Βελτίωση προοπτικών τώρα, ευκαιρία για αλλαγή μετά

Οι προοπτικές ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας εντός του 2021 παρουσιάζονται βελτιωμένες έναντι προηγούμενων εκτιμήσεων. Οι βασικοί λόγοι:

1. Το lockdown είχε μικρή επίδραση στα οικονομικά στοιχεία του πρώτου τριμήνου, υποδηλώνοντας μια προσαρμοστικότητα της οικονομίας.

2. Η άρση των περιοριστικών μέτρων συνοδεύτηκε από μια άνοδο της αισιοδοξίας νοικοκυριών κι επιχειρήσεων. Αυτό, σε συνδυασμό με την αύξηση των καταθέσεων, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των καταναλωτικών δαπανών που αναβλήθηκαν τους προηγούμενους μήνες και τόνωση της εγχώριας ζήτησης (κυρίως στους τομείς των υπηρεσιών).

3. Αυξάνεται η προσδοκία για εισροή κεφαλαίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με 7,5 δισ. ευρώ να αναμένονται εντός του έτους. Αυτό βέβαια που θα επηρεάσει το ΑΕΠ δεν είναι το πότε θα εκταμιευτούν τα χρήματα – αυτό είναι ταμειακό ζήτημα – αλλά το αν, πότε και με ποιους όρους θα ξεκινήσουν τα σχετιζόμενα επενδυτικά σχέδια, πόσο γρήγορα θα τρέξουν, τι μέγεθος εγχώριας προστιθέμενης αξίας και πόσο ισχυρές πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις θα έχουν.

4. Το δημοσιονομικό έλλειμμα φέτος θα είναι ακόμα μεγαλύτερο από πέρυσι (πρωτογενές έλλειμα άνω του 7% του ΑΕΠ, συνολικό άνω του 10%), γεγονός που θα στηρίξει την εγχώρια ζήτηση, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Στον αντίποδα, ο τουρισμός φαίνεται ότι δεν κινείται με βάση το θετικό σενάριο, με την καθυστέρηση εισόδου σε πράσινες λίστες, απώλεια πρώιμων κρατήσεων κ.λπ. Δεδομένης της ισχυρής επιθυμίας των ανθρώπων να ταξιδέψουν, η προσπάθεια επικεντρώνεται τώρα στις κρατήσεις της τελευταίας στιγμής, πάντα σε συνάρτηση με την πορεία της πανδημίας και των εμβολιασμών.

Ωστόσο, ο τουρισμός πλέον είναι πιθανό ότι θα κινηθεί στο κάτω άκρο του προηγούμενου εύρους προβλέψεων για έσοδα της τάξης του 40%-50% των επιπέδων του 2019. Επιπλέον, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος ενός τέταρτου κύματος της πανδημίας. Η επιβολή γενικευμένων μέτρων περιορισμού δεν φαίνεται πιθανό σενάριο, ωστόσο μια διαταραχή στην οικονομία δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί.

Σε κάθε περίπτωση, δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία η ακριβής χρονική στιγμή στην οποία θα ανακτηθεί η απώλεια της πανδημίας, αυτό θα συμβεί. Το μεγάλο ζητούμενο είναι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές. Είναι γενικός κανόνας ότι οι κρίσεις αποτελούν κι ευκαιρίες. Οι χώρες που θα επιδείξουν ταχύτητα, ευελιξία και θεσμική επάρκεια θα εκμεταλλευτούν τις νέες συνθήκες που αναδύονται παγκοσμίως μετά την πανδημία και θα βελτιώσουν τη θέση τους στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Οι οικονομίες που είναι δύσκαμπτες, που δεν διαθέτουν τη διάθεση και τα εργαλεία για να αγκαλιάσουν την αλλαγή, μένουν πίσω. Η Ελλάδα, παρά τις μεγάλες προσπάθειες μεταρρύθμισης των προηγούμενων ετών, εξακολουθεί σε έναν βαθμό να παρουσιάζει αναποτελεσματικότητες: αγορές που λειτουργούν με αποκλεισμούς, χαμηλή εξωστρέφεια, επενδύσεις και καινοτομία.

Το Ταμείο Ανάκαμψης είναι για την Ελλάδα η ευκαιρία να κάνει τη μεγάλη στροφή που δίστασε να κάνει προηγουμένως προς ένα πιο παραγωγικό, πράσινο και ψηφιακό πρότυπο ανάπτυξης. Οι πόροι του Ταμείου μπορούν να τονώσουν τη ζήτηση τα επόμενα 4-5 χρόνια και να χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση. Ωστόσο, είναι οι μεταρρυθμίσεις που συνοδεύουν τα κονδύλια αυτές που θα μεγιστοποιήσουν την επίδραση των πόρων στους μακροχρόνιους ρυθμούς ανάπτυξης. Εχουν γίνει αρκετά, τώρα που σταδιακά η χώρα επιστρέφει σε μια νέα κανονικότητα, είναι ώρα να εστιάσουμε με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση και αίσθηση επείγοντος στις μεταρρυθμίσεις.

Ο Τάσος Αναστασάτος είναι επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου της Eurobank και πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ελληνικής Ενωσης Τραπεζών