Μπορούμε

Ο 20ός αιώνας χαρακτηρίστηκε από την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και σχέσεων που επέτρεψε στον άνθρωπο, διά της τεχνολογίας, να «δαμάσει» τη φύση με συνέπεια την αδιαμφισβήτητη βελτίωση της ποιότητας ζωής και του προσδόκιμου ζωής. Σήμερα ζούμε μια τομή στη σύγχρονη ιστορία. Η ανθρωπότητα μουδιασμένη απέναντι στα φυσικά φαινόμενα (πανδημία, πυρκαγιές, σεισμοί, πλημμύρες, κλιματική αλλαγή) φαίνεται να έχει «ξεχάσει» τη χρησιμότητα των συλλογικών κατακτήσεων της ανθρώπινης διάνοιας. Σήμερα, αντιμετωπίζουμε σχεδόν «αποσβολωμένοι» τη φρενήρη παγκόσμια πορεία του SARS-CoV-2 που προκαλεί την COVID-19.

Ενα καινούργιο νόσημα που χαρακτηρίζεται από σοβαρές αιματολογικές και αγγειακές διαταραχές σε περίπου 20% των ασθενών. Θεωρούμε σχεδόν νομοτέλεια τη ραγδαία επιδείνωση της νόσου που θα οδηγήσει πολλούς από τους ασθενείς στη μονάδα εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) και τη θανατηφόρο κατάληξη πολλών συμπολιτών μας. Δρούμε ευκαιριακά περιμένοντας ένα θαύμα – χθες ήταν οι πεποιθήσεις μας, σήμερα είναι το εμβόλιο ή τα μονοκλωνικά αντισώματα ή η θεϊκή παρέμβαση. Ωστόσο, αρνούμαστε με πείσμα να αναπτύξουμε μια συνολική στρατηγική για την αντιμετώπιση της πανδημίας γιατί γνωρίζουμε ότι για να γίνει αυτό χρειάζεται να δράσουμε συλλογικά και να οργανωθούμε από το κράτος.

Χρειάζεται λοιπόν να δούμε το ευρύτερο πεδίο. Γνωρίζουμε λοιπόν ότι η παρουσία καρδιαγγειακών νοσημάτων ή καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου, ο καρκίνος, η εγκυμοσύνη είναι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου για επιδείνωση της COVID-19. Ομως ο κίνδυνος αυτός καθορίζεται και από κονωνικούς, γεωγραφικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Τα επιδημιολογικά δεδομένα επιβεβαιώνουν την «ακρίβεια» της μοιρολατρικής φράσης «όπου φτωχός και η μοίρα του». Οι φτωχότεροι συμπολίτες μας, οι εργαζόμενοι στη βιομηχανία, στον τουρισμό, στα μέσα μαζικής μεταφοράς, όπως και οι εργαζόμενοι στις ιατρικές υπηρεσίες βρίσκονται σε σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν σοβαρή COVID-19 και να πεθάνουν σε σύγκριση με τα πιο εύπορα κοινωνικά στρώματα. Οι άνεργοι, οι μετανάστες, οι άνθρωποι που ζουν σε εργασιακό ή ρατσιστικό stress είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στη λοίμωξη και σε κίνδυνο να πάθουν βαριά COVID-19. Η μόλυνση του περιβάλλοντος και η βιομηχανική ρύπανση, συνθήκες που ευνοούν τη μετάδοση του SARS-CoV-2, είναι ανεξάρτητοι παράγοντες κινδύνου επιδείνωσης της νόσου.

Η διεθνής επιστημονική κοινότητα έχει απαντήσει στην απειλή της πανδημίας απέναντι στην ανθρώπινη ζωή και στη δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών μας. Μέσα σε 6 μήνες από την εκδήλωση της πανδημίας αναπτύξαμε:

1. Αποτελεσματικά και ασφαλή εμβόλια που ελέγχθηκαν σύμφωνα με τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα σε μελέτες φάσης ΙΙΙ πριν αδειοδοτηθούν και ξεκινήσει το εμβολιαστικό πρόγραμμα.

2. Αποτελεσματικές μεθόδους για την ανεύρεση ασθενών με COVID-19 που βρίσκονται σε κίνδυνο επιδείνωσης της νόσου από το πρωτοβάθμιο επίπεδο (εξωνοσοκομειακή περίθαλψη) έως τη ΜΕΘ που επιτρέπουν την εξατομικευμένη αποτελεσματικότερη θεραπευτική αντιμετώπιση.

3. Αποτελεσματικές θεραπευτικές στρατηγικές (προσοχή, όχι θαυματουργά φάρμακα) που εφόσον εφαρμόζονται νωρίς – μέσα στην κοινότητα – μπορούν να ελαττώσουν έως και 50% τη ροή των ασθενών προς το νοσοκομείο ενώ έχουμε ήδη θεαματική ελάττωση της θνητότητας των ασθενών που νοσηλεύονται στις ΜΕΘ (θυμίζουμε ότι η θνητότητα ασθενών με COVID-19 στις ΜΕΘ ήταν της τάξης του 60% τον Μάρτιο του 2020 και έπεσε στο 30% τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς).

4. Τεχνολογίες τηλεϊατρικής, eHealth, artificial intelligence, machine learning που εφαρμοζόμενες σε όλα τα επίπεδα αντιμετώπισης της πανδημίας επιτρέπουν να γίνεται ασφαλής πρόβλεψη των επιδημικών κυμάτων, προσαρμογή των μέτρων αντιμετώπισης (φαρμακευτικών, μη φαρμακευτικών, εμβολιασμού κ.λπ.) σύμφωνα με τις κοινωνικές ή γεωγραφικές ιδιαιτερότητες των διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων.

Σήμερα βρισκόμαστε – καθώς προβλεπόταν – στο 4ο κύμα. Σύντομα το 4ο κύμα «κρουσμάτων» θα μετατραπεί και σε 4ο κύμα νοσηλειών. Επειδή τα μη φαρμακευτικά μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας (απαγορεύσεις κυκλοφορίας, lockdown) είναι ο τρόπος αντιμετώπισης των επιδημιών που έρχεται από τον 19ο αιώνα έχουμε επείγον καθήκον να εναρμονίσουμε την πολιτική αντιμετώπισης της πανδημίας με τις σημερινές διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και είναι οργανωμένη σε 3 άξονες που πρέπει να αναπτύσσονται ταυτόχρονα:

(1) Prevention: Πρόληψη έναντι της μόλυνσης από SARS-CoV-2.

(2) Detection: Ανίχνευση και έγκαιρη διάγνωση των ασθενών με αυξημένο κίνδυνο επιδείνωσης της COVID-19.

(3) Anticipation: Πρόνοια για την έγκαιρη χορήγηση ιατρικής φροντίδας (PDA). (https://www.thieme-connect.de/products/ejournals/pdf/10.1055/a-1535-8807.pdf)

Καθώς ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε είναι ακόμη μακρύς σε αυτή την πρωτόγνωρη κατάσταση, το κύριο όπλο μας είναι η αλληλεγγύη, η κοινωνική συνοχή και η ενίσχυση του κράτους πρόνοιας.

Ο Γρηγόρης Γεροτζιάφας είναι διευθυντής του ερευνητικού κέντρου Cancer, Biology and Therapeutics (INSERM U938) και καθηγητής Αιματολογίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στο Παρίσι