Πολεοδομία και φυσικές απειλές

Πολεοδομία δεν είναι μόνο οι χρήσεις γης, οι όροι δόμησης και οι εντάξεις οικοπέδων στο σχέδιο πόλης, αλλά ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός για ανθεκτικές και ασφαλείς πόλεις. Σήμερα σε όλον τον κόσμο αναθεωρούν τον τρόπο σχεδιασμού των πόλεων και των οικισμών, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός από τη μεριά του με τα κατάλληλα εργαλεία που διαθέτει, όπως είναι τα GIS, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, ή έστω στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων από αυτές. Επομένως κρίνεται αναγκαίο να αλλάξει όλη η φιλοσοφία σχεδιασμού στην Ελλάδα και να κάνουμε τις πόλεις μας ανθεκτικές, εισάγοντας τα μέσα και εργαλεία που να βοηθούν στην αντιμετώπιση των φυσικών απειλών.

Σημαντικό στοιχείο βέβαια είναι η καταγραφή του γεωγραφικού χώρου, για να μπορούμε να γνωρίζουμε καλά τα φυσικά χαρακτηριστικά μιας περιοχής (ορεινή, παράκτια περιοχή, βλάστηση κ.λπ.), τα ανθρωπογενή χαρακτηριστικά (πληθυσμός,  χρήσεις γης, τεχνικά έργα και κρίσιμες λειτουργίες) και τις κλιματικές συνθήκες (άνεμοι, θερμοκρασία κ.λπ.).

Πρέπει να πούμε όμως ότι τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια περιλαμβάνουν σχέδια με τα οποία προσδιορίζουν χώρους συγκέντρωσης του κοινού και εναλλακτικές προσβάσεις σε αυτούς. Πρακτικά όμως έχουν αδρανοποιηθεί και απαξιωθεί, επειδή ποτέ δεν λήφθηκαν σοβαρά υπόψη από τους αρμόδιους φορείς διαχείρισης των καταστροφών, ούτε συντονίστηκαν με τον σχεδιασμό πολιτικής προστασίας, όπως με το πρόγραμμα Ξενοκράτης, που άλλωστε δεν προσέλαβε ποτέ χωρική διάσταση.

Θυμίζω το παράδειγμα του Κέντρου Υγείας στο Μουζάκι Καρδίτσας, που κατέρρευσε όταν πλημμύρισε το ποτάμι πέρυσι. Σύμφωνα με το Πολεοδομικό Σχέδιο χωροθετήθηκαν βασικές λειτουργίες της πόλης μέσα στην παλιά κοίτη του ποταμού. Δεν μπορεί να σχεδιάζεις την πόλη τοποθετώντας παρόχθια και μέσα στην παλιά κοίτη του ποταμού Κέντρο Υγείας, δημαρχείο, πάρκο κυκλοφοριακής αγωγής, Αγορά, αθλητικές εγκαταστάσεις και εκκλησία γιατί οι εκτάσεις ανήκουν στο Δημόσιο και δεν χρειάζεται να γίνουν απαλλοτριώσεις και επειδή τα τελευταία 50 χρόνια δεν έβρεξε στην περιοχή.

Η Πολεοδομία οφείλει να προλαμβάνει, αλλά μπορεί με το δομικό σχέδιο ανάπτυξης της πόλης/οικισμού να δώσει τις κατευθύνσεις για την ανασυγκρότηση του χώρου μετά από μια φυσική καταστροφή. Αυτό θα επιτευχθεί κατ’ αρχάς με τη χαρτογράφηση των απειλών και την εκτίμηση σεναρίων έντασης και κλίμακας των αντίστοιχων καταστροφικών φαινομένων και στη συνέχεια με τον σχεδιασμό ανάκαμψης μετά το φαινόμενο π.χ. αστικών ζωνών εκκένωσης, χώρων εκτόνωσης, οργάνωση οδικού και μεταφορικού δικτύου. Προϋπόθεση όμως όλων είναι η ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, η κύρωση των δασικών χαρτών και ο χωροταξικός σχεδιασμός.

Σήμερα το 70% της χώρας στερείται θεσμοθετημένων χρήσεων γης και πάνω από 2.000 οικισμοί δεν έχουν εγκεκριμένα όρια με προεδρικό διάταγμα. Επίσης υπάρχει το μεγάλο θέμα των αγροτικών δρόμων. Το Συμβούλιο της Επικρατείας με σειρά αποφάσεών του και τελευταία το 2018 έχει επανειλημμένως κρίνει ότι οι δρόμοι εκτός σχεδίου δεν πρέπει να χαράζονται αυθαίρετα, αλλά θα πρέπει να οργανωθούν ιεραρχικά και να εγκρίνονται  με στόχο την εξυπηρέτηση πολεοδομικών αναπτύξεων. Τέλος, το σημαντικότερο όλων είναι η άμεση κατεδάφιση των αυθαίρετων κτισμάτων, περιφράξεων και περιτοιχίσεων σε αιγιαλό, ρέματα, δασικές περιοχές, άλλες προστατευόμενες περιοχές ή και αλλού όταν ενέχουν κινδύνους καταστροφών.

Η Γραμματή Μπακλατσή είναι τοπογράφος πολεοδόμος μηχανικός.