«Μαζί του γιορτάζουν μουσική και πολιτισμός»

Το 1981 ο Μίκης Θεοδωράκης συναντάει για μία ακόμη φορά τον κορυφαίο ερμηνευτή της εποχής (εφτά χρόνια αργότερα θα τον εμπιστευτεί ως λαϊκό τραγουδιστή στη ζωντανή ηχογράφηση του «Αξιον εστί» στο Ηρώδειο). Μετά τα «18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας» (1974), σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, οι δυο τους συνεργάζονται στον δίσκο «Ραντάρ», που περιλαμβάνει πολιτικά και κοινωνικά τραγούδια, σε στίχους του Κώστα Τριπολίτη. Στη διφωνία της «Σύνοψης» σμίγουν δύο γενιές και, εν μέρει, δύο κόσμοι. Ο Μ. Θεοδωράκης κρατούσε εκεί τον ρόλο του πολύπειρου αφηγητή, ο οποίος «ξεναγούσε» τον Γιώργο Νταλάρα – και εμάς, τους νεότερους ακροατές – στις διαδρομές της πρόσφατης Ιστορίας. Οι στίχοι αντέχουν ακόμη με την τολμηρή υπονόμευση της μεταπολεμικής μυθολογίας: «Με κομπίνες και φτηνές βιοτεχνίες/ από το ’49 κι ως εδώ/ λογαριάζοντας συνθήκες κι ευκαιρίες/ και πληρώνοντας συντριπτικό δασμό». Η εποχή άλλαζε και μαζί της άλλαζαν τα μικροαστικά ήθη: «Τα υπάρχοντα σχεδόν κατεσχεμένα/ το δυάρι, το παλιό σου Ι.Χ./ είναι σήματα σαν κρυπτογραφημένα/ που σε μπάζουν σε μια αλλιώτικη εποχή».

Ο Γ. Νταλάρας έπαιρνε τη σκυτάλη στις δύο τελευταίες στροφές σαν να απευθυνόταν – στο πρόσωπο του Μίκη Θεοδωράκη – προς τις «προγονικές» μορφές του λαϊκού τραγουδιού: «Κι όμως ξέρω ότι είσαι σαν και μένα/ σε συνάντησα στην άσφαλτο θαρρώ/ περιμένοντας μαζί καινούργια γέννα/ με σημαίες κι ενδοφλέβιο ορό». Κατά μία έννοια, η «Σύνοψη» θα οδηγήσει αργότερα τον Κώστα Τριπολίτη στο «Ανεμολόγιο», ενώ ο μεγάλος ερμηνευτής θα αποδίδει πάντοτε πρωτεύοντα ρόλο στη μουσική του Θεοδωράκη, όπως και του Βασίλη Τσιτσάνη.

Με αφορμή τα γενέθλια του Μίκη Θεοδωράκη την περασμένη Πέμπτη, οπότε έκλεισε τα 96 του χρόνια, ζητήσαμε από τον Γιώργο Νταλάρα να σκιαγραφήσει τη θέση του κορυφαίου δημιουργού στην ελληνική μουσική και στη δική του καλλιτεχνική διαδρομή.

«Μίκης Θεοδωράκης. Ο μεγαλύτερος ήρωας της μουσικής μου μυθολογίας. Μύθος και ιστορία μαζί. Ο Μίκης γεννιέται, ζει και μεγαλώνει μέσα στην Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας και μεγαλώνει ο ίδιος την ιστορία της. Σε μια αμφίδρομη και διαρκή σχέση τρυφερή, ανοικτή και διαλεκτική γίνεται παιδί της Ιστορίας και του πολιτισμού. Είναι από εκείνους τους σπουδαίους που αν δεν τους συναντούσα η πορεία μου θα ήταν διαφορετική. Εχει παίξει ρόλο στη ζωή μου αλλά και στη ζωή του τόπου μας.

Κοινός τόπος για εμάς τους μουσικούς, ο μουσικός Θεοδωράκης. Ο τρόπος που διαχειρίζεται τη μουσική είναι μεγαλοφυής. Γνωρίζοντας την αξία της προσφοράς αυτής της τέχνης, ασκεί μια εποπτεία ως μαέστρος μιας πραγματικής ή αόρατης ορχήστρας και οδηγεί το τραγούδι με έναν τρόπο ιερό προς τον κόσμο.

Κοινός τόπος για όλους τους Ελληνες, ο πολίτης Θεοδωράκης. Ηταν αυτός που έκανε το ακριβότερο δώρο στη δική μας γενιά.

Οταν είσαι 12-13 χρονών κι αγαπάς τόσο πολύ τον Μίκη, όταν χαλάει ο κόσμος γύρω σου από τις διαδηλώσεις φοιτητών κι εργαζόμενου κόσμου, τότε αυτά τα τραγούδια γίνονται και όνειρα κι ελπίδες. Γίνονται οράματα.

Η σχέση με τον Μίκη είναι και οι εικόνες αυτής της διαδρομής. Πάντα θα θυμάμαι τη συγκίνηση της πρώτης συνάντησης στο Παρίσι. Ο Μίκης εξόριστος στο πιάνο να δοκιμάζουμε τα Λιανοτράγουδα του Ρίτσου. Πάντα θα θυμάμαι το ταξίδι στην Κούβα και τον Fidel να κοιτά εκστασιασμένος τον μαέστρο να διευθύνει. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη δύναμη του ντουέτου μας στη “Σύνοψη” του Τριπολίτη. Πάντα θα θυμάμαι τα γενναιόδωρα λόγια του μετά την ηχογράφηση της Ρωμιοσύνης: “Γιώργο, τραγούδησες σαν αντάρτης”.

Γιορτάζει ο Μίκης και μαζί του γιορτάζει η μουσική και ο πολιτισμός. Ο Μίκης είναι ο ήλιος που φωτίζει τους γαλαξίες όλου του κόσμου. Οι καλύτερες ευχές μας τον συνοδεύουν μαζί με την ευγνωμοσύνη μας!».