Δεν υπάρχουν «θαύματα» στο ασφαλιστικό

Μια από τις προσδοκίες που είχαμε να διαχειριστούμε ως χώρα από τα πρώτα χρόνια της ελληνικής χρεωκοπίας, ήταν ότι όλες οι περικοπές που συνόδευσαν την οικονομική κατάρρευση του ελληνικού κράτους θα ακυρώνονταν με μιας. Προφανώς κάποιοι πίστευαν με ένα θαύμα. Με όρους Covid ότι «θα παίρναμε τις ζωές μας πίσω». Αυτές τις προσδοκίες τις πληρώσαμε με δύο επιπλέον μνημόνια σε σχέση με τις άλλες χώρες της ευρωζώνης που χρεωκόπησαν και με πολλά δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον μέτρων.

Θα περίμενε κανείς ότι βάλαμε μυαλό. Οτι μάθαμε ότι αυτά δεν γίνονταν με μαγικό τρόπο. Μπορεί η ζωή που ήμασταν προορισμένοι να ζήσουμε να μην ήταν αυτή της φτώχειας των μνημονίων, αλλά δεν ήταν και εκείνης του «μεγαλοπιασίματος» της δεκαετίας που προηγήθηκε των μνημονίων.

Κι όμως μετά από όλα όσα περάσαμε, με την απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας, την κατάρρευση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα, ακόμα συντηρείται το σκηνικό της επανόδου «ως δια μαγείας» των εισοδημάτων στα προ των μνημονίων επίπεδα. Για πολλούς το θαύμα έγινε πραγματικότητα.

Γνωρίζουμε για παράδειγμα μια από τις διαχρονικότερες πληγές της ελληνικής οικονομίας λόγω και του προβλήματος της γήρανσης του πληθυσμού ήταν και είναι το συνταξιοδοτικό. Γνωρίζουμε ότι ολόκληρα τεύχη μνημονίων και εκθέσεων αφιερώθηκαν στη μείωση αυτής της δαπάνης, η οποία σε σχέση με τις ελληνικές οικονομικές δυνάμεις και με δεδομένο ότι οι συντάξεις πληρώνονται κυρίως από τον προϋπολογισμό – τους έλληνες φορολογούμενους – οδήγησαν σε δύσκολες αποφάσεις μείωσης του ύψους τους. Αυτό έγινε με τις μεταρρυθμίσεις των κυβερνήσεων ΝΔ – ΠΑΣΟΚ. Σε αυτό συνέτεινε και η μεταρρύθμιση Κατρούγκαλου επί ΣΥΡΙΖΑ.

Πριν καν ωριμάσουν τα αποτελέσματα όλων αυτών των μεταρρυθμίσεων δια της πλαγίας οδού, οι περισσότερες από αυτές έχουν ανατραπεί. Με αυτό ως δεδομένο, η ανάγκη νέας μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού δεν θα προκύψει ως ανάγκη, αλλά ως «δικαστική αυτοεκπληρούμενη προφητεία». Πρώτη φορά σε όλες τις δεκαετίες του μεγάλου αυτού προβλήματος, που διεθνείς οργανισμοί όπως το ΔΝΤ επισημαίνουν ως μεγαλύτερο κίνδυνο για το ασφαλιστικό σύστημα την ανατροπή που προκαλούν σε νόμους οι δικαστικές αποφάσεις, με τις οποίες επιστρέφονται χρήματα σε συνταξιούχους που προσέφυγαν. Ηδη το ΔΝΤ σε έγγραφο εργασίας που δημοσίευσε αυτή την εβδομάδα και υπογράφουν οι Alvar Kangur, Niki Kalavrezou και Daehaeng Kim, επισημαίνει τον κίνδυνο το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα να βρεθεί εκ νέου σε κίνδυνο. Επισημαίνει την ανάγκη ενός πιο δίκαιου επιμερισμού των εισφορών, υπενθυμίζοντας τις χαμηλές εισφορές που πληρώνουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες σε σχέση με τους μισθωτούς. Υπενθυμίζει την ανάγκη επανυπολογισμού των συντάξεων, όπως προέβλεπε η μεταρρύθμιση του 2017, ως μέτρο δικαιοσύνης και απονομής της κατάλληλης σύνταξης ανάλογα με τα χρόνια εργασίας του καθενός. Αναφέρει ωστόσο και την ανάγκη μείωσης του διοικητικού κόστους του ασφαλιστικού συστήματος και αναβάθμισης της ψηφιακής υποδομής των συνταξιοδοτικών ταμείων με κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, ώστε να είναι πιο εύκολος ο επανυπολογισμός τους.

Βάζει και ένα ακόμα θέμα το ΔΝΤ, την «αντιφατική» νομοθεσία ή αλλιώς τα «παραθυράκια», που επιτρέπουν τη συμπερίληψη στον υπολογισμό μιας σύνταξης και των περιόδων κατά τις οποίες δεν έχουν καταβληθεί κανονικά ασφαλιστικές εισφορές.

Με λίγα λόγια περιγράφει το ΔΝΤ την ανάγκη μιας νέας σκληρής μεταρρύθμισης που δημιουργείται, τη στιγμή που πολλοί από εμάς πίστεψαν λαθεμένα ότι γίνονται ακόμα «θαύματα».