Χαμένες αναμνήσεις, προσδοκίες {LF}και προκλήσεις

«Ο πατέρας μου πέθανε το 1999. Σταμάτησε να τρώει τον Σεπτέμβρη και πέθανε τον Δεκέμβρη. Δεν αναγνώριζε τη σύζυγό του, ότι την λένε Ελλη, πίστευε ότι είναι η γυναίκα που τον φροντίζει. Εμένα δεν θυμόταν πώς με λένε, όμως καμιά φορά με φώναζε με το χαϊδευτικό μου. Ηταν μαέστρος σε μπάντα. Είχε αρχίσει να γίνεται ερειστικός αλλά πέρασαν χρόνια για να συνειδητοποιήσουμε ότι κάτι δεν πάει καλά. Γίνεται σιγά-σιγά, άμα δεν ξέρεις την αρρώστια, λες “παραξένεψε λόγω ηλικίας”. Το βιολογικό του ρολόι άρχισε να μην είναι κανονικό. Ξυπνούσε στις 2.00 και ήθελε να βγει έξω. Εκεί πια τον πήγαμε στον γιατρό. Μας είπε ότι έχει εκφυλισμό στα κύτταρα του εγκεφάλου. Τον ρωτήσαμε, είναι άνοια, είναι Αλτσχάιμερ, “δυστυχώς αυτό φαίνεται μετά τη νεκροψία”, μας απάντησε 26 χρόνια πριν. Η μαμά μου δεν μπορούσε να το χωνέψει, του φώναζε – το οποίο ήταν μεγάλο λάθος γιατί αυτός ο άνθρωπος δεν είναι αυτός που ξέρεις. Είναι ένα άλλο πλάσμα που σκέφτεται και δρα διαφορετικά και θέλει αγάπη και κατανόηση. Η πιο οδυνηρή στιγμή με αυτούς τους ανθρώπους είναι όταν για πρώτη φορά κάνουν πάνω τους τις ανάγκες τους. Οταν συνέβη αυτό, στο σπίτι επικράτησε πανικός. Η μαμά μου κατάλαβε τελικά ότι είχε ένα μικρό παιδί στα χέρια της και άρχισε να συμπεριφέρεται ανάλογα. Περνάς από διάφορα στάδια, από τον θυμό, την κατάθλιψη. Οταν το αποδεχτείς τα πράγματα ηρεμούν» σημειώνει η 64χρονη Μαριάννα που πέρασε τον ίδιο εφιάλτη αργότερα και με τη μητέρα της.

«Με τη μαμά έπεσα σε μεγαλύτερη κατάθλιψη, είπα δεν αντέχω δεύτερη φορά. Οταν ξέρεις έναν άνθρωπο πώς ήταν και πώς καταντά είναι επώδυνο. Η μητέρα άρχισε να ξεχνάει μετά τα 93. Επεφτε στον δρόμο και γύριζε χτυπημένη. Κάποιος της έλεγε “είμαι ο ανιψιός σου” κι εκείνη τον έβαζε στο σπίτι – το έμαθα μετά και τρελάθηκα. Καταλάβαινα ότι με θεωρεί δικό της άνθρωπο από τον τρόπο που με κοίταζε ή από μορφασμούς που έκανε, γιατί δεν μπορούσε να μιλήσει. Με ρώτησε κάποια φορά “πώς λέγεσαι” αλλά ευτυχώς ήμουν προετοιμασμένη και δεν έπαθα σοκ. Επίσης δεν θυμόταν τους συγγενείς. “Μαμά, πέθανε η θεία η Βάσω” της είπα μια μέρα και δεν αντέδρασε καθόλου. Πριν από δυο χρόνια την έχασα…».

Πρόσφατα, η Μαριάννα συνάντησε τη φίλη της Λιάνα με τη μητέρα της, 91 ετών, η οποία βρίσκεται σε αρχικό στάδιο άνοιας. «Εμένα με θυμάται, τη φίλη μου που ήξερε από παλιά δεν την αναγνώρισε» λέει η 59χρονη Λιάνα. «Η μητέρα μου ήταν μοδίστρα, πολύ δραστήρια, είχε φίλες, πήγαινε σε συναυλίες. Τρία χρόνια πριν άρχισε η συμπεριφορά της να αλλάζει. Κάτω από συναισθηματική φόρτιση πάθαινε μπλακ άουτ, δεν μπορούσε να σκεφτεί, να εκφραστεί, είχε πολύ άγχος, έχανε τον προσανατολισμό της, ακόμα και στο σπίτι μου δεν μπορούσε να βρει πού είναι τα ποτήρια. Απευθύνθηκα στο Κέντρο Ημέρας της Εταιρείας Αλτσχάιμερ στο Μαρούσι. Μου είπαν ότι βρίσκεται σε αρχή άνοιας, έμαθα τι θα πει φροντιστής και ότι χρειάζεται να έχει υπομονή και κατανόηση. Εγώ θύμωνα πολύ. Μετά, όμως, σκέφτηκα, “είναι 91, πόσο θα την έχω ακόμα”. Ετσι, αρχίσαμε να κάνουμε πράγματα μαζί, όπως μπάνιο στη θάλασσα. Στις ομάδες του Κέντρου Ημέρας – όπου συμμετέχουν σε διαδικτυακά τεστάκια σαν αυτά της Α’ δημοτικού – κάνουν και γυμναστική. Εκεί περνάει καλά, έκανε φίλες, όλοι τη λένε αρχηγό. Οι παλιοί της φίλοι έχουν πεθάνει. Αυτά τα άτομα έχουν ανάγκη από παρέα, η κλεισούρα της πανδημίας τα επηρεάζει. Η μητέρα μου έχει αναπτύξει φοβίες. Οι γιατροί πρότειναν να πάρει αγωγή αλλά εκείνη αρνείται. Δεν δέχεται ότι έχει άνοια, νομίζει ότι απλώς αντιμετωπίζει πρόβλημα μνήμης».

Αυτός ο Σεπτέμβριος είναι παγκοσμίως αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για όσους πάσχουν από τη συγκεκριμένη νόσο. «Χαμένες Αναμνήσεις» είναι ο τίτλος της καμπάνιας της Εταιρείας Αλτσχάιμερ Αθηνών που συνοψίζει αυτό που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς και οι οικογένειές τους, οι οποίοι στην Ελλάδα αγγίζουν το ένα εκατομμύριο ενώ, δυστυχώς, οι προβλέψεις δείχνουν αυξητικές τάσεις, με την πανδημία να έχει επιδεινώσει την κατάσταση. Σύμφωνα με έρευνα (Εταιρεία Αλτσχάιμερ Αθηνών, Νοέμβριος 2020 – Απρίλιος 2021) το 86% των ατόμων με άνοια εμφάνισαν επιδείνωση λόγω της απομόνωσης που επέφερε η πανδημία. Οσο για τις προκλήσεις του μέλλοντος και την ανησυχία που διατυπώνεται αναφορικά με την επανάσταση που υπόσχεται η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία, όπως λέγεται, θα μας λύσει τα χέρια σε τέτοιον βαθμό που το μυαλό θα αδρανήσει επικίνδυνα, ειδικοί να απαντήσουν είναι μόνο οι επιστήμονες.