Το πειθαρχικό δίκαιο και η (πλημμελής) εφαρμογή του

Η δημοσιότητα που έλαβε η κοινωνικά αποδοκιμαστέα πράξη των υγειονομικών υπαλλήλων που εξέδιδαν πλαστά πιστοποιητικά νόσησης από τον Covid-19 συνοδεύτηκε από μια σειρά σχολίων και ερωτημάτων σε σχέση με την επάρκεια του ρυθμιστικού οπλοστασίου μας να αντιμετωπίζει ανάλογες περιπτώσεις.

Φταίει, τελικά, το πειθαρχικό δίκαιο; Πρέπει να αυστηροποιηθούν οι πειθαρχικές κυρώσεις; Αρκούν οι υφιστάμενοι κανόνες για να τιμωρήσουν εκείνους τους δημοσίους λειτουργούς που προβαίνουν στη διάπραξη μιας πράξης με ιδιαίτερη κοινωνική απαξία;

Ερωτήματα των ημερών που λαμβάνουν διαφορετικές απαντήσεις. Αλλοι υποστηρίζουν ότι χρειάζεται να υπάρξουν νέες δρακόντειες ποινές σε όσους παραβιάζουν τον Υπαλληλικό Κώδικα, ενώ άλλοι προσπαθούν να δημιουργήσουν νέες συμβολικές κυρώσεις που δίνουν την εντύπωση ότι αποτελούν τους εγγυητές της εφαρμογής του κοινού περί δικαίου αισθήματος.

Το ελληνικό πειθαρχικό δίκαιο είναι, ωστόσο, δογματικά πλήρες και δικαιοπολιτικά ώριμο, τόσο όσον αφορά τα πειθαρχικά παραπτώματα στα οποία κατατάσσει 32 διακριτά αδικήματα όσο και εις ό,τι αφορά τις πειθαρχικές ποινές και τα πειθαρχικά όργανα. Εχει τις ίδιες εγγυήσεις και ασφάλειες με εκείνες του ποινικού δικαίου εις ό,τι αφορά τα δικαιώματα του κατηγορουμένου και η δικονομία του συμβαδίζει με τις διεθνείς εξελίξεις στον κλάδο.

Οι πειθαρχικές διατάξεις του Υπαλληλικού Κώδικα συνοδεύονται από τις αναγκαίες συμπληρώσεις και διαφοροποιήσεις σε επαγγελματικούς κλάδους (π.χ. Υγειονομικοί), ούτως ώστε να διασφαλίζονται οι καλύτερες προϋποθέσεις εφαρμογής τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι η διαφοροποίηση των πειθαρχικών οργάνων για τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Νοσοκομεία) όσο και για τις αποκεντρωμένες μονάδες του κράτους (Υγειονομικές Περιφέρειες) είναι επαρκής και συμβαδίζει με τις εγγυήσεις για δίκαιη δίκη που παρέχει ο Υπαλληλικός Κώδικας.

Αλλά και στο επίμαχο θέμα των ποινών, οι οποίες κρίνονται, όποτε εμφανίζεται μια απάτη ή απρεπής συμπεριφορά δημοσίου λειτουργού, ως ιδιαιτέρως επιεικείς, αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι αυτές εκκινούν από την έγγραφη επίπληξη και κλιμακώνονται μέχρι την παύση του παραβάτη και την επιβολή ιδιαίτερα τσουχτερών προστίμων μέχρι 100.000 ευρώ. Συμπεριφορές, όπως η έκδοση πλαστών πιστοποιητικών με σκοπό εκείνοι που το κάνουν να προσπορίσουν όφελος είτε στον ίδιους είτε σε τρίτους, εκμεταλλευόμενοι τη θέση τους στην υπηρεσία που τους επιτρέπει να έχουν πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα και στοιχεία, διώκονται και ποινικά. Η ποινή, δε, η οποία τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας προβλέπεται, είναι εκείνη της παύσης και της επιβολής προστίμου.

Μα, τότε, πώς δημιουργείται το ερώτημα «μα γιατί δεν τιμωρούνται οι παραβάτες»; Μα, επειδή η εφαρμογή των ανωτέρω είναι πλημμελής. Και τούτο οφείλεται στους προβληματικούς μηχανισμούς εφαρμογής των νόμων που έχουμε στη χώρα μας. Οι μηχανισμοί αυτοί παραμένουν αδύναμοι, επειδή οι πολιτικοί προϊστάμενοι των διοικητικών οργάνων σ’ όλα τα επίπεδα διοίκησης και με πολλαπλούς ρόλους (κυβερνήτες, διοικητές, συνδικαλιστές) θεωρούν ότι η ευνοϊκή μεταχείριση των παραβατών διασφαλίζει την μη απώλεια της εκλογικής και κομματικής τους πελατείας.

Θα είχε, επομένως, πολύ ενδιαφέρον εάν η συζήτηση μετατοπιζόταν από την ύπαρξη και την επάρκεια των νόμων στην εφαρμογή τους. Εκεί χρειάζονται, όμως, εργαλεία, τα οποία βρίσκονται σε σπάνι παρ’ ημίν (διαφάνεια, υπευθυνότητα, στοχοθεσία, δείκτες απόδοσης) με κυριότερο εκείνο της αξιολόγησης. Αυτά λείπουν, αυτά πρέπει να ενισχυθούν.

Ο αγώνας όσων γρηγορούν για το κράτος δικαίου και τις περιπέτειές του πρέπει να είναι, λοιπόν, σ’ αυτή την κατεύθυνση.

Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης είναι εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ