«Πάνω στη σκηνή πρέπει ν’ αφήσεις αίμα»

Ανάμεσα στους 8.000 θεατές που παρακολούθησαν το γκαλά Βέρντι της Λυρικής Σκηνής στο Καλλιμάρμαρο (10 Ιουλίου) υπήρχε μια μεσόφωνος που έχει υποδυθεί από τον Κερουμπίνο («Γάμοι του Φίγκαρο») μέχρι μία από τις δημοφιλέστερες Κάρμεν στην ιστορία της σύγχρονης όπερας -επί μία εικοσαετία και πλέον. Η φιγούρα της ήταν ευδιάκριτη ακόμη και στον υποφωτισμένο χώρο μπροστά από τη σκηνή (με λίγη παρατηρητικότητα, ομολογουμένως). Η γλώσσα του σώματος πρόδιδε μια ενθουσιώδη Αγνή Μπάλτσα: τη μια στρεφόταν προς τον σύζυγό της Γκίντερ Μίσενχαρντ, την άλλη έκοβε τον αέρα με μια κίνηση επιδοκιμασίας (ο ανεβασμένος αντίχειρας), άλλες φορές εξέφραζε απορία για την επιλογή μιας άριας.

Η εικόνα δεν έφευγε ούτε μετά το τέλος του γκαλά, οπότε απευθυνθήκαμε στην κορυφαία μέτζο σοπράνο για να μιλήσει ως αυτόπτης μάρτυς, αυτή τη φορά με θέα από την πλατεία προς τη σκηνή. «Το πρώτο που θέλω να ακουστεί είναι ότι παρακολουθήσαμε ένα συγκινητικό live πρόγραμμα ύστερα από τόσους μήνες εγκλεισμού, γεγονός που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο. Εχουμε ακούσει τα πάντα από την τηλεόραση και το streaming, αλλά δεν είναι το ίδιο. Είναι μια ερωτική επαφή – εγώ έτσι το αισθανόμουν πάντοτε. Και έφτασε σε μια στιγμή που ο κόσμος το χρειαζόταν, παρόλο που αισθανόμαστε ότι τίποτε δεν έχει τελειώσει ακόμη», ακούγεται από το κινητό της, «σε ένα όμορφο ελληνικό νησάκι», όπου περνάει το καλοκαίρι.

Στη διάρκεια της συνομιλίας μας ξεκαθαρίζει αρκετές φορές ότι δεν είναι μουσικοκριτικός. Προφανώς η δική της πρόσληψη την ώρα που ερμηνεύει η Αννα Νετρέμπκο ή η Ανίτα Ρατσβελισβίλι διαφέρει από τους άλλους θεατές, αλλά θα ήταν άδικη, λέει, μια «στεγνή και μίζερη» προσέγγιση. «Αισθάνθηκα ότι πήρα ένα δώρο εκείνη τη βραδιά, το ίδιο που πήραν οι θεατές από μια δυνατή στιγμή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που έστειλε μια δυνατή εικόνα στο εξωτερικό για την πατρίδα μας. Κάποια πράγματα με συγκίνησαν περισσότερο, όπως το ντουέτο της Δυσδαιμόνας και του Οθέλλου. Με εντυπωσίασε πολύ ο τενόρος Εϊβάζοφ, διότι πέρασε σε δύσκολα μονοπάτια, γεγονός που μεταδόθηκε στον κόσμο. Είπε δύσκολα κομμάτια, πήρε ρίσκο – όλες τις στροφές που πρέπει να πάρει ο τενόρος χωρίς να “πεθάνει”, όπως λέμε στη γλώσσα μας. Κι όλα αυτά μπροστά σε ένα μικρόφωνο, με τον αέρα να φυσάει. Από την άλλη, χαίρομαι που έχουμε έναν Δημήτρη Πλατανιά με μια πολύ ωραία φωνή που τραγουδάει σ’ όλον τον κόσμο. Και δεν το παίρνω ψευτοπατριωτικά. Τον θαυμάζω και του εύχομαι τα καλύτερα».

Ισχύει ο διαχωρισμός για την Μπάλτσα που κρίνει και την Μπάλτσα που κρίνεται; «Είναι σίγουρα δύσκολο να αφήσω στην άκρη τη μουσικολογική διάθεση – γιατί ξέρω πολύ καλά μουσική -, αλλά πρέπει να το κάνω σε τέτοιες περιπτώσεις. Βρέθηκα ανάμεσα στους θεατές σ’ έναν μαγικό χώρο που με συγκινεί και με τρομάζει. Είναι άδικο να στέκομαι εκεί και να υποδύομαι την κριτικό. Λέω πάντα ότι στην τέχνη μας μπορεί να συμβούν πράγματα που δεν είναι και τόσο “σωστά” από άποψη μουσική, αλλά το βασικό είναι να μας συγκινήσουν. Να μας ταξιδέψουν μαζί τους και να φύγουμε».

ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ. Από την αρχή ως το τέλος ήταν, λέει, μαζί με τους θεατές, τους ερμηνευτές και τις ερμηνεύτριες. Οι λόγοι είναι προφανείς ύστερα από πέντε δεκαετίες εμφανίσεων στις μεγαλύτερες σκηνές του πλανήτη με τα σημαντικότερα ονόματα του χώρου. «Κάθε φορά που ερμήνευα έναν ρόλο νόμιζα ότι ήταν ο καλύτερός μου. Δεν μπορείς να αντεπεξέλθεις διαφορετικά πάνω στη σκηνή. Το γκαλά της Λυρικής μου θύμισε το μήνυμα που ισχύει για όλους και όλες μας. Οταν ανεβαίνεις στη σκηνή, πρέπει να αφήσεις αίμα. Τα πάντα είναι επικίνδυνα εκεί πάνω. Μόνο η άγνοια σε κάνει να μην φοβάσαι. Δεν τραγουδάμε, ξέρετε, για όσους γνωρίζουν επακριβώς τους μουσικούς όρους ή πού πρέπει να υπάρχει το σωστό φα δίεση. Εχουμε ξεχάσει τι πάει να πει τραγούδι: το γεγονός ότι έρχεται ένας θεατής και θέλει να ξεχάσει τα πάντα για όσο χρόνο διαρκεί το κοντσέρτο. Υπάρχει ένα μυστικό στον χώρο μας: πρέπει να σέβεσαι το κοινό. Πριν δαφνοστεφανωθείς ο ίδιος, υπάρχουν άλλοι που καταφτάνουν και προτού το καταλάβεις σου παίρνουν τη θέση με μια ανάσα, όπως λέει μια γερμανική έκφραση».

Στο τέλος μένει μόνο η συγκίνηση για την Αγνή Μπάλτσα. «Υπάρχει καλή και κακή μουσική. Αυτό είναι όλο. Συγκίνηση παίρνεις και από τον Βέρντι, που είναι ένας ζωγραφικός πίνακας με όλα τα χρώματα – αλλά ας πούμε ότι κυριαρχούν τα μαύρα, όπως στον “Ντον Κάρλο”. Συγκίνηση παίρνεις και από τον Τσιτσάνη και από τον μεγάλο Μίκη Θεοδωράκη».