Υβρις, νέμεσις, κάθαρσις

1964. Ο Λίντον Τζόνσον είναι, μετά τη δολοφονία του Κένεντι, Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών και λανσάρει τον «Πόλεμο κατά της Φτώχειας», τη «Μεγάλη Κοινωνία» και τον «Νόμο για τα Ατομικά Δικαιώματα» (Civil Rights Act, που βάζει τέλος στον απόλυτο αποκλεισμό των μαύρων πολιτών), γενικεύοντας παράλληλα την αμερικανική ανάμειξη στο Βιετνάμ. Ελληνες και Τούρκοι πολεμούν στη Λεμεσό, ο Κωνσταντίνος γίνεται (ο τελευταίος) βασιλιάς των Ελλήνων. Ο Ψυχρός Πόλεμος μαίνεται, ο Μπρέζνιεφ αναλαμβάνει τα ηνία στη Σοβιετική Ενωση, ο Μαντέλα μπαίνει στη φυλακή, ο Τσε Γκεβάρα μιλάει στον ΟΗΕ, η Κίνα κάνει την πρώτη της πυρηνική δοκιμή. Οι Μπιτλς κατακτούν την Αμερική, ο Σαρτρ βραβεύεται με το Νομπέλ Λογοτεχνίας, το οποίο αρνείται, ο Σίντεϊ Πουατιέ γίνεται ο πρώτος μαύρος που κερδίζει Οσκαρ, και το παραλαμβάνει με δάκρυα. Τον Οκτώβριο διεξάγονται στο Τόκιο Ολυμπιακοί Αγώνες, εξ αναβολής (είχαν δοθεί στην Ιαπωνία το 1940 αλλά τις εμπόδισε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος), λαμπηδοδρόμος είναι ένας αθλητής που γεννήθηκε τη μέρα που βομβαρδίστηκε η Χιροσίμα. Πολλές μέρες βρέχει, το ταρτάν είναι χωμάτινο, οι δρομείς καρφώνουν μόνοι τους τους βατήρες τους στο έδαφος, τα γήπεδα είναι γεμάτα, οι Ιάπωνες έχουν διδαχθεί να επευφημούν κυρίως τους ξένους αθλητές. Ο Μπομπ Χέιζ κάνει δέκα δευτερόλεπτα στα 100 μέτρα (ισοφάριση του παγκόσμιου ρεκόρ) στην τελευταία του κούρσα πριν περάσει στο αμερικανικό ποδόσφαιρο, η Αγγλίδα Αν Πάκερ κερδίζει αργυρό μετάλλιο στα 200 μέτρα (τη σπεσιαλιτέ της) και χρυσό στα 800 (όπου τρέχει για πρώτη φορά). Το άλμα επί κοντώ διαρκεί επτά ώρες, τελειώνει μέσα στο σκοτάδι κι ο Αμερικανός Χάνσεν κερδίζει τον Γερμανό Ράινχαρντ στην τελευταία προσπάθεια. Οι μεγάλες γυναίκες αθλήτριες – η Ντόν Φρέιζερ στο κολύμπι, η Λαρίσα Λατίνινα στη γυμναστική – είναι γυναίκες και στην εμφάνιση, το τζούντο κάνει την πρώτη του εμφάνιση σε Ολυμπιακούς (στη μεγάλη κατηγορία τους Γιαπωνέζους νικά ένας Ολλανδός), οι Γιαπωνέζες θριαμβεύουν στο βόλεϊ γυναικών. Οι Αμερικανοί κερδίζουν στην κατάταξη (μερικά πράγματα είναι διαχρονικά) με τη Σοβιετική Ενωση πολύ κοντά (και συνολικά περισσότερα μετάλλια), την Ιαπωνία τρίτη (ο παράγοντας έδρα είναι πάντα σημαντικός) και την Ελλάδα στο μηδέν. Είναι εποχή πολέμων, λουλουδιών κι ελπίδας – και οι Ολυμπιακοί Αγώνες, οι πρώτοι που μεταδίδονται τηλεοπτικά, δίνουν αυτοπεποίθηση σε μια χώρα ηττημένη και χαμόγελο σε μια ανθρωπότητα υπό ανακατασκευή.

2021. Η πανδημία, που μπήκε στον δεύτερο χρόνο της, σκεπάζει τα πάντα. Ο Μπάιντεν αντικατέστησε τον Τραμπ στην Προεδρία των ΗΠΑ, έδωσε μια μικρή ελπίδα στην ανθρωπότητα αλλά δεν μπορεί να περάσει την ατζέντα του. ΗΠΑ και Κίνα βρίσκονται σε φάση ανομολόγητου Ψυχρού Πολέμου, η Ευρώπη ψάχνεται, η κλιματική αλλαγή είναι παρούσα κάθε μέρα. Η Ελλάδα παλεύει όχι μόνο με την Τουρκία και για την Κύπρο αλλά και για την «κανονικότητα», ενώ έχει πλέον δύο από τους καλύτερους αθλητές του κόσμου στο μπάσκετ και στο τένις. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ξαναγίνονται στο Τόκιο, πάλι εξ (υγειονομικής) αναβολής, με αυστηρά πρωτόκολλα, χωρίς θεατές και με φόβο. Εχει ζέστη και υγρασία, όλα, από το σήμα έναρξης ως τα ρομπότ που μαζεύουν τις μπάλες στα γήπεδα και τα ανακυκλούμενα κρεβάτια, είναι στον αστερισμό της τεχνολογίας, της πράσινης ανάπτυξης και της κυκλικής οικονομίας, λείπουν οι φωνές, το χαμόγελο, η χαρά ζωής. Εστω με ένα αφτί και μισό μάτι, λόγω αμφιθυμίας και ωραρίου, ο κόσμος παρακολουθεί, χωρίς να κρατάει την ανάσα του αλλά κάτι περιμένοντας. Το βρίσκει, πριν καν αρχίσει ο στίβος, στη νίκη ενός Τυνήσιου στο κολύμπι, στο μετάλλιο ενός κουβετιανού σκοπευτή στους έβδομους Ολυμπιακούς του, στα δύο αδέρφια από την Ιαπωνία που κερδίζουν χρυσά (στο τζούντο φυσικά) με μισή ώρα διαφορά, στην επιβεβαίωση των σπεσιαλιτέ κάθε χώρας: οι Αμερικανοί στα πάντα, οι Βρετανοί στο ξεπέρασμα των Ευρωπαίων, οι Αυστραλοί στο κολύμπι, οι Γάλλοι στην ξιφασκία, οι Ρώσοι, που αποκλείστηκαν λόγω ομαδικού ντόπινγκ αλλά συμμετέχουν ως «ρωσική ολυμπιακή επιτροπή» – δηλαδή με το όνομα αυτής που τους ντόπαρε -, στη γυμναστική και στην ομορφιά. Οι ΗΠΑ θα πρωτεύσουν, δεύτεροι, και κοντά, θα είναι οι Κινέζοι, ενώ θα σκίσουν πάλι οι οικοδεσπότες και σίγουρα θα έχουμε Ελληνες στο βάθρο (και στον ύμνο). Ολοι ξέρουμε ότι είναι ύβρις που έγιναν αυτοί οι Αγώνες, ότι η μοίρα τους θα είναι να συγκρίνονται με τους προκατόχους τους πριν από μισόν αιώνα, κι ότι ο αθλητισμός θα δώσει – δεν γίνεται αλλιώς – στιγμές συγκίνησης, αλλά δεν είναι – ούτε καν αυτός – ικανός για κάθαρση σε μια εποχή που δεν τη σηκώνει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος