Το παραμύθι με τη συναίνεση

Το ναυάγιο του ναυάρχου Αποστολάκη έδωσε μια ελάχιστα κολακευτική εικόνα του πολιτικού μας συστήματος. Την εικόνα ενός κακόγουστου και ανυπόληπτου νταραβεριού.

Αν κατάλαβα καλά, η βασική ιδέα αφορούσε τη δημιουργία μιας «νησίδας συναίνεσης» υπό την αιγίδα ενός υπουργού της… προηγούμενης και πολιτικά αντίθετης κυβέρνησης!

Η τοποθέτηση του Αποστολάκη δεν είχε καν τον μανδύα ή το άλλοθι μιας «τεχνοκρατικής επιλογής» αφού η μοναδική σχέση του ναυάρχου με τις φυσικές καταστροφές είναι ότι υπηρέτησε στο Γενικό Επιτελείο με υπουργό τον Πάνο Καμμένο, ο οποίος είναι μια καταστροφή από μόνος του.

Αποτέλεσμα; Ουδείς τελικά κατάλαβε για ποιον λόγο επελέγη ο υπουργός μιας άλλης κυβέρνησης να κάνει τη δουλειά της σημερινής.

Και στο τέλος, η συναίνεση κατέληξε σε ένα προσωπικό νταραβέρι. «Βάλε κάτι», «πάρε κάτι» κι όταν ο ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να σκούζει, ο ναύαρχος το έβαλε στα πόδια.

Την ίδια στιγμή όμως το ναυάγιο είχε και μια θετική πλευρά. Επανέφερε την πολιτική στα θεμελιώδη.

Σε μια σκηνή δηλαδή που συγκροτείται από διακριτά κόμματα και παρατάξεις, κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις όχι επειδή οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως καβγατζήδες ή μονόχνοτοι αλλά επειδή εκφράζουν διαφορετικά και αντίθετα συμφέροντα, απόψεις και ιδέες.

Τηρουμένων των αναλογιών, η κατάσταση θύμισε το 2015.

Η τότε κυβέρνηση τα είχε κάνει μούτι στις διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Επιπροσθέτως έκανε κι ένα δημοψήφισμα στο οποίο ο λαός επικρότησε ενθουσιωδώς το μούτι.

Το αδιέξοδο ήταν προφανές. Οπως όμως ήταν εξίσου προφανές ότι η κυβέρνηση είχε την ευθύνη είτε να επανορθώσει τη ζημιά της πολιτικής της, είτε να παραιτηθεί.

Αντ’ αυτών ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε συνεννόηση με τον τότε πρωθυπουργό κατόρθωσαν να παγιδεύσουν μια ανώριμη ηγεσία της αντιπολίτευσης στο όνομα της «εθνικής συνεννόησης».

Επιδίωξή τους ήταν να επιμεριστεί το κόστος της διαφαινόμενης «κωλοτούμπας» όχι μόνο στην κυβέρνηση αλλά και στα κόμματα της αντιπολίτευσης. Να διευκολύνουν δηλαδή την απεμπλοκή της κυβέρνησης από την πολιτική της.

Το πέτυχαν. Αλλά ούτε αυτό ήταν κάτι κολακευτικό για τη δημοκρατία μας. Επρεπε να περιμένουμε τον Ιανουάριο 2016 και την εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΝΔ για να διαλυθεί το καλαμπούρι (και το πρόσχημα…) της «εθνικής συνεννόησης».

Στη συνέχεια η αντιπολίτευση δεν συναίνεσε ούτε στα ραδιοτηλεοπτικά, ούτε στον εκλογικό νόμο, ούτε στις Πρέσπες. Ειδικά για τις Πρέσπες, η τότε κυβέρνηση πήρε την ευθύνη μιας επιλογής της, καλής ή κακής. Δεν χρειαζόταν κανενός «βοηθού το χέρι».

Και για να γίνω σαφής. Προφανώς απαιτείται εθνική συνεννόηση απέναντι σε εξωτερικούς κινδύνους ή ασύμμετρες απειλές. Αλλά ούτε οι τηλεοπτικές άδειες, ούτε η πολιτική προστασία, αποτελούν τέτοια περίπτωση.

Η κυβέρνηση μπορεί να κάνει τη δουλειά της. Η αντιπολίτευση τη δική της. Και οι μεν και οι δε θα κριθούν από τη δουλειά που έκαναν.

Και για να γίνω σαφέστερος. Καμία μεγάλη στρατηγική επιλογή της σύγχρονης Ελλάδας δεν έχει γίνει συναινετικά, ακόμη και όσες δικαιώθηκαν στη συνέχεια.

n Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έβαλε την Ελλάδα στην ΕΟΚ απέναντι στην απόλυτη αντίδραση του ΠΑΣΟΚ και της Αριστεράς – πλην ΚΚΕ Εσωτερικού…

n Ο Κώστας Σημίτης έβαλε την Ελλάδα στην ΟΝΕ παρά την αντιπολίτευση και την κριτική της ΝΔ και του νεότερου Καραμανλή.

Θεωρητικά δηλαδή οι επιλογές του παλαιού Καραμανλή και του Σημίτη δεν ήταν καθόλου συναινετικές. Αλλά δεν πιστεύω να υπάρχει σήμερα σοβαρός άνθρωπος που να μη θεωρεί ότι ο Καραμανλής και ο Σημίτης έπραξαν ορθά και είχαν δίκιο. Ούτε ένας!

Παρ’ όλα αυτά στη χώρα μας και πολύ περισσότερο από ό,τι συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές δημοκρατίες, η συναίνεση παίρνει τη μορφή μιας αυτοτελούς και ουσιώδους αξίας της πολιτικής. Μοιάζει με αίτημα σωφρονισμού.

Πρώτον επειδή ένα τμήμα του πολιτικού προσωπικού και (κυρίως) του Τύπου επενδύει σε μια συγκεχυμένη και ωραιοποιημένη ιδέα της συναίνεσης. Κάτι σαν ένα ιδιότυπο σαβουάρ-βιβρ.

Δεν την αξιολογούν δηλαδή σαν ένδειξη ωριμότητας, ακόμη και (κάποιες στιγμές) αναγκαιότητας του πολιτικού συστήματος. Αλλά σαν επίδειξη καθωσπρεπισμού.

Οι πιο επιτήδειοι εννοούν κυρίως να έχουν την ησυχία τους, να τη βγάζουν καθαρή, να μην υπάρχουν φωνές και φασαρίες. Ολα τα κιλά, όλα τα λεφτά. Υπάρχει ένα ολόκληρο προσωπικό που επενδύει σε αυτήν τη νοοτροπία.

Κατανοητή επιδίωξη αλλά μάλλον αδιάφορη. Ο πρόεδρος Κένεντι έλεγε για τις συγκρούσεις στην πολιτική «όποιος δεν αντέχει τη ζέστη, να βγει από την κουζίνα».

Δεύτερον επειδή η υπερβολική ένταση και η ακραία επιθετικότητα ντύνουν συχνά την αντιπαράθεση με τοξικά κι αποκρουστικά χαρακτηριστικά. Δίνουν δηλαδή την εντύπωση ενός διαρκούς διχασμού σε μια χώρα που τους διχασμούς τους έχει για ψωμοτύρι.

Είναι αλήθεια ότι οι συγκρούσεις ενσωματώνουν συχνά τη νοσηρότητα των social media και θυμίζουν ξεκατίνιασμα σε φωταγωγό. Πρόσφατο παράδειγμα: διάφοροι ανεγκέφαλοι τσακώνονταν πόσες μέρες κάνει διακοπές τα καλοκαίρια ο Μητσοτάκης και πόσες ο Τσίπρας.

Η απάντηση όμως στην τοξικότητα δεν είναι μονοσήμαντα η συναίνεση. Μπορεί κατ’ αρχήν να μετριαστεί η ένταση και η επιθετικότητα, τόσο απλό.

Για να επιστρέψω δηλαδή στο παράδειγμα Αποστολάκη, δεν χρειάζεται συναίνεση, ούτε υπερκομματικός υπουργός, ούτε καν ειδικό υπουργείο κοινής αποδοχής, για να οικοδομηθεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός πολιτικής προστασίας.

Αρκεί μια αποτελεσματική κυβέρνηση.

Κι ούτε χρειάζεται να εγκαθιδρύσουμε σύστημα ελβετικής συγκυβέρνησης για να πάψει η αντιπολίτευση να κυνηγάει τη γυναίκα και τα παιδιά του Μητσοτάκη.

Διότι τα όρια και οι όροι της αντιπαράθεσης δεν είναι θέμα συναίνεσης. Είναι θέμα στοιχειώδους πολιτισμού, αισθητικής και απλής λογικής.