Ο άνθρωπος φταίει, ο άνθρωπος αποφασίζει

«Οι επιστήμονες προειδοποιούσαμε επί τρεις δεκαετίες για την υπερθέρμανση του πλανήτη και τις συνέπειές της, αλλά κανείς πρακτικά δεν μας άκουγε». Αυτό είπε, ανάμεσα στα άλλα, η επικεφαλής του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ, Ινγκερ Αντερσεν, κατά την παρουσίαση της έκθεσης της Διακυβερνητικής Διάσκεψης για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), στέλνοντας σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση.

Εξίσου σαφείς ήταν και οι 234 κορυφαίοι επιστήμονες από 60 και πλέον χώρες οι οποίοι υπογράφουν την έκθεση, αναφορικά με το ποιος φέρει την ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση: Ο άνθρωπος και ο τρόπος που έχει επιλεγεί για να οργανωθούν οι κοινωνίες και οι οικονομίες. Ξεκάθαρος υπήρξε και ο ΓΓ των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος χαρακτήρισε την έκθεση «κόκκινο συναγερμό για την ανθρωπότητα».

Τα σφάλματα του παρελθόντος, οι επιλογές του μέλλοντος

Ειδικά η Αντερσεν, πάντως, με τις δηλώσεις που έκανε χθες, τα είπε κυριολεκτικά όλα μέσα σε λίγες λέξεις: «Ο κόσμος άκουγε, όμως δεν έδρασε όπως θα ήταν αναγκαίο. Ως συνέπεια, η κλιματική αλλαγή αποτελεί ένα πρόβλημα που είναι εδώ. Κανείς δεν είναι ασφαλής και επιδεινώνεται ταχύτερα. Οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή ως μια άμεση απειλή», σημείωσε. Για να συνεχίσει, με το βλέμμα στην επόμενη ημέρα.

«Δεν μπορούμε να ακυρώσουμε τα σφάλματα του παρελθόντος, όμως αυτή η γενιά των πολιτικών και επιχειρηματικών ηγετών αυτή η γενιά των συνειδητοποιημένων πολιτών, μπορούν να κάνουν τα πράγματα σωστά. Αυτή η γενιά μπορεί να επιτύχει τις συστημικές αλλαγές που θα σταματήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, θα βοηθήσουν τους πάντες να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες και να δημιουργήσουν έναν κόσμο ειρήνης, ευημερίς και ισότητας».

Συμπέρασμα πρώτο, λοιπόν: Ναι, η θερμοκρασία θα συνεχίσει να αυξάνεται για τα αρκετά επόμενα χρόνια, ακόμη και με βάση το πιο αισιόδοξο σενάριο. Ναι, τα «ακραία καιρικά φαινόμενα» θα γίνουν πιο συνήθη και θα έχουν μεγαλύτερη διάρκεια, επηρεάζοντας τον τρόπο ζωής εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Και ναι, ορισμένες από τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί – μείωση του όγκου και του πάχους των πάγων, αύξηση της θερμοκρασίας και της οξύτητας στα βάθη των ωκεανών κ.λπ. – θεωρούνται μη αναστρέψιμες, κάτι που σημαίνει ότι θα συνεχιστούν.

«Εχουμε ήδη αλλάξει τον πλανήτη μας και με ορισμένες από αυτές τις αλλαγές θα είμαστε αναγκασμένοι να ζήσουμε για τους επόμενους αιώνες ή και χιλιετίες», δήλωσε το μέλος της ομάδας των εμπειρογνωμόνων του IPCC και επιστήμονας του Imperial College του Λονδίνου, δρ. Γιόερι Ρότζελι.

Υπάρχει ακόμη χρόνος

Συμπέρασμα δεύτερο, ωστόσο: Τα δεδομένα και οι επιστημονική τους αξιολόγηση και ανάλυση δείχνουν ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για την ανθρωπότητα, η οποία βρίσκεται με το ένα πόδι στον γκρεμό, αλλά συνεχίζει να πατά με το δεύτερο σε σταθερό έδαφος. Ετσι, εφόσον τις επόμενες τρεις πολύ κρίσιμες δεκαετίες γίνουν αυτά που πρέπει, σε όλα τα επίπεδα, η ολοκληρωτική καταστροφή μπορεί να αποτραπεί – όσο για τις επόμενες γενιές, θα έχουν δικαίωμα να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον.

«Εχουμε χάσει την ελπίδα μας; Και ναι και όχι. Σύμφωνα με αυτή την έκθεση, εξακολουθούμε να έχουμε μια ευκαιρία να σταματήσουμε την αρνητική τάση όσον αφορά στο κλίμα μέχρι το μέσο του αιώνα, κυρίως περιορίζοντας τη χρήση των ορυκτών καυσίμων και ανακόπτοντας την καταστροφή των δασών», όπως είπε ο γενικός γραμματέας του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας, Πέτερι Τάαλας. Δεν είμαστε καταδικασμένοι», είπε και η Φριντερίκε Οτο, από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Με βάση όλα τα παραπάνω, η έκθεση της IPCC παρουσιάζει πέντε βασικά σενάρια για τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθούν τα πράγματα σε αυτό το επίπεδο. Αφήνει δε με σαφήνεια να εννοηθεί ότι το ποιο από όλα θα επικρατήσει τελικώς δεν είναι ζήτημα τύχης, αλλά επιλογών που θα γίνουν από τους ανθρώπους και τους κυβερνώντες. Σε ολόκληρο τον πλανήτη, αλλά πρωτίστως στις πλούσιες και ισχυρές χώρες – αυτές, δηλαδή, που ούτως ή άλλως ευθύνονται περισσότερο για την εκπομπή «αερίων του θερμοκηπίου» και έχουν τον καθοριστικό λόγο για τις πιο κρίσιμες αποφάσεις.

Τομές σε τρόπο ζωής και οικονομία

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι διαβάζοντας κανείς τα σενάρια, μπορεί κανείς να καταλάβει ότι – όπως επισήμανε και η Αντερσεν, κάνοντας λόγο για την ανάγκη δημιουργίας ενός κόσμου «ειρήνης, ευημερίας και ισότητας» – οι αλλαγές που επιβάλλεται να γίνουν δεν είναι επιμέρους, αλλά ισοδυναμούν με μεγάλες και συνολικές τομές. Για του λόγου το αληθές, το χειρότερο από όλα τα σενάρια (για το οποίο η έκθεση επισημαίνει πως «πρέπει να αποφευχθεί με κάθε κόστος») είναι αυτό που θα οδηγήσει στην ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη, με βάση τους δείκτες. Είναι κάτι, όμως, που θα βασιστεί στην υπερεκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων και θα οδηγήσει σε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 4,4 βαθμούς Κελσίου ως το τέλος του αιώνα.

Αντιθέτως, όπως σημειώνουν οι επιστήμονες στο πιο αισιόδοξο από όλα τα σενάρια, με βάση το οποίο είναι πιο πιθανό ο Αρμαγεδδών να αποφευχθεί, απαιτούνται οι εξής ενέργειες, σύμφωνα και με την αποκωδικοποίηση που έκανε το Reuters: «Οι κοινωνίες πρέπει να στραφούν προς πιο βιώσιμες πρακτικές, με το κέντρο βάρους να μετατοπίζεται από την οικονομική ανάπτυξη στην ευημερία όλων. Την αύξηση των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την υγεία. Τον περιορισμό των ανισοτήτων».

Ποιοι, άραγε, μπορούν και είναι έτοιμοι να πάρουν τέτοιες αποφάσεις και να αναλάβουν τέτοιου είδους δράσεις στην εποχή μας;

Θεωρητικά, οι πρώτες αντιδράσεις της Ευρώπης στην έκθεση της IPCC αφήνει περιθώριο αισιοδοξίας, ενόψει και της διάσκεψης για το κλίμα που θα πραγματοποιηθεί το φθινόπωρο στη Γλασκώβη. «Πρέπει να είναι η στιγμή που ο κόσμος θα πει “αρκετά!”», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Φρανς Τίμερμανς. «Ο χρόνος πιέζει για να σώσουμε τον πλανήτη», σημείωσε από την πλευρά της η γερμανίδα υπουργός Περιβάλλοντος, Σβένια Σούλτσε, επικαλούμενη και τις πρόσφατες καταστροφικές και φονικές πλημμύρες στη χώρα της.

Οσο για τη Γαλλία, η υπουργός Οικολογικής Μετάβασης, Μπαρμπαρά Πομπιλί, έκανε λόγο για την «πρόκληση» που συνιστά ο στόχος «να εξέλθουμε μέσα σε μία δεκαετία από έναν πολιτισμό βασισμένο στα ορυκτά καύσιμα».

Το ίδιο ισχύει και για το σχόλιο του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Αντονι Μπλίνκεν: «Είναι σημαντικό όλες οι χώρες και κυρίως οι μεγάλες οικονομίες να κάνουν αυτό που τους αναλογεί στη διάρκεια αυτής της κρίσιμης δεκαετίας των χρόνων του 2020 για να βάλουν τον κόσμο σε μια πορεία που να καθιστά εφικτό το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου».

Θετικές, αναμφίβολα, αυτές οι δηλώσεις. Μόνο που αντίστοιχες είχαν γίνει και μετά τη Διάσκεψη του Παρισιού, το 2015 (που βασίστηκε στην προηγούμενη έκθεση της IPCC), όμως η κλιματική κρίση συνέχισε να επιδεινώνεται και μάλιστα με ταχύτερους ρυθμούς…