Τα κύματα του Δουνάβεως{CR}

Ο τέως πλανητάρχης Μπιλ Κλίντον έπαιζε σαξόφωνο, συχνά ενώπιον του κόσμου και δεν ντρεπόταν καθόλου γι’ αυτό – απεναντίας, και δικαίως, καμάρωνε. Και κανείς δεν σκέφτηκε να τον ειρωνευτεί επειδή ήταν και μουσικός. Σκέψου, όμως, τι είχε να γίνει αν έπαιζε μπουζούκι ο αξιοσέβαστος κ. Σημίτης κι εμφανιζότανε έστω και μία φορά δημόσια.

Βέβαια το να παίξει τρίχορδο ο κ. Σημίτης φαντάζει κάπως δύσκολο, αλλά λέμε «αν» – ίσως, τελικά, σε περίπτωση που λαλούσε κάποιο όργανο θα ήταν μάλλον όμποε ή κάτι αναλόγως δυτικοπρεπές. Πάντως αποκλείεται να βαρούσε κλαρίνο ή να τζαμάριζε με το σκρίνιο (μπουζούκι). Λογικά, βεβαίως, κάθε Ελλην θα όφειλε για λόγους αυτοσυνείδησης να ξέρει να ρίχνει και μερικές πενιές από τραγούδια του Μάρκου, έστω και φάλτσες. (Μουσικήν ποίει κι εργάζου).

Και αυτό ισχύει και για κάθε έλληνα πολιτικό, αλλά δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση – όσοι είναι καλής οικογενείας το πολύ να έκαναν, όταν ήταν παιδιά, κάνα δυο χρόνια πιάνο με το ζόρι και να έπαιζαν, τότε, «Τα κύματα του Δουνάβεως» όταν έρχονταν άμουσοι γείτονες ή επισκέπτες στο σπίτι. Μετά, φυσικά, τα παράτησαν, κάτι που είναι το συνηθέστερο, και το καινούργιο πιάνο αράχνιασε σε μια γωνιά βιώνοντας το Requiem του εαυτού του.

Απ’ όσο γνωρίζω, ο μόνος, ίσως, έλλην πολιτικός που γνωρίζει να ρίχνει ωραίες πενιές είναι ο κ. Λοβέρδος – και προς τιμήν του. Ο σ. Ζουράρις, ως μεσοαστός που βολεύεται να πιστεύει ότι είναι ένθερμος προλετάριος, βαράει ολίγον πιάνο, ευκαιρίας δοθείσης και για επίδειξη. Αλλά δεν ξέρω πολλούς από το πολιτικό φάσμα να κατέχουν, να παίζουν λαϊκά όργανα – ο κ. Πολάκης δεν γρατζουνάει, βέβαια, κρητική λύρα, αν και εκσφενδονίζει κάθε τόσο επικαιρικές, κατρούγκαλες μαντινάδες, κάτι όχι πολύ ασύνηθες, πλέον, ακόμα και στην ένδοξη και φιλόμουση Κρήτη.

Κι εδώ που τα λέμε, μέχρι και ο Κωνσταντίνος Καραµανλής δεν θα έπαιζε µπαγλαµά, ακόμα και αν ήξερε. Βλέπετε, ο κοτζάμ πλανητάρχης Κλίντον ήταν ακομπλεξάριστος, αλλά ένας οποιοσδήποτε ηγέτης της μικρής Ελλάδος θα έτρεμε τη σχετική σάτιρα, διότι ξέρει (όλοι ξέρουμε) πως οι Ελληνες, παρότι απόγονοι του Αριστοφάνη, είμαστε σε μέγα ποσοστό ξινόγεροι και σοβαροφανείς. Δεν θα ανεχόμασταν έναν πρωθυπουργό να παίζει μπουζούκι διότι μισούμε τα σπλάγχνα μας – ακόμα και τώρα, μετά την περίπτωση του ποικίλως πολιτευόμενου πλην μουσικώς μεγάλου Μίκη Θεοδωράκη.

Σκέψου πόσο μπροστά ήταν ο αυτοκράτορας Λουδοβίκος ΙΔ’, προστάτης του Μολιέρου, που επιπλέον έπαιζε, συνήθως ως απλός κομπάρσος, στα θεατρικά έργα του μεγάλου κωμωδιογράφου. Ο Λουδοβίκος αυτός, ο περίφημος Βασιλιάς – Ηλιος, που ήταν και ιδρυτής της περίφημης Comédie Française (με βασιλικό διάταγμα το 1680), προάσπιζε σταθερά τον Μολιέρο από υποκριτές μεγαλοαστούς της εποχής και από τους εκκλησιαστικούς κύκλους που τον κυνηγούσανε διότι τους σατίριζε ανηλεώς.

Θα πεις: αν ο κ. Σημίτης ή η κ. Φώφη έπαιζαν έστω σαξόφωνο όπως ο Κλίντον (κι όχι μπουζουκάκι), θα ήταν αποδεκτή η εικόνα τους ή πάλι θα τους έκραζαν άγρια εν Ελλάδι; Το ερώτημα διατυπώνεται διότι ένα δυτικό πνευστό (αν και το κλαρίνο είναι επίσης δυτικότατο και υιοθετήθηκε) φαντάζει ευγενέστερο ως μουσικό όργανο, ενώ το τρίχορδο είναι λαϊκό και κουβαλάει ακόμα το στίγμα των πρώτων χρόνων του ρεμπέτικου, τότε που το έλεγαν καταφρονετικά «ζητιανόξυλο» και εξάρτημα των χασικλήδων – ιδίως οι οπαδοί της δυτικής μουσικής και οι ντεκαφεϊνέ.

Βέβαια τα πράγματα άλλαξαν αργότερα και συνέβησαν αντίστροφες αδικίες, όπως εκείνη με τον μέγα μουσικοσυνθέτη Κώστα Γιαννίδη (ή Γιάννη Κωνσταντινίδη), ο οποίος έγραψε πολλά αριστουργήματα της λεγόμενης «ελαφράς μουσικής» (οι σχετικοί όροι είναι έωλοι), οπερέτες, «σοβαρή» μουσική ή για ταινίες (μέχρι και το γνωστό λαϊκό «Τα νέα της Αλεξάνδρας»), υπήρξε τεράστιο μουσικό ανάστημα στα χρόνια του και πέθανε μία ημέρα πριν (17 Ιανουαρίου 1984) από τον θάνατο του Τσιτσάνη. Στην κηδεία του γίγαντα Τσιτσάνη ήταν παρούσα όλη η πολιτική ηγεσία του τόπου και τον θρήνησε όλος ο λαός, ενώ την προηγουμένη, στην κηδεία του επίσης τεράστιου Κώστα Γιαννίδη, παραβρέθηκαν μόνο πέντε άτομα. Αδικία μεγάλη – αλλά έτσι γυρνούνε οι εποχές και τα γούστα. Και πώς θα αντιμετωπιζόταν άραγε ο Μίκης Θεοδωράκης αν κάποια στιγμή δεν έβαζε στα έργα του το μπουζούκι; Θα ήταν σίγουρα μεγάλος συνθέτης, αλλά ποια θα ήταν η αποδοχή του; Το λέω για όποιους ακόμα θεωρούν ανώτερα άλλα όργανα – βέβαια δεν υπάρχουν ανώτερα και κατώτερα όργανα, αλλά μόνο οι άνθρωποι και οι συγκυρίες που τα ανεβοκατεβάζουν. Το λέει γλαφυρά ο Μάρκος για το μπουζούκι:

Με ασανσέρ ανέβηκες σε πολυκατοικίες

Κι έπαιξες και γουστάρανε ανφάν-γκατέ κυρίες.

Ομως οι προκαταλήψεις συνεχίζουν να υπάρχουν, όσο και αν ακόμα και ο Ομηρος λέει πως το γένος των μελωδών είναι προνομιούχο και ευνοημένο από τις Μοίρες. Και αν ο Μακρυγιάννης έπαιζε ταμπουρά, αυτό δεν σημαίνει πως και κάποιος σύγχρονος πολιτευόμενος θα το έπραττε – εδώ ακόμα κι ο Αντρέας λοιδορήθηκε επειδή πήγαινε στη Ρίτα Σακελλαρίου. (Επρεπε να ακούει μόνο ορατόρια και Μέντελσον;).

Τώρα γιατί ο Μητρόπουλος και ο Σκαλκώτας χρησιμοποίησαν δημοτικά και λαϊκά μοτίβα στη μουσική τους (όπως και άλλοι ξένοι μουσουργοί) είναι άλλο θέμα – πάντως εν Ελλάδι επιμένουμε να θεωρούμε πως όποιος πολιτικός παίζει μουσική, ιδίως δε λαϊκό όργανο, δεν είναι αρκούντως σοβαρός. (Αν και όλοι θέλουν να φαντάζουν ως λαϊκοί). Μας αρέσει να είναι φιλολαϊκοί, αλλά όχι και να παίζουνε με τζουρά το «Πέντε μάγκες στον Περαία» του Γιοβάν Τσαούς. Υπάρχει ένα όριο. Θα το αντέχαμε ως ένα σημείο – ας πούμε, το πολύ πολύ να έπαιζαν άτσαλα στο πιάνο «Τα κύματα του Δουνάβεως». (Ή του Δούναβη, επί το προοδευτικότερον, αν και εκείνη η κατάληξη, -εως, είναι που δίνει την εικόνα του κυματισμού).