Στοιχειώδες μάθημα από την καταστροφή

Ο τεράστιος Βίκτωρας Ουγκό μετρούσε την πρόοδο στα δάκτυλα ενός χεριού: σιδηρόδρομοι, σχολείο για όλους, καθολική ψηφοφορία, απαγόρευση παιδικής εργασίας, κατάργηση δουλείας. Η Φύση δεν άξιζε της προσοχής μας, έπρεπε μόνον να τιθασευθεί ως πηγή δεινών. Βεβαίως, οι αγρότες και κτηνοτρόφοι της εποχής φοβόντουσαν για την καταστροφή που θα προκαλούσε το τρένο στο γάλα των αγελάδων!

Η εποχή μας ορίζει το τέλος εκείνων των αντιλήψεων. Ορθώς το ελληνικό πρόγραμμα για το Ταμείο Ανάκαμψης δίνει την αναλογικά μεγαλύτερη μερίδα σε έργα, πρακτικά και στρατηγικά, που θα συμβιβάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις 150 ετών εντατικής εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων με τη νέα ισορροπία που αναζητείται, δειλά, τα τελευταία 50 χρόνια, από τότε που σπεύσαμε να καταγελάσουμε τα συμπεράσματα της έκθεσης της Λέσχης της Ρώμης (1972): περιβαλλοντική καταστροφή, φτώχεια, ενδημικές απειλές στην υγεία, ατμοσφαιρική ρύπανση των πόλεων, εγκληματικότητα. Η αγωνία για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη ζωή μας αλλάζουν, επιτέλους, τα δεδομένα των αποφάσεων. Επιτέλους!

Θα χρειαστεί όμως πολύς καιρός, καλός σχεδιασμός, επιμονή και διαθέσιμοι πόροι. Μέχρι τότε, ένας διπλός κανόνας μπορεί να φέρει χειροπιαστά αποτελέσματα. Ο συνδυασμός της πρόνοιας έναντι της ζημιάς, ιδίως της πυρκαγιάς που είναι πλέον μόνιμη απειλή, με τη θεραπεία των επιπτώσεων όταν η ζημιά, δυστυχώς, πραγματοποιείται. Πρόχειρη εκτίμηση για την περιοχή της Βαρυμπόμπης δείχνει ότι μόνον ένα στα δέκα περιουσιακά στοιχεία είναι ασφαλισμένο. «Ποιος θα με αποζημιώσει εμένα;» φώναζε πυρόπληκτος. Η απάντηση είναι, προφανώς, το κράτος, δηλαδή οι άλλοι φορολογούμενοι. Σε αυτό αποδίδομε ολοκληρωτική ολιγωρία: να προλαμβάνει κάθε καταστροφή, να την περιορίζει άμεσα και να καταπραΰνει τις πληγές που ανοίγει.

Δεν διαφωνώ. Το κράτος έχει τη συνολική ευθύνη. Οφείλει να σχεδιάσει, να προβλέψει, να επιτηρήσει και να θεραπεύσει. Ομως, για να αντεπεξέλθει σε αυτό το καθήκον είναι απολύτως απαραίτητο να ξεχωρίσει τον δικό του ρόλο, που είναι να ορίζει κανόνες προστασίας, να φροντίζει για την αρτιότητα και ετοιμότητα των κρατικών μέσων προστασίας και, τελικά, να προσδιορίζει με σαφήνεια τις δικές μας, ατομικές, ευθύνες, ως πολίτες και ιδιοκτήτες. Για τους δύο πρώτους «ρόλους» σημασία έχει η ψήφος μας, η συνέχεια του κράτους και οι διεθνείς κανόνες, όταν υπάρχουν. Η τρίτη περίπτωση, οι καταδικές μας ευθύνες παραμένουν ασαφείς στη χώρα μας. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να λαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα προστασίας κατά την κατασκευή μιας κατοικίας (δομικά υλικά, πυροσβεστικά μέτρα) και ελάχιστα ελέγχεται η συμμετοχή του στον, συνήθως ετήσιο, κύκλο πρόληψης, όπως κυρίως είναι ο καθαρισμός οικοπέδων.

Οι πυρκαγιές των ημερών υπενθυμίζουν ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει, επιτέλους, να κάνει δύο βήματα. Πρώτον και άμεσο, να αφαιρείται από το φορολογητέο εισόδημα το κόστος ασφάλισης. Δεύτερον, σταδιακά, να γίνει υποχρεωτική η ασφάλιση έναντι βασικών κινδύνων (πυρκαγιά, πλημμύρα και σεισμός) σε περιοχές που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε αυτούς τους κινδύνους. Οι εταιρείες εκπίπτουν ήδη τη σχετική δαπάνη. Γιατί όχι και τα νοικοκυριά;

Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου είναι δημοσιογράφος