Γιατί τα Λατινικά;{CR}

Ποιος είναι, αλήθεια, ο σκοπός της παιδείας; Αυτό το ερώτημα, με την ευρύτερη έννοια, το έθεσε πρώτος αυτός που ονομάζουμε κλασικός πολιτισμός και η απάντηση που έδωσε είναι η αναζήτηση της αλήθειας εμπιστευόμενος τον ανθρώπινο νου. Φορείς αυτού του πολιτισμού οι δύο γλώσσες του: τα Αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά. Και τα μεν πρώτα έχουν αδιαμφισβήτητη θέση στην ελληνική εκπαίδευση λόγω, κυρίως, της σχέσης τους με τη νεοελληνική γλώσσα, τα δε δεύτερα παλεύουν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, πότε εντός και πότε εκτός του προγράμματος σπουδών. Αδίκως.

Γιατί παρόλη τη σημασία της Λατινικής γλώσσας είτε ως της γλώσσας του δυτικού πολιτισμού για αιώνες και της μητέρας γλώσσας των ρομανικών γλωσσών είτε ως του γεννήτορα σύγχρονων επιστημονικών όρων, τα Λατινικά έχουν αξία που υπερβαίνει τα προαναφερθέντα. Η εκμάθηση των Λατινικών όχι ως δουλική μίμηση αλλά ως δημιουργική αφομοίωση των αρχαίων προτύπων, προσφέρει μια άλλη οπτική του κλασικού πολιτισμού, της βάσης, με άλλα λόγια, του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Για ποια ευρωπαϊκή ταυτότητα μπορούμε να μιλάμε, χωρίς να γνωρίζουμε τις γλώσσες της πνευματικής μας παράδοσης;

Αλλά και η μελέτη αυτής καθεαυτής της γλώσσας αποτελεί ύψιστη άσκηση του πνεύματος. Ενώ στα Ελληνικά μπορεί κάποιος να θαυμάζει την πλαστικότητα της έκφρασης, στα Λατινικά ασκείται στην ακρίβεια και στη λιτότητα, εξού και τα μεν είναι η γλώσσα της Φιλοσοφίας, ενώ τα δε του Δικαίου. Και ακόμη περισσότερο. Οι κλασικές γλώσσες μάς καλλιεργούν την ικανότητα να εννοιολογούμε τον κόσμο μας, να αναπτύσσουμε την αφαιρετική σκέψη, να μη λογοδοτούμε στην ανάγκη των πραγμάτων αλλά στην ελευθερία του πνεύματος. Η διδασκαλία των Λατινικών είναι ένα άλλο παράθυρο στον κλασικό πολιτισμό, όχι ως συσσώρευση ιστορικής γνώσης, αλλά ως τρόπος προσέγγισης του κόσμου και του εαυτού μέσω του πνεύματος. Καλές οι πληροφορίες και τα δεδομένα, αλλά αυτά μας τα προσφέρει κι ένας υπολογιστής. Το νόημα των πραγμάτων και την αξία τους, όμως, την κριτική σκέψη και την ερμηνευτική ικανότητα και πάνω απ’ όλα τον αναστοχασμό του σύγχρονου ανθρώπου, μπορεί να την προσφέρει μόνο ένας νέος Ουμανισμός.

Εντέλει, σε έναν κόσμο με τεράστιο όγκο δεδομένων, όπου η αλήθεια είναι ρευστή και τα πάντα είναι σχετικά και γι’ αυτό ανάξια λόγου, η κλασική σκέψη με τις δύο γλώσσες της θα είναι πάντα «κάρφος ἐν τῷ ὀφθαλμῷ» ή «festuca in oculo» και γι’ αυτό απαραίτητο εφόδιο για τον μελλοντικό πολίτη που θα θέλει με τα δικά του πνευματικά εργαλεία να ανακαλύπτει την αλήθεια και να συγκροτεί τον πνευματικό του κόσμο.

Ο Τάσος Καραγιάννης είναι φιλόλογος, πολιτικός επιστήμονας