«Δεν κλείνεις τα μάτια στο μέλλον»

Ποια είναι για σας η πεντάδα των πόλεων και των πρωτευουσών του κόσμου που θα τις θεωρούσατε ταυτόχρονα και ως τα κατ’ εξοχήν μητροπολιτικά πολιτιστικά κέντρα;

Θα μου επιτρέψετε να κάνω μια μικρή κατάχρηση της φιλοξενίας σας, αναφέροντας 5+1 σύγχρονες πολιτιστικές μητροπόλεις – και είμαι βέβαιος ότι θα καταλάβετε γιατί δεν περιορίζομαι μόνο στις 5. Η πρώτη επιλογή μου είναι η Νέα Υόρκη, μια πόλη που θα μπορούσε να αποτελεί μικρογραφία του σύγχρονου δυτικού κόσμου. Πολιτιστική πρωτεύουσα των ΗΠΑ και, θα τολμούσα να πω, μάλλον ολόκληρης της υφηλίου. Είναι από μόνη της ένας ξεχωριστός τρόπος ζωής. Δεύτερη επιλογή, το Παρίσι. Νομίζω ότι θα αρκούσε αυτό που είχε πει ο Νίτσε, ότι «ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να έχει σπίτι στην Ευρώπη, παρά μόνο στο Παρίσι». Μόδα, τέχνη, γαστρονομία – μια πόλη που γεννά μεγάλες ιδέες, ανατρέφει κορυφαίους καλλιτέχνες και συγγραφείς. Τρίτη μητρόπολη, το Λονδίνο, όπου ο καθένας, όσο απαιτητικός και εάν είναι, μπορεί να βρει αυτό που θα τον ενθουσιάσει. Το κοκτέιλ εμπειριών στο Λονδίνο είναι συγκλονιστικό. Τέταρτη επιλογή, το Βερολινο. Πόλη της μουσικής και του θεάτρου, με δεκάδες εκθέσεις καθημερινά και με προϋπολογισμό σχεδόν 1 δισ. ευρώ τον χρόνο για τον πολιτισμό. Διαμορφώνει τις τάσεις για το σήμερα και το αύριο. Πέμπτη πόλη η Ρώμη, λόγω του μοναδικού συγκερασμού παράδοσης και σύγχρονου πνεύματος. Η επιτομή του ευρωπαϊκού πολιτισμού, από την αρχαιότητα έως το μπαρόκ και την Αναγέννηση. Το να διασχίζεις αυτή την πόλη μοιάζει σαν να ταξιδεύεις πίσω στο παρελθόν και ταυτόχρονα στο μέλλον. Και, τέλος, αλλά επ’ ουδενί με αξιολογική σειρά, η πόλη μου, η Αθήνα. Εκτός από την τεράστια αρχαία πολιτιστική κληρονομιά, τα τελευταία χρόνια χάρη σε οργανισμούς όπως το ΕΜΣΤ, το ΚΠΙΣΝ και η Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής και η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, η Αθήνα διεκδικεί διακεκριμένη θέση στο ευρωπαϊκό -και όχι μόνο – πολιτιστικό γίγνεσθαι.

Τι πιστεύετε πως χάνει ή πως κερδίζει ο άνθρωπος σε μια εποχή που ψηφιοποιούνται τα πάντα και εκ των πραγμάτων η επικοινωνία αποκτά σε όλες της τις εκφάνσεις έναν αυτοματισμό;

Στην ερώτησή σας διακρίνω την αγωνία για το μέλλον. Ωστόσο, έχω σπουδάσει μηχανικός λογισμικού και ανέκαθεν με συνάρπαζαν οι νέες τεχνολογίες. Ως εκ τούτου δεν μπορώ παρά να είμαι υπέρ της ψηφιοποίησης των δεδομένων. Διότι πρέπει να μπει ένα τέλος στη γραφειοκρατία και την ταλαιπωρία του πολίτη. Η ψηφιοποίηση είναι προς όφελος της ποιότητας της ζωής όλων μας. Δείτε όσα συνέβησαν πρόσφατα λόγω της πανδημίας: Υπηρεσίες, αγορές, θέατρα, σχολεία, μουσεία κ.ο.κ. έκλεισαν. Η ζωή όμως δεν σταμάτησε. Με τη χρήση των νέων τεχνολογιών μπορούσε οποιοσδήποτε π.χ. να επισκεφθεί εξ αποστάσεως μια εικαστική έκθεση στη Νέα Υόρκη, το μεσημέρι να «βρίσκεται» στο Μουσείο του Λούβρου και το ίδιο βράδυ να απολαμβάνει μια ζωντανή συναυλία. Η θητεία μου ως γενικού γραμματέα Πληροφοριακών Συστημάτων, αλλά και από το 2019 ως υπουργού Τουρισμού, με δίδαξε ότι οι νέες τεχνολογίες αναβαθμίζουν το προϊόν. Αυτό είναι το μέλλον – και στο μέλλον δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια.

Ποιο ή ποια βιβλία, που διαβάσατε σε παιδική και σε νεανική ηλικία, αισθάνεστε να έχουν καθορίσει τα ενδιαφέροντά σας και τον προσανατολισμό σας μέσα στη ζωή;

Οχι στην παιδική, αλλά σε νεανική ηλικία, το έργο που με επηρέασε βαθιά ήταν «Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας», το magnum opus του Κορνήλιου Καστοριάδη. Η γνωριμία με την αντισυμβατική σκέψη αυτού του τεράστιου στοχαστή, άνοιξε για εμένα νέους πνευματικούς ορίζοντες. «Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία» έλεγε ο Καστοριάδης και αυτό είναι μια μεγάλη αλήθεια. Ο ίδιος υπήρξε πολέμιος κάθε είδους ορθοδοξίας, ήταν ο διανοητής της ατομικής και συλλογικής αυτονομίας, ενώ κατόρθωσε να συνενώσει πολλά διαφορετικά πεδία: Τη φιλοσοφία, την πολιτική, την ψυχολογία.

Ποιο ιστορικό πρόσωπο θα χαρακτηρίζατε ως το ίνδαλμά σας που δεν έχει υποστεί καμιά μετακίνηση μέσα στα χρόνια;

Ο Ξενοφών, ο σπουδαίος ιστορικός αλλά και στρατιωτικός της αρχαιότητας. Ο όρος «ίνδαλμα» θα τον αδικούσε, διότι η γοητεία που ασκεί πάνω μου ο τρόπος σκέψης και καταγραφής των ιστορικών γεγονότων της εποχής που έζησε, είναι κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από τον θαυμασμό. Στην «Κύρου Ανάβαση» αλλά και στο «Κύρου Παιδεία» περιγράφει με απαράμιλλη ενάργεια τα χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει ένας ηγέτης. Ο Ξενοφών δίνει παραδείγματα ανάλυσης ανά τύπο ηγεσίας, κάτι που σήμερα διδάσκεται σαν θεωρία «Μεγάλων Ανδρών». Επίσης, κάτι που δεν γνωρίζουν πολλοί, είναι ότι ο Ξενοφών υπήρξε ο θεμελιωτής της Διοίκησης, ως επιστήμης. Στον «Οικονομικό», στο «Περί Προσόδων» αλλά και στα Απομνημονεύματά του, μέσα από διαλόγους με τον Σωκράτη, παρουσιάζει για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας σημαντικές και εκπληκτικά διαχρονικές απόψεις πάνω στο αντικείμενο της Διοίκησης. Ο Ξενοφών εγκωμιάζει αρετές οι οποίες σήμερα θεωρούνται θεμελιώδεις αρχές, όπως το καλό της εργασίας και της επιμέλειας, το κακό της αεργίας, την επιδοκιμασία και την ανταμοιβή των εργατικών και επιμελών, την οικουμενική εφαρμογή των μεθόδων διοίκησης, την επιλογή στελεχών βάσει περιγραφής καθηκόντων, τη δυνατότητα προδιαγραφής του διοικητικού έργου και πολλά άλλα. Και όλα αυτά γύρω στο 400 π.Χ.

Ποιο θα θεωρούσατε ως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό σε σχέση με τους ανθρώπους που μας αποκαλύφθηκε κατά την περίοδο της πανδημίας;

Αυθόρμητα, θα προέκρινα την υπομονή. Διότι χρειάζεται υπομονή για να μένεις κλεισμένος μέσα στο σπίτι για ημέρες, εβδομάδες, ίσως και μήνες μακριά από τους αγαπημένους ανθρώπους και τις αγαπημένες σου συνήθειες, την ίδια την κοινωνική σου ύπαρξη. Η πλειονότητα ακολούθησε τους κανόνες και πάντα σκέφτομαι κυρίως δύο ηλιακές ομάδες που θεωρώ ότι δυσκολεύτηκαν περισσότερο στην καραντίνα: Τους νέους ανθρώπους (όλοι έχουμε περάσει εφηβεία και ξέρουμε τις δυσκολίες) και τους ηλικιωμένους που για πολλούς το κυριακάτικο τραπέζι, οι γιορτές, με τα παιδιά και τα εγγόνια είναι η στιγμή που μπορεί να περιμένουν μια ολόκληρη εβδομάδα ή μια ολόκληρη χρονιά και τα στερήθηκαν μέχρι να αρθούν οι απαγορεύσεις. Παρ’ όλα αυτά, νομίζω ότι η υπομονή είναι μόνο το ορατό μέρος του παγόβουνου. Μόνο η υπομονή δεν θα είχε νόημα εάν δεν υπήρχε το πανίσχυρο, υπέροχο και συγκινητικό υπόβαθρο του πάθους όλων μας για τη ζωή, της θέλησής μας να παλέψουμε, κυρίως με τα όπλα της επιστήμης, για να μη νικηθούμε από έναν ιό.