Κερδισμένη η Τουρκία

Οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν έχουν θορυβήσει πολύ την Ευρώπη, αλλά έχουν χαροποιήσει, ακόμα περισσότερο, την Τουρκία. Και δικαίως: η Αγκυρα είναι, πιθανότατα, ο μεγάλος κερδισμένος από την επόμενη ημέρα της αμερικανικής αποχώρησης. Οι Ταλιμπάν «λατρεύουν» την Τουρκία. Δήλωσαν ήδη ότι είναι η μόνη χώρα που εμπιστεύονται, παρά το ότι τουρκικά αεροσκάφη πήραν μέσα από τα χέρια τους πολλά στελέχη του παλαιού καθεστώτος και τα φυγάδευσαν. Ομως, την ίδια στιγμή, οι διμερείς αφγανοτουρκικές συζητήσεις με τους Ταλιμπάν, που έχουν εδώ και χρόνια διπλωματική βάση το Κατάρ, είχαν ξεκινήσει στην Ντόχα. Και, όπως φαίνεται, το πλαίσιο που διαμορφώνεται τώρα για τις δύο χώρες ευνοεί και σπρώχνει αμφότερες σε όλο και πιο στενή συνεργασία. Οι μεν Ταλιμπάν έχουν ανάγκη από έναν διεθνή «συνήγορο» και δίαυλο με τον υπόλοιπο κόσμο, ιδίως τη Δύση, καθώς αναμένεται οι επαφές τους με αυτόν να είναι ακανθώδεις. Οσο για τον Ερντογάν, ανοίγεται πολλαπλό πεδίο δράσης: οικονομικό, διπλωματικό, πολιτικό.

Το οικονομικό είναι το πιο σημαντικό: το Αφγανιστάν έχει τεράστιο πλούτο, μεγάλο κομμάτι του οποίου η δυτική βιομηχανία το χρειάζεται και, εδώ και χρόνια, το προμηθεύεται μέσω Κίνας. Τώρα, η Τουρκία θα επιχειρήσει ασφαλώς να μπει σφήνα στην προνομιακή αυτή αγορά ορυκτών. Το ίδιο θα πράξει και σε μια σειρά από άλλους τομείς πρώτων υλών, αλλά και με τον πιθανό επανασχεδιασμό ενεργειακών ροών. Το ίδιο θα γίνει και με τη δική της βιομηχανία: κατασκευές, πολεμικό υλικό και τόσα άλλα θα δώσουν πεδίο για εκτίναξη μεγεθών σε διάφορους κλάδους της τουρκικής οικονομίας. Αυτό, εκτός από το προφανές όφελος που έχει, θα βοηθήσει τον Ερντογάν και στην εσωτερική πολιτική του ισορροπία, στην οποία διανύει αρκετά δύσκολη περίοδο.

Στο διπλωματικό σκέλος ο ρόλος της Τουρκίας ενισχύεται αποφασιστικά. Δεν είναι μόνον οι Ταλιμπάν που ψάχνουν αξιόπιστους, για τους ίδιους, διαύλους με τη Δύση. Είναι εξίσου και εκείνη που θέλει, ανομολόγητα έστω, μεσολαβητή. Εκεί, ο Ερντογάν είναι μοναδικός: λειτουργεί σαν να έχει πάρει ήδη τέτοιο «χρίσμα». Και, σε κάποιο τουλάχιστον βαθμό, θα πιάσει. Αλλά ακόμα και αν δεν αποκτήσει τελικά αυτόν τον ρόλο, υπάρχει κάποιος άλλος, ακόμα πιο κρίσιμος που δεν μπορεί να του τον στερήσει κανείς: εκείνου που ελέγχει τις στρόφιγγες των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών προς τη Δύση. Με άλλα λόγια, αυτή τώρα θα κληθεί να πληρώσει, για μία ακόμα φορά, την Τουρκία προκειμένου να μην πλησιάσουν οι ροές τα σύνορά «της», όπως η ίδια τα αντιλαμβάνεται.

Τελευταίο ερώτημα, που μέχρι στιγμής δεν μπορεί να έχει απάντηση, είναι αν η συνεργασία Τουρκίας – Ισλαμικού Αφγανιστάν θα αποκτήσει και αμιγώς στρατιωτικό χαρακτήρα. Αν το νέο καθεστώς της Καμπούλ θα παραχωρήσει και στρατιωτικό ρόλο στην Αγκυρα. Αν και είναι πρώιμο να κριθεί, δεν πρέπει να θεωρείται απίθανο. Οι Ταλιμπάν θα συγκροτήσουν για πρώτη φορά τακτικό στρατό. Και για να το κάνουν είναι δεδομένο ότι θα χρειαστούν τεχνογνωσία, εκπαίδευση και υλικά που σήμερα δεν διαθέτουν. Η μετατροπή τους από αντάρτικο κίνημα των βουνών και της τρομοκρατίας σε κράτος δεν μπορεί να γίνει από μόνη της. Και ουδείς άλλος φαίνεται στον ορίζοντα να πληροί τις προϋποθέσεις τέτοιας «ανάθεσης».

Το πώς επηρεάζουν όλα αυτά την Ελλάδα είναι πολύ σύνθετο ερώτημα. Και δεν θα απαντηθεί αμέσως. Αρχικά, ένα είναι βέβαιο: τα σύνορα, εξίσου τα ανατολικά όπως και τα βόρεια, πρέπει να ενισχυθούν σε νέα επίπεδα χωρίς καμία καθυστέρηση. Ειδικά δε μετά και την προχθεσινή αμυντική συμφωνία Τουρκίας – Βόρειας Μακεδονίας, όχι μόνο σε επίπεδο αποτροπής εισροών. Η ιδέα ότι ο Ερντογάν θα «συνεργαστεί καλά» με την Ελλάδα στη νέα κρίση είναι απλώς εκτός τόπου και χρόνου.