Cancel culture

Ο όρος «cancel culture» προσδίδει γελοιογραφικές διαστάσεις σε ένα φαινόμενο σύμφυτο στην πολιτική της αριστεράς. Ανέκαθεν ανεχόταν μόνο το δικό της γέλιο· μόνο τη δική της κριτική και σάτιρα, μόνο το δικό της βλέμμα. Όσοι δεν συμφωνούσαν με την πρόσληψή της για την κοινωνία και την ιστορία «ακυρώνονταν» όχι μόνο ως κακοήθεις δεξιοί αλλά ως κακοί πολίτες και ως, ανίκανοι, ατάλαντοι και ανέντιμοι επαγγελματίες. Όπως είναι ευρέως γνωστό, η διαφορά της με τις υπόλοιπες παρατάξεις ήταν, και παραμένει, η δομική της συγγένεια με τη θρησκεία: η αριστερά προσηλυτίζει, ελέγχει, κατηγορεί, τιμωρεί και εκτελεί. Το ιστορικό εξόντωσης των «δικών» της είναι ενδεικτικό του θεμελιώδους αυταρχισμού και της μισαλλοδοξίας την οποία παρουσιάζει ως αρετή.

Η cancel culture την έχει εκθέσει λίγο περισσότερο: ήδη, από τη δεκαετία του 1970 στον πανεπιστημιακό χώρο, οι αριστεροί φοιτητές εκφόβιζαν τους δεξιούς φοιτητές και καθηγητές -ώσπου οι δεξιοί φοιτητές σιώπησαν και οι δεξιοί καθηγητές εξέλιπαν· όσοι παρέμειναν αιωρούνται σε ένα είδος Καθαρτηρίου. Στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο όπου τα όρια είναι πιο ρευστά, η αριστερά «ακυρώνει» ανθρώπους από επαγγέλματα, κοινωνικούς κύκλους και ΜΜΕ: με λίγα λόγια, η cancel culture, ως συνιστώσα της πολιτικής ορθότητας, νομιμοποίησε μια παλιά τακτική εμπάθειας και δολοφονίας χαρακτήρων.

Από τότε που η αριστερή ιδεολογία έγινε η by default θεώρηση του κόσμου όποιος δεν την ενστερνίζεται καλείται να δώσει εξηγήσεις. Κάτι φταίει όταν κάποιος δεν σκέφτεται «σωστά»: έλλειψη οξύνοιας, απαιδευσιά, ψυχικά τραύματα, διανοητική ανισορροπία; Οι «άπιστοι» έχουν κάποιο βαθύ αναμολόγητο πρόβλημα. Το κίνημα της πολιτικής ορθότητας που προσετέθη τα τελευταία σαράντα χρόνια δεν κάνει τίποτ’ άλλο παρά να επικυρώνει αυτή την κυρίαρχη ιδεολογία και τον μύθο του αριστερού πλεονεκτήματος όχι μόνο στην ηθική αλλά και στην ευφυΐα και στην ενημέρωση. Έχει παρέλθει ο καιρός όπου οι συντηρητικοί και οι θρησκευόμενοι ήσαν εκείνοι που, εξαιτίας των ψυχικών τους χαρακτηριστικών, όπως η ανάγκη της συμμόρφωσης και η επιθυμία τους για βεβαιότητα, έδειχναν αυταρχισμό και μισαλλοδοξία: η λεπτομέρεια που ανατρέπει αυτή την εικόνα είναι ότι συνήθως οι φιλελεύθεροι και οι δεξιοί δεν είναι ιδεολόγοι όπως είναι οι αριστεροί· εμπνέονται από κάποιες βασικές αρχές αλλά όχι απαραιτήτως από ένα ιδεολογικό σύστημα που καθιζάνει στο εσωτερικό τους όπως τα θρησκευτικά δόγματα. Ο παλιός δεξιός που κραδαίνει τη μαγκούρα της ηθικής είναι μια καρικατούρα που αντιπροσωπεύει πια μια μικρή μειοψηφία μικρογραμματιζούμενων της επαρχίας. Κοντολογίς, εκτός από τους φασίστες και τους φονταμενταλιστές -χριστιανούς και ισλαμιστές- οι μη αριστεροί δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία στις απόψεις των άλλων, ούτε θεωρούν αποστολή τους να τους φέρουν στον ίσιο δρόμο. Ο προσηλυτισμός παραμένει χαρακτηριστικό της αριστεράς, μερικών θρησκειών και των ομάδων που κινούνται στα άκρα ή στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος.

Πράγματι, από τη μία πλευρά, οι συντηρητικοί δείχνουν ψυχρότητα έναντι των αριστερών, των ομοφυλοφίλων, των αθέων, των λαθρομεταναστών, των μουσουλμάνων, των χίπις, των χίπστερ κτλ, ενώ, από την άλλη πλευρά οι αριστεροί δείχνουν ψυχρότητα έναντι των συντηρητικών, των χριστιανών φονταμενταλιστών, των πλουσίων, των μεγάλων επιχειρήσεων, του στρατού, της αστυνομίας, των λευκών ανδρών κτλ. Αλλά, η ψυχρότητα της αριστεράς, η δυσπιστία και η επιφυλακτικότητά της συνδυάζονται όλο και συχνότερα με μια μονομερή αντίληψη για τη δημοκρατία: παρότι ευαγγελίζεται ισότητα και δικαιώματα, τα προορίζει αποκλειστικά για τον εαυτό της· δεν εξισώνει τη δημοκρατία με την ελευθερία όλων -η κομμουνιστική αριστερά παραδέχεται τη μονομέρεια· είναι υπερήφανη για τη δικτατορία του προλεταριάτου· αλλά η δήθεν ελευθεριακή αριστερά είναι πιο υποκριτική. Έρχεται η cancel culture να αποκαλύψει το πώς αντιλαμβάνεται τα δικαιώματα και τη διαφωνία: η κουλτούρα της πολιτικής ορθότητας νομιμοποιεί το μίσος και το bullying εναντίον όσων διαφοροποιούνται από ένα ενιαίο σύστημα σκέψης και ηθικής. Η αριστερά πασχίζει να επιβάλει αυτό το σύστημα σκέψης και ηθικής το οποίο, ήδη από την ιδεολογική του προέλευση, θεωρεί τον εαυτό του «αντικεικενική πραγματικότητα» και δεν κρύβει τη μονολιθικότητά του.

Η ηθικολογία -που συμβαδίζει με βαθύ και εκτεταμένο αμοραλισμό- προέκυψε από τον προτεσταντισμό και παραμένει στενά συνδεδεμένη με τα κινήματα της αγιότητας. Παρότι η σύγχρονη εκδοχή της αριστεράς επιμένει στην ελευθερία των ηθών, όλο και περισσότερο τα αριστερά κινήματα ανασύρουν τον πουριτανισμό των προτεσταντών και των μπολσεβίκων· την εγκράτεια, τον καθωσπρεπισμό και προπάντων, όπως είπα, τον προσηλυτισμό και την απόρριψη όποιου αρνείται να προσηλυτιστεί. Τα αριστερά κόμματα σε όλο τον κόσμο -και όχι μόνο τα πάλαι ποτέ κομμουνιστικά- έχουν ακόμα εκτεταμένα προγράμματα προπαγάνδας και διαφώτισης μέσω των οποίων προσπαθούν να διαλύσουν το σκοτάδι του μυαλού όσων δεν εμπνέονται από τη σωστή ιδεολογία. Και παρότι σήμερα, ο προσηλυτισμός έχει υποτιμητική έννοια και σε πολλές χώρες απαγορεύεται, η πειθώ και η προσχώρηση ανθρώπων σε ομάδες και παρατάξεις παραμένει μέρος της κοινωνικής ζωής. Το πρόβλημα με την αριστερά, όπως με όλες τις αυταρχικές ιδεολογίες και θρησκείες, είναι ότι απορρίπτει τους αντιφρονούντες εκτός από τις περιπτώσεις όπου τους θεωρεί «προσηλυτήσιμους», δυνάμει στόχο του ιεραποστολικού της έργου: επιπλέον, στην εποχή της πολιτικής ορθότητας, το μήνυμά της είναι μάλλον το εδώ και τώρα μίσος προς κοινωνικές ομάδες και εχθρικές ιδεολογίες παρά το όραμα μιας καλύτερης κοινωνίας στο μέλλον. Για να επιτύχει αυτή η ιεραποστολική εκστρατεία δεν χρειάζονται μόνο άνθρωποι που να θεωρούν τον εαυτό τους θύμα αλλά και που να είναι πρόθυμοι να επιτεθούν τόσο στους υποτιθέμενους θύτες όσο και σε εκείνους που δεν ενδύονται την ταυτότητα του θύματος. Με λίγα λόγια, ο προσηλυτισμός, που γίνεται με διάφορους τρόπους ήπιου εξαναγκασμού, συνίσταται στο να αισθανθεί το άτομο αδικημένο και να μισήσει ως συνένοχο της αδικίας όποιον δεν μοιράζεται την ιδέα αυτής της αδικίας. Το μαρξιστικό ταξικό μίσος δεν κατευθύνεται πια σε κάποια «άρχουσα τάξη», αλλά σε οποιονδήποτε άνθρωπο ή ομάδα δεν συμμερίζεται τις φαντασιώσεις της μάζας.