Μια δυσοίωνη εποχή{CR}

Η εποχή του καύσωνα είναι μια δυσοίωνη εποχή. Θυμάμαι (από το «Ενα βέλος στον ουρανό») την περιγραφή από τον Αρθουρ Καίστλερ μιας παρατεταμένης καλοκαιρινής περιόδου στην Αλεξάνδρεια, με χαμσίνι, τον ζεστό, ξηρό και αμμώδη άνεμο που φυσάει στη χώρα του Νείλου. Κοβόταν η ανάσα και ήξερες ότι η επόμενη μέρα θα είναι ίδια και χειρότερη από την προηγούμενη. Δεκαετία του 1920 και ο συγγραφέας, νεαρός δημοσιογράφος σε μια καυτή από κάθε άποψη, και τότε, περιοχή, περιγράφει τον καιρό σε συνδυασμό με τη δική του άθλια οικονομική κατάσταση που τον αναγκάζει να ζήσει σε συνθήκη πείνας. Χαμσίνι, που σε καθηλώνει στην αδράνεια, περιγράφει και ο Στρατής Τσίρκας στην Τριλογία του «Ακυβέρνητες Πολιτείες».

Στην εύκρατη ζώνη όπου είναι τοποθετημένη η Ελλάδα, έως πρόσφατα τις ακραίες συνθήκες τις αντιμετωπίζαμε σχεδόν τουριστικά. Τα «κυνικά καύματα» του Ιουλίου ήταν εποχή θερινής σκληραγωγίας, που μετατράπηκε σε εποχή διακοπών μετά τη Μεταπολίτευση, όταν γενικεύτηκε η τάση φυγής – που έως τότε ήταν προνόμιο των σχετικά λίγων υπαλλήλων.

Η εμπειρία ακραίας και παρατεταμένης ζέστης για τη δική μου γενιά ήταν το 1987. Με θυμάμαι νεαρό διορθωτή στην «Ελευθεροτυπία» της οδού Κολοκοτρώνη, να σπεύδω νωρίς στη δουλειά και να κάθομαι και μετά το τέλος του ωραρίου, επειδή τα γραφεία είχαν κλιματισμό – από τις λίγες επιχειρήσεις με τη σχετική διευκόλυνση. Θυμάμαι που πνιγόμαστε στην Αθήνα της ρύπανσης και του νέφους, και την πανικόβλητη αναζήτηση δροσιάς από πολλούς. Προσωπικώς, εκτός ωραρίου, έλυσα το πρόβλημα καταφεύγοντας στη δροσιά του κινηματογράφου Τιτάνια, στην οδό Θεμιστοκλέους, κοντά στην Ομόνοια. Θυμάμαι, οι προβολές άρχιζαν από το μεσημέρι – και όσοι ήξεραν έκοβαν εισιτήριο από νωρίς. Εκείνες τις μέρες προβάλλονταν οι δύο πρώτες ταινίες Ράμπο («Το πρώτο αίμα» και «Η αποστολή»), ξορκισμένες ως «κακό Χόλιγουντ» και προπαγανδιστικές. Ηταν τα χρόνια της πρωτοπορίας, ψάχναμε δύσκολες ταινίες δημιουργών με το ντουφέκι, αλλά τα δύο πρώτα Ράμπο τα έμαθα απ’ έξω, αφού πρέπει να τα είδα από τέσσερις φορές.

Με απολογισμό 1.200 νεκρούς από τον καύσωνα, ο καύσωνας εκείνος που κράτησε μέρες απέβη καταστροφικός. Και μολονότι τα προβλήματα που προκλήθηκαν ήταν πρωτοφανή, πολύ σύντομα ο καύσωνας και ιδίως οι νεκροί έγιναν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης. Τα συνοψίζει εξαιρετικά ο Γιώργος Μαρκατάς στο λήμμα «Καύσωνας» από το πρωτότυπο λεξικό «Η Ελλάδα στη δεκαετία του ’80» (επιμ. Βασίλης Βαμβακάς – Παναγής Παναγιωτόπουλος, Επίκεντρο): «Οσο τα θύματα αυξάνονταν, τόσο κέρδιζε έδαφος η πολιτική διάσταση. Βασικό θέμα αντιπαράθεσης των ημερών της κρίσης αλλά και του αμέσως επόμενου διαστήματος ήταν ο βαθμός ετοιμότητας του κρατικού μηχανισμού». Παρά τους πολιτικούς διαξιφισμούς που, ως συνήθως, κατέληξαν σε υπερβολές, η επόμενη μέρα, πολιτικά, δεν επηρεάστηκε. «Η ανθρωπιστική κρίση δεν παρήγαγε ουσιαστικά καμία κοινή δραματική αίσθηση, η πολιτική διχοτομία δεν αμβλύνθηκε, το κράτος δεν εγκλήθηκε με ορθολογικούς όρους».

Οι όποιες αλλαγές έγιναν ιδιωτικώς – με την αθρόα αγορά κλιματιστικών. Κατά τα άλλα, τίποτα δεν άλλαξε. Την ένταση της περιόδου διαδέχτηκε η λήθη και μόνο μακροπρόθεσμα αντιμετωπίστηκε το νέφος και η ρύπανση, χωρίς ωστόσο η Αθήνα να γίνει περισσότερο βιώσιμη.

Ο φετινός καύσωνας είναι, επίσης, μια δυσοίωνη εποχή. Κι είμαστε ελάχιστα προετοιμασμένοι για τις επιπτώσεις της – αλλά και για την επανάληψή της στο μέλλον.