«Είμαι απαισιόδοξος, γι’ αυτό και λίγο πιο ευτυχισμένος»

«…Σημαδεύουμε την περιοχή μας σαν αυτοκρατορικός σκύλος, από τη λήξη του τελευταίου μεγάλου πολέμου. Από την 11η Σεπτεμβρίου, δεν χρειάζεται να το κάνουμε διακριτικά. Μπορούμε να βομβαρδίζουμε, να ακρωτηριάζουμε, να βασανίζουμε όσο τραβάει η όρεξή μας, γιατί μόνο οι τρομοκράτες είναι πρόθυμοι να μας εναντιωθούν και η άποψή τους δεν έχει καμία σημασία. Ξέρεις ποιο είναι το αληθινό πρόβλημα;… Το πρόβλημα είναι άνθρωποι σαν εμένα… Μια παγκόσμια υπερδύναμη έχει ανάγκη από άντρες με ατσάλινα κότσια. Εγω δεν είμαι αρκετά σκληρός. Εξακολουθώ να είμαι αναγκασμένος να δικαιολογώ τη διάδοση της δημοκρατίας. Οι νεότεροι τύποι όμως, είναι αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε αν θέλουμε να προχωρήσουμε μπροστά. Είναι σκληροί με έναν τρόπο που η δική μου γενιά δεν υπήρξε ποτέ»…

Είναι κάποιες από τις αλήθειες που λέει ο αμερικανός συγγραφέας Ολεν Σταϊνχάουερ ανάμεσα στις σελίδες του «Τουρίστα» του. Ενός κατασκοπικού θρίλερ με πλοκή και υπόγεια διαδρομή που ενώνει μυστικές υπηρεσίες της Δύσης με την Ασία και τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τον παγκόσμιο αναβρασμό. Ο «Τουρίστας» μεταφράστηκε σε 25 γλώσσες και έφερε άλλα δύο βιβλία με ήρωα τον Μάικλ Γουίβερ, το «The Nearest Exit» (τιμήθηκε με το βραβείο Hammet) και το «An American Spy». Ο συγγραφέας του έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής στο Ινστιτούτο Αμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Λειψίας και είναι επίσης δημιουργός της τηλεοπτικής σειράς «Berlin Station».

Οταν συναντηθήκαμε στο Zoom για να μιλήσουμε για κατασκοπική λογοτεχνία και για μυστικούς πράκτορες σε υπαρξιακή κρίση, δεν είχε συμβεί η προβληματική άτακτη αναχώρηση των αμερικανικών και των ξένων δυτικών αποστολών από το αεροδρόμιο της Καμπούλ. Σίγουρα όμως ο Ολεν Σταϊνχάουερ, ο οποίος έχει λάβει από την κριτική το εύσημο του «απογόνου του Τζον Λε Καρέ» επειδή έχει κλίση στη σύνθεση συναρπαστικών σκηνών δράσης και διασύνδεσης των υπόγειων δυνάμεων της πολιτικής εξουσίας, θα λαμβάνει υλικό από την επικαιρότητα για να τροφοδοτήσει τις επόμενες ιστορίες του. Αλλωστε ο χαρακτήρας του Μάιλο Γουίβερ, με τον οποίο ξεκινά η παρουσία του Σταϊνχάουερ στην ελληνική αγορά (από τις εκδόσεις Πόλις) έχει πολλές πτυχές και γωνίες ώστε να μην τον δούμε ως έναν πράκτορα ντυμένο με μαύρο κοστούμι και κυνική άποψη για τον κόσμο. Οταν ξεκινά η ιστορία του «Τουρίστα» ήδη έχει σκεφτεί την αυτοκτονία ως διέξοδο από μία ζωή προσδιορισμένη από ταξίδια με σκοπό την εκτέλεση συμβολαίων θανάτου.

Πώς δημιουργήσατε τον χαρακτήρα του Μάιλο Γουίβερ ως πράκτορα, επαγγελματία δολοφόνου, αλλά με ηθικό υπόβαθρο;

«Πριν από τον “Τουρίστα” είχαν προηγηθεί τέσσερα αστυνομικά μυθιστορήματα που είχα τοποθετήσει τη δράση τους σε ανατολικοευρωπαϊκές χώρες στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Στο τρίτο βιβλίο άρχισε να γίνεται στροφή στο γράψιμό μου προς το κατασκοπικό μυθιστόρημα και κατάλαβα ότι αυτό με ενδιαφέρει ως είδος περισσότερο. Ο λόγος είναι επειδή εξετάζω τις επιπτώσεις που έχει μια ζωή εξαπάτησης και υποκρισίας πάνω σε ηθικούς ανθρώπους. Το ότι πρέπει να ψεύδεσαι για να κάνεις τη δουλειά σου. Θέλησα όμως να γράψω κάτι που να αναφέρεται στο σύγχρονο παρόν και το αντιμετώπισα ως πρόκληση ή σαν ένα είδος ευθύνης να δω την πραγματικότητα γύρω μου. Το γεγονός ότι τότε, το 2008, η σύζυγός μου ήταν έγκυος. Γι’ αυτό με απασχολούσαν έντονα οι ιδέες της οικογένειας, της πατρότητας. Και με βοήθησαν να επινοήσω τον Μάιλο Γουίβερ όχι ως μοναχικό πράκτορα, αλλά να του δώσω οικογένεια και παιδί. Η οικογένειά του τον κάνει να ξεχωρίζει από τους άλλους πράκτορες και όχι τόσο η ικανότητά του στην κατασκοπεία. Μάλιστα εκείνο το διάστημα με είχαν κυριεύσει διάφορα υπαρξιακά ερωτήματα για το νόημα της ζωής και τα συναφή. Αλλά ως αυστηρά υλιστής δεν είχα και δεν έχω κάποια θρησκεία που θα έδινε νόημα στη ζωή μου, πιστεύω ότι πρέπει να μόνος να βρίσκεις το νόημα της ζωής σου. Και ο Μάιλο το είχε χάσει αυτό. Ηταν ο πράκτορας ο οποίος είχε αφιερώσει τη ζωή του στη δουλειά του και ήταν έτοιμος να αυτοκτονήσει. Αλλά έρχεται κοντά του μία έγκυος γυναίκα και τον σώζει. Ή μάλλον ο Μάιλο σώζει τον εαυτό του επειδή αποφασίζει και βρίσκει κάποιον άλλον για να του αφοσιωθεί. Πολλά από αυτά που γράφω στον “Τουρίστα” συνέβησαν επειδή για πρώτη φορά τότε θα είχα παιδί και αυτό άλλαξε τις απόψεις μου και το εγώ μου».

Εχετε σκεφτεί ότι σε πιθανό νέο μυθιστόρημα οι τουρίστες – πράκτορες θα δυσκολεύονται να κινηθούν σε έναν πανδημικό κόσμο όπου τα ταξίδια περιορίζονται;

«Το χαρακτηριστικό με τους Τουρίστες είναι ότι θέλουν να περνάνε απαρατήρητοι. Να μην τους βλέπουν. Και η νέα γραφειοκρατία, οι πολλοί έλεγχοι σε σταθμούς και αεροδρόμια, η τεχνολογία αναγνώρισης των χαρακτηριστικών του προσώπου που εφαρμόζεται δυσκολεύει τις μετακινήσεις τους. Στη μέση της πανδημίας ένας σκηνοθέτης μού ζήτησε να δουλέψουμε πάνω στην ιδέα ενός κατασκοπικού θρίλερ σε συνθήκες πανδημίας. Προέκυψε λοιπόν ότι με την πανδημία οι δρόμοι είναι άδειοι, τα εστιατόρια έχουν πιο αραιή πελατεία, οπότε δεν θα μπορούσαν οι Τουρίστες να χαθούν μέσα στο πλήθος που είναι και η επιδίωξή τους. Αλλάζουν τα δεδομένα λοιπόν».

Οι κριτικοί σάς χαρακτηρίζουν «απόγονο» του Τζον Λε Καρέ. Δέχεστε το χρίσμα;

«Υπήρξαν κάποιες ευγενικές κριτικές που με παρουσίασαν ως τον επόμενο Λε Καρέ. Δεν είμαι κάτι τέτοιο. Οπωσδήποτε έχω επηρεαστεί από τα έργα του σε μεγάλο βαθμό. Ημουν 19 ετών όταν αποφάσισα ότι θα ασχοληθώ με το γράψιμο και ότι θα γίνω συγγραφέας. Και αυτό προέκυψε διαβάζοντας Τζέιμς Τζόις. Η ακαδημαϊκή μεταμοντέρνα λογοτεχνία με ώθησε στη γραφή. Αλλά στο τέλος των προπτυχιακών σπουδών μου διάβασα τον «Κατάσκοπο που γύρισε από το κρύο», κάποια διηγήματα του Ρέιμοντ Τσάντλερ και ένιωσα ότι άνοιγαν το μυαλό μου. Τότε κατάλαβα πόσο χαζός ήμουν σνομπάροντας το συγκεκριμένο είδος. Εκτίμησα το υψηλό επίπεδο γραφής πρόταση με την πρόταση. Το βάθος νοήματος και σκέψεων που έβγαινε από τα έργα τους. Μετά το πτυχίο βρέθηκα με υποτροφία για ένα χρόνο στη Ρουμανία όπου δούλεψα πάνω σε ένα θρίλερ με φόντο τη Ρουμανική Επανάσταση του 1989. Ηταν ένα πείραμα που αμέσως όταν επέστρεψα στη Νέα Υόρκη με βοήθησε να βρω ατζέντη και ο οποίος με συμβούλευσε να στραφώ σε αστυνομικές ιστορίες του Ψυχρού Πολέμου».

Πιστεύετε κι εσείς σε αυτό το «America is Back» που πρόσφατα δήλωσε ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν;

«Οχι. Εχει ακόμη πολύ δρόμο για να φτάσει η Αμερική σε αυτό που ήταν. Υπάρχουν πολλές αρνητικές καταστάσεις στο εσωτερικό της χώρας. Ημουν ενάντια στον Τραμπ και στο κόμμα των Ρεπουμπλικανών. Απέκτησαν υπερβολική εξουσία. Μεγάλωσα σε μία εποχή όπου μπορούσε ο κόσμος να έχει μια πολιτισμένη συζήτηση μεταξύ δύο απόψεων. Ενιωσα κατάπληξη στο πόσο άλλαξε η συμπεριφορά των Ρεπουμπλικανών. Στο πώς διακόπτουν τον συνομιλητή τους όταν ξεκινήσει να μιλάει με ειλικρίνεια και να διαφωνεί. Πριν από λίγα χρόνια άρχισα να ανησυχώ πραγματικά για ό,τι συνέβαινε γύρω μου. Για την κλιματική αλλαγή, για τους πολέμους, για την έλλειψη ανταλλαγής θεμελιωδών ιδεών. Αυτό συνέβαινε ήδη πριν από τον Τραμπ. Ηταν κάτι που το έβλεπες να έρχεται. Τώρα πια δεν μπορείς να έχεις μία συζήτηση με ανθρώπους που πιστεύουν στο QAnon και σε άλλες θεωρίες συνωμοσίας που ανατρέπουν κάθε επιχείρημα ανάλογα με το τι τους συμφέρει».

Είσαστε απαισιόδοξος;

«Νομίζω ότι από τη φύση μου είμαι απαισιόδοξος για τους ανθρώπους. Πράγμα που με κάνει να αισθάνομαι λίγο περισσότερο ευτυχισμένος. Δεν περιμένω πολλά πράγματα από τους ανθρώπους, γι’ αυτό και δεν με απογοητεύουν με τις πράξεις τους».

Η Ελλάδα θα γινόταν τόπος δράσης σε μελλοντικά βιβλία σας;

«Για την ώρα ασχολούμαι με συγγραφή σεναρίων και όχι μυθιστορήματα. Οταν όμως γράφω ενστικτωδώς απευθύνομαι σε αμερικανικό κοινό. Παρόλο που μπορεί να έχω τη διάθεση να γράψω και για άλλες χώρες, καταλήγω σε αυτό που γνωρίζω καλύτερα. Μπορεί να κάνω κάποια έρευνα και να προσθέσω στοιχεία εμπλουτίζοντας με διεθνή περίγυρο την αμερικανική πραγματικότητα. Επομένως σε ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσα να εντάξω και την Ελλάδα. Αλλά αυτό προϋποθέτει ότι θα ερευνούσα περισσότερο για να δω πώς θα ταίριαζε στην ιστορία μου. Το βιβλίο δεν έχει την ίδια επιτυχία σε κάθε χώρα. Οπότε με ευχαριστεί που έχουμε συμφωνήσει και για την έκδοση του δεύτερου βιβλίου της τριλογίας του “Τουρίστα” στα ελληνικά. Στη Σουηδία για παράδειγμα τα πήγε μέτρια και εξεπλάγην. Ισως έχει να κάνει με το γεγονός ότι όταν έχεις μία δική σου αστυνομική λογοτεχνία που είναι γόνιμη να μη σε ενδιαφέρει να διαβάσεις κάτι άλλο πέρα από αυτό. Αυτό νομίζω εξηγεί τη χλιαρή υποδοχή των βιβλίων μου εκεί. Δεν το παίρνω ποτέ προσωπικά».