Γιατί μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης;

Το νομοσχέδιο «Ασφαλιστική μεταρρύθμιση για τη νέα γενιά», του οποίου η συζήτηση ξεκίνησε στη Βουλή, εισάγει μια δομική αλλαγή στην αρχιτεκτονική της επικουρικής ασφάλισης, με τη σταδιακή μετατροπή της από διανεμητική σε κεφαλαιοποιητική. Δημιουργούνται ατομικοί λογαριασμοί («κουμπαράδες») στους οποίους θα τοποθετούνται οι εισφορές των ασφαλισμένων και θα επενδύονται με βάση τις προτιμήσεις τους. Η επικουρική σύνταξη κάθε ασφαλισμένου θα υπολογίζεται στη βάση του σωρευμένου ποσού των εισφορών του και των αποδόσεων των επενδύσεών του.

Επιπλέον έχει ληφθεί πρόνοια ώστε: (α) οι υφιστάμενες επικουρικές συντάξεις του τωρινού συστήματος θα συνεχίσουν να καταβάλλονται με τους υφιστάμενους κανόνες, χωρίς καμία περικοπή, (β) οι νέες συντάξεις να εξασφαλίζουν τουλάχιστον την πλήρη τιμαριθμοποιημένη ανταποδοτικότητα των καταβληθεισών εισφορών.

Υπάρχουν τέσσερις κυρίως λόγοι που καθιστούν τη μεταρρύθμιση επιτακτική

(α) Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας μας είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου διανεμητικό. Με άλλα λόγια, οι συντάξεις των τωρινών συνταξιούχων πληρώνονται από τις εισφορές των τωρινών ασφαλισμένων. Τα διανεμητικά συστήματα λειτουργούν καλά όταν υπάρχουν πολλοί εργαζόμενοι και λίγοι συνταξιούχοι. Oχι όμως όταν οι κοινωνίες γερνούν και η σχέση αυτή ανατρέπεται. Λόγω της δημογραφικής γήρανσης, μέσα σε λίγες δεκαετίες η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους στην Ελλάδα μεταβλήθηκε από 4:1 σε 1,7:1, δηλαδή το σύστημά μας είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένο στον «δημογραφικό κίνδυνο». Με τη μεταρρύθμιση, η επίδραση του δημογραφικού κινδύνου μετριάζεται. Οι ασφαλισμένοι του νέου συστήματος θα λαμβάνουν τρεις συντάξεις: Εθνική, Ανταποδοτική και Επικουρική. Αυτές υπόκεινται σε διαφορετικούς κινδύνους: Δημοσιονομικό, Δημογραφικό και Αγορών. Λόγω του ότι οι κίνδυνοι αυτοί δεν έχουν πολύ υψηλή θετική συσχέτιση, ο συνολικός κίνδυνος μειώνεται και αυτό βελτιώνει τη σταθερότητα ολόκληρου του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης – δεν βάζουμε «όλα τα αβγά μας σε ένα καλάθι».

(β) Ακριβώς λόγω της σταδιακής αύξησης του αριθμού των συνταξιούχων και μείωσης του αριθμού των εργαζομένων, το «ποσοστό αναπλήρωσης» του σημερινού συστήματος επικουρικής ασφάλισης – δηλαδή η αναλογία της μέσης σύνταξης προς τον μέσο μισθό – αναμένεται να μειωθεί σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Από την άλλη πλευρά, η εμπειρία χωρών όπου κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια δείχνει ότι αν και οι αποδόσεις αυτών των συστημάτων γνωρίζουν διακυμάνσεις, μακροχρονίως είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικές. Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων οδηγεί αβίαστα στην προσδοκία ότι οι συντάξεις του νέου συστήματος επικουρικής ασφάλισης θα είναι αισθητά υψηλότερες από αυτές του τωρινού συστήματος.

(γ) Σημαντικό τμήμα των πόρων του νέου συστήματος πρόκειται να επενδυθεί στην εγχώρια οικονομία. Οι επενδύσεις είναι, ουσιαστικά, το «καύσιμο» της ανάπτυξης και το ποσοστό των επενδύσεων στο ΑΕΠ στην Ελλάδα είναι το χαμηλότερο στην ΕΕ. Υψηλότερες επενδύσεις συνεπάγονται αύξηση της παραγωγικότητας, υψηλότερους μισθούς, υψηλότερη απασχόληση και, τελικά, υψηλότερο ΑΕΠ. Αυτό, με τη σειρά του, συνεπάγεται υψηλότερα φορολογικά έσοδα και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης.

(δ) Η δημιουργία των ατομικών «κουμπαράδων» δημιουργεί ισχυρά αντικίνητρα για συμμετοχή των νέων εργαζόμενων σε ανασφάλιστη εργασία. Αυτό βοηθά στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των νέων προς το ασφαλιστικό σύστημα, συνδέοντας με απτό και διαφανή τρόπο τις εισφορές τους με την σύνταξή τους και απαντώντας στην ανησυχία που εκφράζουν πολλοί νέοι ότι «δεν θα πάρω ποτέ σύνταξη».

Η «Ασφαλιστική μεταρρύθμιση για τη νέα γενιά» έχει βαθιά προνοητικό χαρακτήρα, με μακρόπνοο ορίζοντα και με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Νομοθετούμε σήμερα για να θεραπεύσουμε προβλήματα του μέλλοντος, όπως ακριβώς πρέπει να συμβαίνει στα ασφαλιστικά συστήματα που από τη φύση τους έχουν πολύ μεγάλο χρόνο απόκρισης στις παραμετρικές και δομικές αλλαγές. Τη μεταρρύθμιση αυτή την οφείλουμε στα παιδιά μας.

Ο Πάνος Τσακλόγλου είναι υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων