Φλερτάροντας με τον μεσαίο χώρο

Η επιδίωξη προσέγγισης του μεσαίου χώρου από την αξιωματική αντιπολίτευση είναι, παρά ίσως τις υπερβολές σε επίπεδο συμβολισμών, μία ορθολογική πολιτική επιλογή. Θέτει ωστόσο κρίσιμα ζητήματα και προκλήσεις, με τις οποίες η αξιωματική αντιπολίτευση, αλλά και οι άλλες πολιτικές παρατάξεις, πρέπει να αναμετρηθούν.

Η πρώτη και σημαντικότερη πρόκληση είναι να πεισθεί ο ψηφοφόρος ότι αυτή η προσέγγιση αποτελεί μία συντεταγμένη και σταθερή επιλογή. Αφήνοντας για την πολιτική συζήτηση το ζήτημα των προσώπων, επισημαίνουμε δύο ευρύτερα ζητήματα: το πρώτο είναι ιδεολογικό και σχετίζεται με την απόρριψη από πολλούς της ατομικής πρωτοβουλίας ως κινητήριας δύναμης στην κοινωνική ευημερία. Η συμπόρευση με τον μεσαίο χώρο προϋποθέτει υπέρβαση αυτής της αντίληψης. Και κατανόηση ότι όσο βλέπουμε τη ζωή ως πεδίο κοινωνικής σύγκρουσης και την πολιτική ως εργαλείο άνωθεν αναδιανομής, τόσο αναπαράγουμε όλα όσα μας οδηγούν σε μιζέρια και εξάρτηση. Αντίθετα, υπάρχουν άλλα ζωτικότερα πεδία για την πολιτική: να χτυπηθούν οι φραγμοί που εμποδίζουν πολλούς συμπολίτες μας να συμμετάσχουν σε μία παραγωγική και δημιουργική οικονομία και να διασφαλισθεί ένα βιώσιμο δίχτυ προστασίας απέναντι στις ατυχίες και τις αδικίες που ένα ανταγωνιστικό σύστημα παράγει. Το δεύτερο ζήτημα ανάγεται στην κοινωνική σύνθεση: στην Ελλάδα δεν υπάρχει μεσαία τάξη. Υπάρχει μεσαίος χώρος που σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται στο κράτος και επιβιώνει όσο διατηρείται η μικρομεσαία και μεσαία ιδιοκτησία. Αυτό που περιμένει αυτός ο χώρος – μετά από όσα δεινοπάθησε την προηγούμενη δεκαετία – είναι πολιτικές που θα του επιτρέψουν να σταθεί στα πόδια του και να δημιουργήσει – βιώσιμα και δίχως εξαρτήσεις.

Στο επίπεδο της πολιτικής σκακιέρας, το βασικό ερώτημα είναι αν η αξιωματική αντιπολίτευση απευθύνεται στους ψηφοφόρους στους οποίους απευθύνεται το Κίνημα Αλλαγής ή στο ίδιο το Κίνημα. Το πρώτο δεν είναι φυσικά αθέμιτο, αλλά η πρόσκληση για μετεκλογική συνεργασία προϋποθέτει ορισμένη πολιτική συμπεριφορά. Αντιστοίχως, για το Κίνημα Αλλαγής η άμεση πρόκληση είναι να διαφυλάξει τον πολιτικό χώρο που επιδιώκει να εκφράζει. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό ενόψει της διεξαγωγής εκλογών με απλή αναλογική – η οποία θέτει τόσο ευκαιρίες για τον τρίτο πόλο, όσο και κινδύνους. Τέλος, η κυβερνητική παράταξη δεν εμπλέκεται άμεσα σε αυτήν τη συζήτηση. Εχει όμως τη δική της πρόκληση να προχωρήσει τη μεταρρυθμιστική ατζέντα και παράλληλα να εξασφαλίσει την υποστήριξη σε αυτήν από μέρος του συντηρητικού χώρου για το οποίο υπάρχει κίνδυνος αποξένωσης.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ