Μίκης, ο διακομματικός

Εγραψε μουσική σε αντίσκηνο της Μακρονήσου ή τραυματισμένος σε στρατιωτικά νοσοκομεία στον Εμφύλιο. Και μιλούσε πολιτικά με τις νότες. Ο Μίκης της πολιτικής είναι αδιαίρετος με τον Μίκη της μουσικής. Συχνά τα μουσικά του έργα έχουν πολιτική θέση. Και η πολιτική του στάση συχνά υπαγόταν σε ένα δικό του σχέδιο πολιτιστικής αναγέννησης. Από την τελευταία του επιστολή στον Δημήτρη Κουτσούμπα που υπενθυμίζει την κοινή σκέπη της ιδεολογίας του κομμουνισμού σε ό,τι έκανε και ό,τι αφήνει, ο Μίκης Θεοδωράκης πέταξε χθες, στα 96 του. Και συναντιέται πια με την Ιστορία, την οποία όμως έζησε και συνδιαμόρφωσε ενσώματα και μετά σε όλες τις νεότερες πτυχώσεις, στροφές και πυκνώσεις της. Ο Μίκης ανήκει σε όλους. Ομως δεν ήταν θολά πολιτικά ενωτικός. Αναζήτησε και πάλεψε για την ενότητα του λαού μας μέσω των αντιθέσεων και της σαφούς του στράτευσης. Συχνά επώδυνης για τον κάθε φορά πολιτικό αντίπαλο. Τόσο που ο τρόπος που από χθες τον οικειοποιούνται όλοι ή που όλοι πάλι θυμούνται τι τους πίκρανε από τις πολιτικές του επιλογές, τον σηκώνει ψηλά, τον κάνει να υπερίπταται των διαιρέσεων. Σαν επι-Μίκης, όπως τον έλεγε ο αγαπημένος του Μποστ.

Ο Μίκης περιλαμβάνεται, συμμετέχει σε όλη τη νεότερη πολιτική ιστορία. Από τότε που βροντοφώναξε «Ζήτω η Σοβιετική Ενωση» στην Τρίπολη, στο κενοτάφιο του Κολοκοτρώνη εν μέσω Κατοχής, μέχρι το απόγευμα που κρατούσε την ελληνική σημαία στα αιματοβαμμένα Δεκεμβριανά του ’44 ως νεαρός εαμίτης. Από τα χρόνια της βαθιάς εθνικοφροσύνης μέχρι τους Λαμπράκηδες και τα Ιουλιανά του ’65, την ΕΔΑ και τις ημέρες των διαδηλώσεων και των ξηλωμένων πεζοδρομίων. Ηταν ήδη σύμβολο κρατώντας τα πανό κατά της Αποστασίας, μελοποιώντας τους ποιητές μας, επανιδρύοντας το ελληνικό τραγούδι. Σε μια μαύρη επταετία (από το ’67 μέχρι το ’74), μια κασέτα του μπορούσε να γίνει το διαβατήριο για την Μπουμπουλίνας. Πρώτος στάθηκε κατά της απριλιανής δικτατορίας. Ιδρύει μαζί με άλλους την αντιστασιακή οργάνωση ΠΑΜ. Συλλαμβάνεται και ακολουθούν φυλακίσεις και εξορία (Μπουμπουλίνας, φυλακές Αβέρωφ, Ζάτουνα, Ωρωπός).

Στην πρώτη Μεταπολίτευση, στις περίφημες συναυλίες του, ο λαός ενώνεται με ζωντανή τη μνήμη του δράματος. Ο Μίκης τού «Καραμανλής ή τανκς» (που δεν ειπώθηκε κυριολεκτικώς, αλλά πάνω στη φορτισμένη του απάντηση στον Μολυβιάτη για προτροπή περιορισμού των συναυλιών του) έχει βαθιά συνείδηση της ευθραυστότητας της ιστορικής συγκυρίας και των θεσμών της χώρας. Γίνεται συνώνυμος της αντίστασης αλλά και της νέας λαϊκής ελπίδας. Το 1981 εκλέγεται βουλευτής Β΄ Πειραιά με το ΚΚΕ. Το 1983 παίρνει το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη. Τα ραντάρ του στραμμένα στους λαούς, απανταχού, που αγωνίζονται. Είναι πια οικουμενικός. Και το 1990 ορκίζεται υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου και Επικρατείας με την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Σταθερά προσηλωμένος κατά του «άλγους του αυριανιασμού», όπως έλεγε, αλλά και υπό την κριτική της Αριστεράς. Ο Μίκης χάραξε μια ιδιότυπη πολιτική ταυτότητα.

Ελληνοκεντρικός, ριζοσπαστικός, μαρξιστής, μα και απρόβλεπτος, τόσο που να μη χωρά σε στερεοτυπικές πολώσεις. Υμνησε το μαρτυρολόγιο των Εβραίων με το «Μαουτχάουζεν». Καυτηρίασε όμως και την πολιτική του Ισραήλ. Εντυσε με τη μουσική του τον αγώνα των Παλαιστινίων, συνάντησε τους Μαύρους Πάνθηρες, συνδέθηκε με τον Αλιέντε, τον Κάστρο, τον Μιτεράν, τον Πάλμε. Παρενέβη με πατριωτικό τόνο για τα εθνικά. Είχε δεχθεί όμως και τον Ερντογάν σπίτι του, στην Ακρόπολη, μαζί με τον τότε πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου (2010). Συνομιλούσε με τα πολιτικά πρόσωπα του δημοκρατικού τόξου, παρενέβαινε μέχρι τέλους. Τα έβαλε με τα Μνημόνια, το κλείσιμο της ΕΡΤ, ίδρυσε τη Σπίθα, τάχθηκε με το κίνημα στην Κερατέα. Διαφώνησε σθεναρά με τη Συμφωνία των Πρεσπών, πήγε στη διαδήλωση της Αθήνας, κατεκρίθη από μέρος της Αριστεράς. Ονειρευόταν όμως και μια Ελλάδα Πολιτισμική Ελβετία της Ουδετερότητας, όπως αυτή που περιέγραψε το 2013 στην ομιλία του κατά την ανακήρυξή του ως ακαδημαϊκού. Ο Μίκης επιστρέφει στο χώμα της γης που υπηρέτησε. Βάζοντας την πολύτιμη ύλη του στον κινητήρα της Ιστορίας.