Ευρύτερο σχέδιο πεζοδρομήσεων στο κέντρο

Για πάρα πολλά ζητήματα που σχετίζονται με τις μεταφορές (π.χ. κυκλοφοριακή συμφόρηση, ρύπανση, διόδια, στάθμευση, τροφοδοσία καταστημάτων), σπάνια υπάρχει μία και κοινά αποδεκτή λύση. Και αυτό γιατί οι μεταφορές είναι τμήμα ενός ευρύτερου κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού συστήματος και οι οπτικές γωνίες πολλές, εξαρτώμενες από τον επιδιωκόμενο στόχο.

Η περίπτωση όμως του δακτυλίου της Αθήνας είναι μοναδική. Ενα μέτρο που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πριν από σχεδόν 40 χρόνια, εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, παρά το γεγονός ότι τα δεδομένα έχουν αλλάξει άρδην. Οταν πρωτοτέθηκε σε εφαρμογή κυκλοφορούσαν στην Αττική περίπου 420.000 ΙΧ, ενώ σήμερα ο αριθμός αυτός έχει πενταπλασιαστεί. Τι σηματοδοτεί αυτή η αύξηση των ΙΧ αυτοκινήτων, που σε έναν βαθμό μπορεί να δικαιολογηθεί λόγω της αύξησης των εισοδημάτων; Εχει συμβάλει ο δακτύλιος στην αύξηση αυτή; Χωρίς να διαθέτω αποδεικτικά στοιχεία, θεωρώ πως ναι. Ο δακτύλιος, δηλαδή η εκ περιτροπής κυκλοφορία των οχημάτων στο κέντρο της Αθήνας, φαίνεται να έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των νοικοκυριών με δύο ή και περισσότερα ΙΧ, καθώς η ύπαρξη δύο αυτοκινήτων είναι ο νόμιμος τρόπος να κυκλοφορεί κάποιος τόσο τις μονές όσο και τις ζυγές ημέρες. Επειδή δε η πολιτεία έχει επιβάλει σημαντικές χρεώσεις στην κτήση του αυτοκινήτου, είναι λογικό όταν κάποιος αποκτήσει το δεύτερο ΙΧ να επιθυμεί να το χρησιμοποιεί όσο γίνεται περισσότερο για να κάνει απόσβεση των χρημάτων που έχει δαπανήσει. Ετσι, η κυκλοφοριακή συμφόρηση παρουσιάζεται και σε πολλούς άλλους άξονες του Λεκανοπεδίου. Εξάλλου, οι αποφάσεις μας για την επιλογή του μεταφορικού μέσου για τη μετακίνησή μας βασίζεται στο αντιληπτό κόστος που συνήθως περιλαμβάνει μόνο το κόστος καυσίμων, στάθμευσης και τυχόν διοδίων. Ετσι εμφανίζεται το παράδοξο, ένα μέτρο που στόχο έχει τον περιορισμό της κυκλοφορίας να αυξάνει τα συνολικά διανυόμενα χιλιόμετρα από τα ΙΧ αυτοκίνητα.

Καθώς δε αυξάνονται τα διανυόμενα χιλιόμετρα, αυξάνονται και οι εκπομπές ρύπων, οι οποίοι πέρα από την τεχνολογία του κινητήρα εξαρτώνται και από τον χρόνο παραμονής των οχημάτων σε λειτουργία στους δρόμους. Αυτό σημαίνει ότι όσο περισσότερα μποτιλιαρίσματα έχουμε λόγω του μεγάλου αριθμού των αυτοκινήτων τόσο περισσότεροι είναι και οι ρύποι που εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα.

Τα περιοριστικά μέτρα όπως ο δακτύλιος έχουν νόημα όταν μπορούν να λειτουργήσουν ως αντικίνητρα και να μεταβάλουν συμπεριφορές προς όφελος βιώσιμων πολιτικών (π.χ. χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών, ποδήλατο, πεζή μετακίνηση). Θεωρώ ότι με τις συγκεκριμένες προσεγγίσεις και τη διατήρηση του business as usual κάτι τέτοιο δεν επιτυγχάνεται, όπως τίποτα δεν επιτυγχάνεται με μέτρα εντυπωσιασμού, όπως ο περιορισμός των αδειών εισόδων στον δακτύλιο για βουλευτές και ευρωβουλευτές. Πιστεύει κάποιος ότι με τον τρόπο αυτόν θα αλλάξουν μέσο μετακίνησης και θα χρησιμοποιήσουν τις δημόσιες συγκοινωνίες για τη μετάβασή τους στη Βουλή ή οπουδήποτε αλλού; Αν η πολιτεία ήθελε να κάνει κάτι επί αυτού, ας χρεώσει κανονικά τη στάθμευση των ΙΧ που προσφέρεται δωρεάν και ως αντάλλαγμα ας τους χορηγήσει μηνιαίες κάρτες απεριορίστων διαδρομών με το μετρό και τα άλλα ΜΜΜ για τους ίδιους και τους συνεργάτες τους.

Θεωρώ ότι προσφορότερος τρόπος για τη μείωση της χρήσης του ΙΧ είναι ένα ευρύτερο σχέδιο πεζοδρομήσεων στο κέντρο της πόλης και καθολικής απαγόρευσης κυκλοφορίας ΙΧ, η ενίσχυση της αξιοπιστίας και ποιότητας των δημόσιων συγκοινωνιών με τη δημιουργία και αστυνόμευση των λωρίδων αποκλειστικής κυκλοφορίας ΜΜΜ, δημιουργία λωρίδων για τους ποδηλάτες, δραστικός περιορισμός της στάθμευσης ΙΧ παρά το κράσπεδο, ουσιαστικός έλεγχος της παράνομης στάθμευσης, ρύθμιση των θεμάτων τροφοδοσίας των καταστημάτων, εφαρμογή των διατάξεων για τις διάφορες εκδηλώσεις/πορείες και εφόσον γίνουν όλα αυτά, θα μπορούσε να εξετάσει κάποιος και πρόσθετα μέτρα, όπως τα ηλεκτρονικά διόδια κυρίως για τον περιορισμό της διαμπερούς κίνησης από το κέντρο.

Ο Στράτος Παπαδημητρίου είναι συγκοινωνιολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιά