011, 343 σελ.)

Η παρούσα εξαιρετική συνθήκη και η υγειονομική κρίση που βιώνει η χώρα ανέδειξαν ανάμεσα σε άλλα ελλείμματα κι εκείνα που αφορούν τη σοβαρότητα και το αίσθημα ευθύνης των ανθρώπων που εκόντες άκοντες (κυρίως εκόντες) κλήθηκαν να συνδράμουν στη διαχείρισή της. Ανάμεσα σε αυτούς, λίγοι ευτυχώς, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι ιατρικών σχολών. Δυστυχώς το έλλειμμα αυτό συνδυάστηκε με τη γενικότερη διαπίστωση μέρους (αν όχι όλης) της κοινωνίας ότι οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι βρίσκουν περισσότερο ενδιαφέρον στην αξιοποίηση του τίτλου τους για αποδοτικότερη εξωπανεπιστημιακή επαγγελματική ανέλιξη και γοητεύονται και γοητεύουν, επηρεάζονται και επηρεάζουν στο πλαίσιο των αδηφάγων (όταν υπερεκτειθέμενοι σε αυτά έχουν απολέσει το μέτρο) μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν, η θέση του πανεπιστημιακού δασκάλου προκαλούσε τον καθολικό σεβασμό του κοινωνικού περιγύρου. Δυστυχώς ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια το γόητρο των δασκάλων βρίσκεται βαρύτατα τραυματισμένο με ευθύνη των ολίγων. Και τούτο γιατί, με έπαρση και αμετροέπεια, με ύφος ανοίκειο για το δημόσιο λειτούργημά τους και με δημόσιες τοποθετήσεις και δηλώσεις πολλές φορές εκτός του γνωστικού τους αντικειμένου ή της ιδιότητάς τους, πλήττουν την εικόνα και το κύρος του πανεπιστημιακού δασκάλου, προσφέροντας με αυτόν τον τρόπο χείριστες υπηρεσίες στην κοινωνία. Και μάλιστα σε μια εποχή κατά την οποία η αξιοπιστία και η ευπρέπεια αρκετών ή πολύ περισσότερο η νομιμοποίησή τους να δίνουν μαθήματα σε άλλους δεν βρίσκονται στην κορυφή της κοινωνικής παραδοχής.

Προφανώς αυτή η αρνητική εικόνα δεν είναι η αληθινή εικόνα του κορμού των πανεπιστημιακών δασκάλων. Και τούτο γιατί η πανεπιστημιακή κοινότητα διέθετε πάντα, και δεν έπαψε να διαθέτει, δασκάλους με ανάστημα και ήθος, αφοσιωμένους στο διδακτικό και στο ερευνητικό έργο τους. Δάσκαλοι που δεν υπολείπονται σε τίποτα από τους συναδέλφους τους των διεθνών και ευρωπαϊκών πανεπιστημίων τόσο στην αξία του συγγραφικού τους έργου όσο και στην πολύτιμη ανάδειξη νέων επιστημόνων. Που με το καθημερινό παράδειγμά τους και το προσωπικό τους αποτύπωμα διδάσκουν όχι μόνο στον φυσικό τους χώρο, τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, αλλά και στην κοινωνία.

Ωστόσο, η σιωπή των πολλών, η σιωπή μας, επιτρέπει την ανάδειξη εκείνων των λίγων που επιζητούν τη διαρκή δημοσιότητα, ακόμα και την αρνητική. Η πρόσφατη, κατά επιεική έκφραση, «κακή» στιγμή μέλους της πανεπιστημιακής κοινότητας και το ατόπημα στο οποίο υπέπεσε αποτελούν μέρος της διαιώνισης ενός νοσηρού τέλματος. Γιατί πώς είναι δυνατόν η κοινωνία να πάρει στα σοβαρά πανεπιστημιακούς δασκάλους που εν μέσω πανδημίας, αντί να καθοδηγούν με σύνεση και ταπεινοφροσύνη, να εξηγούν με σταθερή και αταλάντευτη επιστημονική άποψη στα θέματα της ειδικότητάς τους, αυτοαναγορεύονται σε πάσης φύσεως ελεγκτές και καθίστανται ανέξοδοι τιμητές, συμμετέχοντας σε άγονες, ανούσιες και προσβλητικές αντιπαραθέσεις; Η ασάφεια, η αμετροέπεια, ο στόμφος, η ανακρίβεια, η κενή γενικολογία, ο καθημερινός ορυμαγδός στα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι αυτό που προφανώς δεν χρειάζονται η χώρα και οι πολίτες της εν μέσω μιας πρωτόγνωρης πανδημίας. Κι έπειτα ποιο είναι το μήνυμα που στέλνεται σε μια πολλαπλώς δοκιμαζόμενη κοινωνία και τι μπορεί πλέον να προσδοκά από εκείνους που, αντί να συμπάσχουν για την ουσία των προβλημάτων της, αναλίσκονται σε μειωτικούς για το λειτούργημά τους λεονταρισμούς;

Προφανώς η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Ωστόσο πρέπει να δοθεί. Από το υγιές δυναμικό των πανεπιστημίων που προσπαθεί καθημερινά να λειτουργεί σε κοντινή απόσταση από το ύψος της αποστολής του. Με εντιμότητα, παρρησία και ευθύτητα. Για να μην εγκαθιδρυθεί, να μην καταστεί αναπότρεπτη η συμπεριφορά των ολίγων και να διαφυλαχθούν η αξιοπιστία και το κύρος των πανεπιστημιακών δασκάλων.

Ο Οδυσσέας-Ιωάννης Ζώρας είναι πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης