Η σταθερότητα και η ισχύς

Οσοι περίμεναν από τον αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, που συνάντησε στη Ρώμη τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να λάβει θέση στις όποιες διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας, προφανώς και ζουν ευχάριστα στη σφαίρα της αυταπάτης. Οι ΗΠΑ δεν ασκούν εξωτερική πολιτική με βάση το θυμικό των προέδρων τους – κι αυτό δεν συνέβη ούτε την περίοδο της προεδρίας Τραμπ.

Η σχέση των ΗΠΑ με την Τουρκία είναι μακρά και οι Αμερικανοί δίνουν σε αυτή τεράστια σημασία. Η γειτονική χώρα είναι στο επίκεντρο εξαιρετικής σημασίας θεμάτων που επηρεάζουν τη διεθνή σταθερότητα. Σημαντικός βραχίονας της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, η Τουρκία διαχειρίζεται εκατομμύρια πρόσφυγες από εύφλεκτες περιοχές της Ανατολής, έχει λόγο για την ισλαμική τρομοκρατία και τους θυλάκους της, παραμένει τοποτηρήτρια ολόκληρων περιοχών, ανάμεσα στις οποίες βρίσκεται και το Αφγανιστάν. Η Αμερική διατηρεί σημαντικές βάσεις στη χώρα, που δεν μπορούν να τις υποκαταστήσουν ούτε η βάση της Αλεξανδρούπολης ούτε η Σούδα – οι οποίες ασφαλώς και έχουν τη σημασία τους. Ιδιαίτερη σημασία επίσης έχουν οι εμπορικοί δεσμοί των ΗΠΑ με τη γείτονά μας.

Προφανώς, υπάρχουν και διαφορές. Η κύρια και σημαντικότερη είναι το πυραυλικό σύστημα S-400 που η Τουρκία έχει προμηθευτεί από τη Ρωσία και, γενικότερα, η προσπάθεια χειραφέτησης της χώρας από την αμερικανική αγορά των όπλων. Το ζήτημα του Γκιουλέν, που ο Ερντογάν έχει αναγάγει σε κυρίαρχο ζήτημα της πολιτικής του, είναι ακόμα ένα σημείο τριβής – και συναντά τη μείζονα επιφύλαξη του δυτικού κόσμου απέναντι στη γείτονα χώρα: την περιφρόνηση εκ μέρους της των δημοκρατικών ελευθεριών, και ιδίως της ελευθερίας του Τύπου.

Αλλά, κατά τα άλλα, η δημοκρατία και οι δημοκρατικές ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου δεν είναι νεκρό γράμμα, όπως φαίνεται και από την επιμονή του Μπάιντεν να τις επισημαίνει. Για τον λόγο αυτό, η Αμερική ασκεί την επιρροή της προκειμένου η Τουρκία να παραμείνει στον δυτικό κόσμο – επενδύοντας περισσότερο σε μια διάδοχη μετά τον Ερντογάν κατάσταση. Διότι είναι δεδομένο ότι η πρωτοκαθεδρία του Ερντογάν τελειώνει και μαζί αναμένεται μια αναδιάταξη των δυνάμεων που τον στηρίζουν.

Προφανώς, οι ΗΠΑ δεν παίζουν το παιχνίδι «με την Ελλάδα εναντίον της Τουρκίας». Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τη σταθερότητα στην περιοχή μας, και αυτή θα προωθούν. Αλλά η σταθερότητα δεν αφορά μόνο τους μεγάλους γεωπολιτικούς παίκτες αλλά και εμάς: και διασφαλίζεται όχι μόνο με την επίκληση και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, ούτε μόνο με την ανοιχτή διαδικασία του διαλόγου και των διερευνητικών συνομιλιών. Αλλά και διά της ισχύος, που μας εξασφαλίζουν η ευρωπαϊκή μας ταυτότητα και γενικώς το ευρωπαϊκό πλέγμα σχέσεων, η ισχυρή οικονομία, η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και η θωράκιση της άμυνας της χώρας μας.

ΥΓ. Η ευρωπαϊκή δυναμική, η πρόοδος και η σταθερότητα που τροφοδοτεί, χρειάζεται να συνεχίσει να εμπνέει τη θέση της Ελλάδας και απέναντι στους βόρειους γείτονες, και ιδίως στη σχέση με τη Βόρεια Μακεδονία μετά τον Ζάεφ. Είναι συμφέρον και για μας, και για τα Βαλκάνια, και για την Ευρώπη η βόρεια γείτων να μην ενδώσει εκ νέου στον λαϊκιστικό εθνικισμό και να μείνει σταθερά προσανατολισμένη στο ευρωπαϊκό μέλλον της – και η Ελλάδα μπορεί να τη βοηθήσει.