Η υπερβολή ως ερμηνεία του παραλόγου

Στη ζωή μας πολλά πράγματα επιτελούνται αστόχαστα και απαράλλακτα λόγω συνήθειας. Από τη ρουτίνα της εργασίας μέχρι τη ρουτίνα γενικότερα της καθημερινότητας. Εχουμε συνηθίσει να ζούμε με την ψευδαίσθηση της βεβαιότητας της δικής μας γνώσης και θεωρούμε κάτι ως λογικό όταν αυτό συμβαδίζει με τη δική μας την υποκειμενική λογική σκέψη.

Οταν οι «αλήθειες των άλλων» έρχονται σε ρήξη με τη δική μας αλήθεια, τότε θεωρούμε ότι οι άλλοι είναι παράλογοι. Η λέξη παράλογο σημαίνει το «κοντά», το δίπλα στον λόγο. Ακόμη, δηλώνει την αντίθεση, τη διαφορά ένα «παρόλο που»… έχουμε ένα σημαίνον που παραπέμπει σε δύο διαφορετικά σημαίνοντα. Μια κρίση θεωρείται παράλογη όταν αντιτίθεται στο πραγματικό γεγονός το οποίο κρίνει. Οταν συγκρίνουμε τις συνέπειες των δικών μας συλλογισμών με τη «λογική πραγματικότητα» έτσι όπως έχει οριστεί. Στο παράλογο, ο λόγος ως μέσο έκφρασης αποδεικνύεται ελαστικός… επιτρέπει δηλαδή τη μετατόπιση των ορίων του προκειμένου να χωρέσει το διεγερμένο συναίσθημα. Η υπερβολή χρησιμοποιείται προκειμένου να δώσουμε έμφαση, ζωηρότητα, παραστατικότητα, ισχυρές εντυπώσεις σε αυτό που διηγούμαστε.

Ο Ομηρος χρησιμοποιεί κατά κόρον την υπερβολή για να περιγράψει τα διάφορα κατορθώματα των ηρώων, τις μάχες, την υπερφυσική δράση των θεών.

Στην ελληνική δημοτική ποίηση, η δυναμική των ποιημάτων βασίζεται στην υπερβολή. Ετσι επιτυγχάνεται η εκτόνωση του θαυμασμού που αφορά κυρίως το συναισθηματικό παρά το νοητικό πεδίο. Η υπερβολή είναι μια σύνθετη υποκειμενική συνειδητή εμπειρία. Αποτελεί συνδυασμό νοητικών και ψυχοσωματικών καταστάσεων. Στην υπερβολή, ένα γεγονός διακινεί ένα δυσανάλογα ισχυρό προς την ένταση του γεγονότος συναίσθημα.

Μόνο αν ξεφύγουμε από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που στρέφονται γύρω από τη δική μας υποκειμενική πραγματικότητα, και αποδεχτούμε μέσω της υπερβολής την «παράλογη ιδιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης», τότε θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε περισσότερο τους άλλους γύρω μας… τη δική τους πραγματικότητα… να αφουγκραστούμε τις «διαφορετικές αλήθειες» τους, πράγμα το οποίο θα μας οδηγήσει σε μια διαφορετική θεώρηση της ζωής, θα συλλάβουμε το βαθύτερο νόημά της, τη φθορά που ενίοτε προκαλούν οι συμβιβασμοί, αλλά και τον δικό μας ρόλο μέσα σε έναν πολύσημο κόσμο.

Η Σοφία Κυρούση είναι φιλόλογος, προϊσταμένη Ενημέρωσης και Επικοινωνίας του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων