Αντιπυρικός σχεδιασμός και κλιματική αλλαγή

Παρακολουθώντας τις τελευταίες δασικές πυρκαγιές, δεν μπορεί κανείς παρά να σταθεί σε κάποια δεδομένα:

• Μεγάλες φωτιές με μεγάλες καταστροφές, χωρίς ιδιαίτερους αέρηδες.
• Απόδοση μηχανισμού καταστολής.

Τι έχει αλλάξει όμως και έχουμε αυτή την κατάσταση, και έχουμε τόσες φωτιές;

Σε προηγούμενες δεκαετίες θα αναζητούσαμε τους οικοπεδοφάγους. Σήμερα, όμως έχει γίνει κτήμα σε όλους μας ότι μια έκταση που καίγεται κηρύσσεται αναδασωτέα και φυσικά δεν μπορεί να αλλάξει χρήση. Παράλληλα, η ολοκλήρωση της κατάρτισης των δασικών χαρτών, παρόλο που δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία κύρωσής τους, παρέχει την πληροφορία και δίνει τη δυνατότητα στη δασική υπηρεσία να γνωρίζει τη μορφή της έκτασης και να σχεδιάζει και να υλοποιεί την προστασία της. Σε τι οφείλεται όμως η αύξηση των δασικών πυρκαγιών τη φετινή χρονιά; Σίγουρα στις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται αυτή την περίοδο (καύσωνας), που δημιουργούν συνθήκες ανάπτυξης πυρκαγιών και γρήγορης μετάδοσής τους, και στη συσσωρευμένη βιομάζα λόγω της μη διαχείρισης των δασών. Αυτές είναι παράμετροι οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη στον σχεδιασμό της αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Πρέπει λοιπόν να ληφθεί υπόψη ότι η προστασία των δασών μας θα πρέπει να αντιμετωπίζει και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, δηλαδή ότι με ακραία καιρικά φαινόμενα και υψηλές θερμοκρασίες θα αναπτύσσονται και μεγάλες πυρκαγιές.

Δεδομένης και της εγκατάλειψης των δασών από τους παραδοσιακούς διαχειριστές, όπως είναι οι ρητινοσυλλέκτες, υλοτόμοι, κτηνοτρόφοι, γεωργοί κ.τ.λ., δημιουργούνται οι προϋποθέσεις που μας οδηγούν και σε κάποια συμπεράσματα για τον τρόπο οργάνωσης της άμυνάς μας απέναντι σε τέτοια φαινόμενα.

Η καλύτερη άμυνα είναι η οργάνωση της πρόληψης, η οποία περιλαμβάνει την πρόληψη (έργα – υποδομές – διαχείριση) και τη φύλαξη του δάσους ώστε να περιοριστούν οι κίνδυνοι και οι λόγοι ανάπτυξης μιας πυρκαγιάς. Το πρώτο και κύριο έργο της πρόληψης είναι η διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων είτε έχουν οικονομικό ενδιαφέρον είτε όχι.

Τα δάση της Νότιας Ελλάδας, τα δάση δηλαδή της χαλεπίου πεύκης, δεν παρουσιάζουν οικονομικό ενδιαφέρον, γι’ αυτό και δεν τα διαχειρίζονται μέχρι σήμερα.Ομως, η ύπαρξη του δάσους αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα του κλίματος της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, και ως εκ τούτου παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον και αυτό επιτάσσει την άμεση ένταξή τους  σε ένα διαχειριστικό πλαίσιο επί τη βάσει της αρχής της αειφορίας. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την αειφόρο διαχείριση, τη μείωση της βιομάζας, τον καθαρισμό και την αραίωση, την κατασκευή και συντήρηση των έργων υποδομής (δρόμοι κ.τ.λ.). Επιπλέον, θα πρέπει να υπάρχουν ένα σχέδιο και ένας μηχανισμός φύλαξης. Αυτό σημαίνει στελέχωση της δασικής υπηρεσίας και κατά προτεραιότητα απασχόλησή της με τη διαχείριση των δασών.

Απαιτείται λοιπόν αντιπυρικό σχέδιο σε επίπεδο δασικού συμπλέγματος ή διοικητικών ορίων οργανωτικής μονάδας (Δασαρχείο), ακολούθως Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας σε επίπεδο Δήμου και αντίστοιχο σχέδιο σε επίπεδο Περιφέρειας. Τα τρία σχέδια είναι αλληλοσυμπληρούμενα και το καθένα τροφοδοτεί το άλλο.

Ολα τα έργα πρόληψης, ανεξαρτήτως από τον φορέα υλοποίησης (Δασαρχεία, Δήμοι ή Περιφέρειες), εντάσσονται στο πρόγραμμα έργων του αντιπυρικού σχεδίου και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς ακολουθούν τον σχεδιασμό αυτόν. Επιβάλλεται η πλήρης και συντονισμένη συνεργασία όλων των φορέων, ο καθένας στο αντικείμενό του και την αρμοδιότητά του. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να έχουμε επιτυχή παρέμβαση στην υπηρεσία των δασών.

Ο Νίκος Χλύκας είναι δασολόγος – περιβαλλοντολόγος