Εξωτερική πολιτική είναι η διάνοια

Στην εισήγησή του, στο Center for European Policy Analysis (CEPA), ο Τζέφρι Πάιατ χρησιμοποίησε ορισμένες φράσεις – κλειδιά: «γεωγραφικό εύρος των πρωτοβουλιών», «σχέσεις συνεργασίας μέσα σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή», «γεωπολιτική επάνοδος της Ελλάδας», «δυναμική της περιοχής», «γεωγραφία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής», «Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ + ΗΠΑ (3+1)», «Λίβανος, ΗΑΕ, Ιορδανία, Αίγυπτος, Λιβύη», «η Ελλάδα καλύπτει με τις συνεργασίες της 270 μοίρες στην Ανατολική Μεσόγειο» κ.λπ. Ουσιαστικά, στην ομιλία του, προσδιορίζει τα στοιχεία «ταυτότητας» της χώρας μας, τα στοιχεία με τα οποία ιεραρχείται μέσα στο συμμαχικό σύστημα: θέση. Η Ελλάδα βρίσκεται εκεί ακριβώς όπου είναι χρήσιμη. Αλλα ποιοτικά στοιχεία (πλην της διακομματικά κοινής κατεύθυνσης στην εξωτερική πολιτική) δεν αναφέρθηκαν.

Πολιτική σταθερότητα, συνοχή, πολιτιστική αυτοθεώρηση με κέντρο τη Δύση, παραγωγική δύναμη, τεχνολογικό σφρίγος κ.λπ. Μόνο η θέση, η τοποθεσία. «Πινέζα» στον χάρτη της Google. Ουσιαστικά η (θετική και επαινετική, και μάλιστα για όλες τις κυβερνήσεις των τελευταίων χρόνων) ομιλία του Πάιατ φωτίζει και τα θεμελιώδη ελαττώματα της χώρας μας. Η χώρα επενδύει και επαναπαύεται στη θέση της. Σαν να της αρκεί η είσπραξη ενός ενοικίου εύνοιας, στην «Ερμού» της Ανατολικής Μεσογείου. Δεκτόν, αλλά μήπως η «θέση» είναι ένα θνησιγενές ιεραρχικό στοιχείο; Μήπως πρέπει να εμπλουτιστεί και με άλλα χαρακτηριστικά η γεωγραφική ταυτότητα της χώρας;

Αν αναθεωρηθούν π.χ. οι διεθνείς πολιτικές για τους υδατάνθρακες, θα αλλάξουν και οι αξιολογήσεις στην περιοχή. Η βαρύτητα κάθε χώρας. Η υπερπροβολή της εναλλακτικότητας στα καύσιμα, στους αυτοκινητικούς υβριδισμούς, στην πράσινη οικονομία (και φιλολογία), αλλά και οι πολλαπλές κλιματικές κρίσεις δείχνουν μια τάση αναπροσανατολισμού. Οι ΗΠΑ αισθάνονται σίγουρες με την Ελλάδα, αλλά αυτό δεν αποτελεί αξιακό στοιχείο της ίδιας της χώρας. Ούτε μπορεί η χώρα να στηρίζεται μόνο στη χωρική χρησιμότητά της. Στον ετεροκαθορισμό.

Μια στροφή στην ιστορία και την οικονομία, από αυτές που συχνά συμβαίνουν, αρκεί για να κάνει τη χώρα μας ελαφρύτερο ή (το χειρότερο) αντικαταστάσιμο μέρος για τη Δύση. Ούτως ή άλλως, η ίδια η έννοια της «Δύσης» έχει σοβαρά προβλήματα νοηματοδότησης, πρωτίστως δημογραφικά και πολιτιστικά προβλήματα.

Θέλω να επανέλθω, λοιπόν, στο ζήτημα της πολυστρωματικής εξωτερικής πολιτικής, που δεν στέκεται μόνο στις γειτνιάσεις περιστασιακών συμφερόντων ή γεωγραφίας, αλλά είναι μέρος του «φέροντος οργανισμού» της χώρας. Είναι οργανικό και θεμελιώδες τμήμα της δομής της χώρας.

Αυτό το στοιχείο είναι η παραγωγή, όχι μόνο η γραμμική, η ποσοτική, αλλά κυρίως η δημιουργία. Τι εισφέρει η χώρα μας στον διεθνή καταμερισμό. Οχι πόσα «φράγκα» βγάζει μόνο, αλλά το πόσο πολύτιμο και κυρίως διαρκές είναι το προϊόν της. Προϊόν είναι και η σκέψη, η διάνοια, αλλά και η βιομηχανική και ερευνητική συμπύκνωση της διάνοιας. Προϊόν είναι π.χ. η αγροτική παραγωγή που κατευθύνεται στο σπάνιο και όχι στο πληθωρισμένο, που σημαίνει ότι ενσωματώνει ένα είδος αγροτικής επινοητικότητας στη σύλληψη και στον διαρκή αναπροσανατολισμό της παραγωγής, αλλά και στη συστηματική διάνοιξη δρόμων εμπορίου και διακίνησης. Και αυτό εν τέλει σε διεθνοποιεί και σε επικυρώνει ως οντότητα. Οχι μόνο ένα ενοικιαζόμενο δωμάτιο στο νησί για δυο μήνες, αλλά και η αισθητική ιδιοτυπία, η σπανιότητα με την οποία το χτίζεις, το τροφοδοτείς, με την οποία οργανώνεις τις συμπεριφορές σου κ.ο.κ. Θα συνεχίσω.